TRUNG QUỐC SẼ PHẢI GÁNH CHỊU HẬU QUẢ TỪ SỰ HỖN LOẠN Ở TRUNG ĐÔNG NHƯNG VỀ LÂU DÀI NƯỚC NÀY SẼ ĐƯỢC LỢI

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Ngoại trưởng Vương Nghị tham dự một cuộc họp tại Bắc Kinh vào tháng 2 năm 2026. Jessica Lee/EPA

Trung Quốc đã đáp trả các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel vào Iran bằng cách lên án mạnh mẽ về mặt ngoại giao. Trong một bài báo được đăng tải ngày 1 tháng 3, hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã gọi các cuộc tấn công này là “sự vi phạm trắng trợn” các mục đích và nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc. Bài báo cũng gọi hành động can thiệp này là sự đi ngược lại “các chuẩn mực cơ bản của quan hệ quốc tế”.

Phản ứng này tương tự như phản ứng của Trung Quốc trước việc Mỹ bắt giữ cựu lãnh đạo Venezuela, Nicolás Maduro, hồi đầu tháng Một. Khi đó, các quan chức Trung Quốc đã lên án cái họ gọi là vi phạm luật pháp quốc tế. Ngoại trưởng Trung Quốc, Vương Nghị, cảnh báo rằng không quốc gia nào được phép đóng vai “cảnh sát thế giới” hay “tự nhận mình là thẩm phán quốc tế”.

Ngoài những lời lên án về mặt ngoại giao, cho đến nay, đóng góp quan trọng nhất của Trung Quốc vào cuộc xung đột ở Iran thể hiện qua hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu (BeiDou). Trong những năm gần đây, Bắc Đẩu đã nổi lên như một lựa chọn thay thế khả thi cho Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS) đang giữ thế thống trị, vốn thuộc sở hữu và kiểm soát của chính phủ Mỹ.

Trong cuộc chiến 12 ngày giữa Iran và Israel năm 2025, việc gây nhiễu GPS trên diện rộng đã gây ra sự gián đoạn đáng kể cho các hệ thống dân sự và quân sự của Iran. Việc vô hiệu hóa GPS và chuyển sang sử dụng hệ thống Bắc Đẩu đã đem lại chiều sâu chiến lược lớn hơn cho quân đội Iran. Ví dụ, hệ thống mới cho phép giám sát các khí tài quân sự của Mỹ hiệu quả hơn.

Tàu neo đậu ngoài khơi bờ biển Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, vào ngày 1 tháng 3. Ảnh: Stringer/EPA

Cuộc xung đột ở Iran có khả năng dẫn đến một số vấn đề cho Trung Quốc. Iran là nguồn cung dầu mỏ quan trọng cho nước này, với hơn 520 triệu thùng dầu thô được xuất khẩu sang Trung Quốc trong năm 2025. Khi đó, Iran là nhà cung cấp dầu lớn thứ hai, chỉ sau Ả Rập Xê Út.

Ảnh hưởng cuối cùng của cuộc xung đột này tới xuất khẩu dầu mỏ của Iran vẫn còn là câu hỏi. Nhưng sự việc này đã và đang gây gián đoạn đáng kể tại eo biển Hormuz, tuyến đường biển chính kết nối các cảng của Iran ở Vịnh Ba Tư và một số nhà cung cấp dầu lớn khác trong vùng Vịnh với hải phận quốc tế.

Có thể Trung Quốc sẽ cảm nhận rõ những khó khăn kinh tế do sự gián đoạn này gây ra khi hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của nước này là từ các quốc gia vùng Vịnh.

Đồng thời, việc Trung Quốc bị cho là yếu kém khi không chủ động phản ứng trước xung đột có thể khiến một số nước thận trọng hơn trong việc thắt chặt quan hệ với Bắc Kinh. Một số quốc gia, đặc biệt là ở Mỹ Latinh, đã tìm cách  xử lý tình trạng lệ thuộc quá mức vào Trung Quốc trong năm qua sau những áp lực và đe dọa từ chính phủ Mỹ.

Ví dụ, vào tháng Một, tòa án tối cao Panama đã tuyên bố vô hiệu một hợp đồng cho phép Công ty Cảng Panama, công ty con của tập đoàn có trụ sở tại Hồng Kông, vận hành hai bến cảng trên kênh đào Panama. Phán quyết được đưa ra một năm sau khi Trump đe dọa sẽ giành quyền kiểm soát kênh đào để hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc đối với tuyến đường thủy này.

Tuy nhiên, cũng có khả năng cuộc chiến này sẽ tiếp sức cho những nỗ lực rộng lớn hơn của Bắc Kinh trong việc xây dựng vị thế đối trọng toàn cầu với Mỹ. Các quốc gia trước đây duy trì quan hệ lạnh nhạt với Bắc Kinh như Canada, Đức và Anh đều đã tìm cách  thúc đẩy quan hệ kinh tế với Trung Quốc trong vài tháng qua, trong bối cảnh những lo ngại vai trò đối tác tin cậy của Mỹ ngày càng gia tăng.

Và nhân dịp phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich hồi tháng Hai, Vương Nghị đã nói về sự cần thiết của Liên Hợp Quốc cũng như hợp tác và phối hợp sâu rộng hơn. Sự khó đoán của chính quyền Trump, mà minh chứng mới nhất chính là động thái tấn công Iran, có lẽ giúp củng cố thông điệp về sự ổn định của Trung Quốc.

Trong khi đó, Bắc Kinh có thể viện dẫn các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh của Iran để cảnh báo các nước về hậu quả khi liên minh với Washington. Điều này có thể khiến các đồng minh truyền thống của Mỹ ở châu Á như Nhật Bản và Hàn Quốc phải đặt câu hỏi về việc liệu hệ thống liên minh trong khu vực mà Washington duy trì từ lâu có thực sự đảm bảo được an ninh cho họ hay không.

Chuyển hướng sang châu Á

Mặc dù khó có thể dự đoán diễn biến cuộc xung đột ở Iran, một số nhà phân tích cho rằng cuộc chiến có khả năng sẽ kéo dài. Kịch bản này cũng có tác động đến Trung Quốc, vì nó có thể khiến Mỹ sao nhãng khỏi chiến lược xoay trục sang châu Á. Từ lâu, Mỹ đã muốn chuyển trọng tâm chính sách đối ngoại ra khỏi châu Âu và Trung Đông để hướng tới khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhằm đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Mỹ chẳng xa lạ gì với những cuộc chiến kéo dài ở Trung Đông khi từng sa lầy vào các cuộc xung đột ở Iraq và Afghanistan từ đầu những năm 2000. Cả hai cuộc chiến này đều cản trở và làm chậm trễ đáng kể quá trình xoay trục sang châu Á, dẫn đến điều mà một số nhà quan sát gọi là “thập kỷ mất mát” đối với Mỹ, tạo điều kiện cho Trung Quốc mở rộng tầm ảnh hưởng của mình.

Một cuộc xung đột kéo dài ở Iran có thể dẫn đến việc các khí tài quân sự của Mỹ phải được điều chuyển khỏi khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. (Ảnh do Hải quân Mỹ cung cấp / EPA)

Một cuộc can thiệp kéo dài vào Iran sẽ làm tiêu hao các nguồn lực lẽ ra có thể được dùng để tăng cường khả năng răn đe của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, tạo cơ hội cho Trung Quốc củng cố hơn nữa vai trò là cường quốc khu vực thống trị ở châu Á. Điều này cũng có thể giúp ích cho Bắc Kinh trong quá trình chuẩn bị cho các cuộc xung đột tương lai.

Cuộc chiến ở Iran là mảnh đất màu mỡ để Trung Quốc nghiên cứu vũ khí của Mỹ và Israel. Điều này có thể định hình chiến lược quân sự tương lai của nước này. Ví dụ, việc chứng minh giá trị quân sự của máy bay không người lái ở Ukraine là yếu tố then chốt trong quyết định của Trung Quốc về việc phát triển và thử nghiệm các loại máy bay không người lái mới và công nghệ bầy máy bay không người lái (drone swarm).

Xung đột Iran có thể gây thiệt hại kinh tế trong ngắn hạn cho Trung Quốc. Nhưng theo thời gian, chúng ta có thể nhìn lại thời điểm này như một điểm then chốt trong việc Trung Quốc gia cố ảnh hưởng của mình trên khắp châu Á và thế giới.

Tác giả

Tom Harper

Tom Harper

Giảng viên Quan hệ Quốc tế, Đại học Đông Luân Đôn

Tuyên bố công khai

Tom Harper không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài báo này, và không có sự trực thuộc nào ngoài giới chuyên môn của mình.

Huỳnh Thị Thanh Trúc dịch

Nguồn: China set to suffer from turmoil in the Middle East, but it stands to benefit long term, The Conversation, March 3, 2026.