VẮC XIN CHỐNG COVID: DỠ BỎ BẰNG SÁNG CHẾ LÀ CẦN THIẾT, NHƯNG KHÔNG ĐỦ

Tác giả: Gaëlle Krikorian

Lịch sử dường như lặp lại. Vì cách đây đúng 20 năm, nhân nói về điều trị bệnh sida (AIDS), vấn đề bằng sáng chế các dược phẩm đã dấy lên những căng thẳng quan trọng trong nội bộ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Nhưng bên cạnh sự cần thiết trước mắt đối với các quốc gia là đồng ý – hay không đồng ý – về vi phạm sở hữu trí tuệ đối với các công nghệ chống Covid, những vấn đề chính trị nảy sinh do việc tiếp cận vắc xin vượt xa bối cảnh đặc thù của đại dịch này.

Năm 2001, thế giới đã đối mặt với nạn dịch sida vượt khỏi tầm kiểm soát. Khi xuất hiện những phương thức điều trị có khả năng ngăn chặn sự lây lan của virus trong cơ thể và duy trì sức khỏe cho những người bị nhiễm bệnh, thì rõ ràng là giá của chúng (hơn 10.000 euro/bệnh nhân/năm) đã ngăn trở sự tiếp cận của phần lớn dân cư có nhu cầu và đang sống trong những nước gọi là “đang phát triển”.

Bồi thường cho chế độ nô lệ và bạo hành thời thuộc địa: khoa học hành vi có thể giúp ích như thế nào

BỒI THƯỜNG CHO CHẾ ĐỘ NÔ LỆ VÀ BẠO HÀNH THỜI THUỘC ĐỊA: KHOA HỌC HÀNH VI CÓ THỂ GIÚP ÍCH NHƯ THẾ NÀO

David Comerford

(Nguồn: Johnny SIlvercloud/Shutterstock)

Đức đã đồng ý trả Namibia hơn 1,1 tỷ Euro (940 triệu bảng Anh) tiền bồi thường cho tội ác diệt chủng trong giai đoạn đô hộ thuộc địa vào thế kỷ trước. Thỏa thuận mang tính bước ngoặt này sẽ xây dựng chương trình đầu tư dài 30 năm vào cơ sở hạ tầng, chăm sóc sức khỏe và đào tạo ở Namibia.

Nhưng thỏa thuận này không dễ đạt được. Các cuộc đàm phán đã diễn ra từ năm 2015. Năm ngoái, Đức đề nghị bồi thường Namibia 10 triệu Euro (8,6 triệu bảng Anh) nhưng bị chính quyền Namibia bác bỏ.

Và trong khi thỏa thuận mới nhất có thể đặt tiền lệ cho nạn nhân các vụ đàn áp lịch sử và con cháu họ khi tìm kiếm các khoản bồi thường – lời kêu gọi hành động đã lan rộng trong năm ngoái nhằm hưởng ứng phong trào Black Lives Matter – thì đâu đó vẫn còn rất nhiều trở ngại.

Bên cạnh tìm cách đạt được các thỏa thuận này, một trong những câu hỏi lớn nhất là làm sao để quá trình thỏa thuận bồi thường giúp hàn gắn xã hội hơn là tăng cường chia rẽ. Khoa học hành vi là ngành học nghiên cứu việc nhân dạng |identity| và cảm xúc liên quan thế nào đến tiền bạc, vì vậy tôi tin rằng lĩnh vực này có những hiểu biết sâu sắc về vấn đề bồi thường.

Yuval Noah Harari: Những bài học từ một năm Covid

YUVAL NOAH HARARI: NHỮNG BÀI HỌC TỪ MỘT NĂM COVID

Yuval Noah Harari

Trong một năm của những đột phá về khoa học - và những thất bại về chính trị - chúng ta có thể học được gì cho tương lai?

Làm thế nào chúng ta có thể tóm tắt năm Covid từ một viễn cảnh lịch sử rộng lớn? Nhiều người tin rằng con số thương vong khủng khiếp mà vi-rút corona gây ra đã chứng tỏ sự bất lực của nhân loại trước sức mạnh của tự nhiên. Trên thực tế, năm 2020 đã cho thấy rằng nhân loại còn lâu mới bất lực. Các đại dịch không còn là những lực lượng tự nhiên không thể kiểm soát được. Khoa học đã khiến chúng trở thành một thách thức có thể giải quyết.

Vậy thì, tại sao lại có quá nhiều sự chết chóc và đau thương? Bởi vì các quyết định chính trị tồi tệ. 

Yuval Noah Harari (1976-)

Trong những kỷ nguyên trước, khi con người đối mặt với một dịch bệnh như Cái chết Đen, họ không biết điều gì đã gây ra nó hoặc làm thế nào để ngăn chặn nó. Khi dịch cúm năm 1918 bùng phát, các nhà khoa học giỏi nhất thế giới đã không thể nhận dạng được loại vi-rút chết người, nhiều biện pháp đối phó được thực hiện thì vô dụng, và những nỗ lực nhằm phát triển một loại vắc-xin có hiệu quả đã tỏ ra vô ích.

Mọi chuyện đã rất khác với Covid-19. Hồi chuông cảnh báo đầu tiên về một đại dịch tiềm tàng mới đã bắt đầu vang lên vào cuối tháng 12 năm 2019. Đến ngày 10 tháng 1 năm 2020, các nhà khoa học đã không chỉ phân lập được loại vi-rút gây bệnh, mà còn xác định được trình tự bộ gen của nó và đã công bố thông tin trực tuyến. Trong vòng vài tháng tiếp theo điều đã trở nên rõ ràng là có những biện pháp có thể làm chậm và ngăn chặn các chuỗi lây nhiễm. Trong vòng chưa đầy một năm vài loại vắc-xin có hiệu quả đã được đưa vào sản xuất hàng loạt. Trong cuộc chiến giữa con người và các mầm bệnh, chưa bao giờ con người lại mạnh mẽ đến thế.

Ngẫu nhiên: sự giao thoa giữa các chuỗi nhân quả độc lập (A.-A. Cournot, 1851)

Từ khóa: Ngẫu nhiên (Khái niệm); Nguyên nhân (Khái niệm); Cournot, Antoine-Augustin – Trích đoạn

NGẪU NHIÊN LÀ SỰ GIAO THOA

CỦA CÁC CHUỖI NHÂN QUẢ ĐỘC LẬP (1851)

Tác giả: Antoine-Augustin Cournot*
Người dịch: Nguyễn Văn Khoa

*

A. A. Cournot (1801-1877)

Cho dù ta có thể xem số lượng các nguyên nhân hay chuỗi nhân quả đã góp phần đem lại một sự kiện là hữu hạn hoặc vô hạn, ý thức thông thường nói rằng có những chuỗi nhân quả liên đới (cái này ảnh hưởng tới cái kia), và có những chuỗi nhân quả độc lập với nhau (phát triển song song hay liên tiếp, nhưng cái này không tác động chút nào, hay, đối với ta cũng như nhau thôi, không có ảnh hưởng đáng kể nào tới cái kia). Không ai nghiêm túc nghĩ rằng, bằng cách dậm mạnh chân lên mặt đất, anh ta gây nhiễu cho cuộc hành trình của một hoa tiêu ở cực bên kia trái đất, hoặc làm rung chuyển hệ thống vệ tinh của sao Mộc; nhưng dù sao, sự nhiễu loạn thuộc vào một mức độ nhỏ đến nỗi nó không thể cho ta thấy bất kỳ một hiệu quả đáng kể nào, và chúng ta hoàn toàn có quyền không xem xét tới. Rất có thể là một biến cố xảy ra ở Trung Quốc có một ảnh hưởng nào đó trên những sự kiện xảy ra ở Paris; nhưng nói chung, chắc chắn rằng sự sắp xếp nhật trình hành động của một nhà tư sản ở Paris không hề chịu ảnh hưởng gì bởi những sự kiện đang xảy ra tại một thành phố nào đó ở Trung Quốc mà chưa người Âu nào đặt chân tới. Ở đây, như thể có hai thế giới nhỏ; ở mỗi nơi, người ta có thể quan sát thấy một chuỗi nhân quả tác động cùng lúc, không kết nối với nhau và không ảnh hưởng tới nhau một cách đáng kể.

Những biến cố xảy ra do sự kết hợp hoặc sự giao thoa của những biến cố khác, thuộc về các chuỗi nhân quả độc lập với nhau, là những gì ta gọi là biến cố bất ngờ, là kết quả của ngẫu nhiên.^[1]

Antoine-Augustin Cournot,
Tiểu Luận Về Nền Tảng Của Tri Thức
Và Về Đặc Tính Của Phê Phán Triết Học
(Essai sur les fondements de nos connaissances
et sur les caractères de la critique philosophique, 1851),
Paris, Vrin, 1975, tr. 34.

Nguồn: Ngẫu nhiên: sự giao thoa giữa các chuỗi nhân quả độc lập (A.-A. Cournot, 1851), Viện Giáo Dục IRED, 07.1.2020.

---

Chú thích:

[1] Vì vậy cho rằng sự kiện viên ngói rơi đúng lên đầu người bộ hành là đã được quy định bởi toàn bộ những biến cố trước đó là phi lý, vì lý do là tai nạn này đánh dấu điểm gặp gỡ hay giao thoa (interférence, rencontre là hai từ thường được tác giả dùng ở đây) giữa hai chuỗi nhân quả (cái đã khiến viên ngói rơi xuống, và cái đã dẫn người bộ hành đến dưới mái ngói) là hoàn toàn độc lập; và đấy chính là cái ta gọi là sự ngẫu nhiên, là điều tình cờ. Nhưng đây không phải là một ngẫu nhiên được quan niệm tiêu cực, kiểu Pierre-Simon Laplace, như kết quả của sự thiếu hiểu biết của ta, mà như một tình cờ hiện thực và khách quan trong ý nghĩa tích cực của nó mà khoa vật lý không thể nào bỏ qua. Nói cách khác, sự ngẫu nhiên tồn tại trong tự nhiên, và chính vì vậy mà ngay cả một trí thông minh cao hơn con người cũng sẽ phải sử dụng, in hệt như con người, phép tính xác suất. (Xem thêm trên trang mục này: Antoine-Augustin Cournot, Nguyên Nhân, Lý Do, Ngẫu Nhiên & Pierre-Simon Laplace, Một Trí Thông Minh “Khá Rộng” Sẽ Tiên Đoán Được Tương Lai Một Cách Chính Xác).

COVID: Tổ chức y tế thế giới (WHO) kêu gọi tạm hoãn tiêm liều vắc xin tăng cường – điều này có chính đáng không?

COVID: WHO KÊU GỌI TẠM HOÃN TIÊM LIỀU VẮC XIN TĂNG CƯỜNG - ĐIỀU NÀY CÓ CHÍNH ĐÁNG KHÔNG?

Jonathan Pugh, Dominic Wilkinson & Julian Savulescu

Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus kêu gọi tạm hoãn tiêm liều vắc xin tăng cường. Ảnh: REUTERS / Alamy Stock Photo

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã kêu gọi tạm hoãn các chương trình tiêm liều vắc xin tăng cường phòng ngừa COVID cho đến ít nhất là cuối tháng 9 để ưu tiên tiêm vắc xin cho các nước thu nhập thấp.

Các quốc gia có tỷ lệ tiêm chủng cao, chẳng hạn như Vương quốc Anh, đã và đang xem xét các chương trình tăng cường tiêm vắc xin, do không chắc chắn về khả năng miễn dịch sẽ được bao lâu. Các mũi tiêm tăng cường có thể cần thiết để đẩy mạnh khả năng miễn dịch đang suy yếu, đặc biệt là ở những người có hệ miễn dịch yếu hơn.

Cũng có một mối lo ngại đáng kể rằng virus có thể đột biến bằng cách cho phép nó tránh được khả năng miễn dịch do vắc xin tạo ra. Một liều vắc xin tiêm tăng cường có thể giúp giải toả lo ngại này. Tuy nhiên, có một số bằng chứng cho thấy rằng các loại vắc xin hiện tại sẽ có khả năng đối phó với các biến thể mà ta có thể tiên đoán được.

Ồ, thế có nghĩa là sao nhỉ? Một dẫn nhập ngắn vào triết học (Tóm tắt sách)

 

Ồ, THẾ CÓ NGHĨA LÀ SAO NHỈ? MỘT DẪN NHẬP NGẮN VÀO TRIẾT HỌC (TÓM TẮT SÁCH)

Vince Imbat

Trong cuốn What Does It All Mean? [nguyên văn: Rốt cuộc nó có nghĩa gì?; tựa Việt: Ồ, thế có nghĩa là sao nhỉ?], Thomas Nagel xem xét 9 vấn đề mà các triết gia đã và đang cố gắng trả lời trong suốt hàng nghìn năm qua. Nagel tin rằng tiếp cận những vấn đề này là cách tốt nhất để bắt đầu nghiên cứu triết học. Người đọc, như một triết gia nhập môn, được dẫn dắt vào những vấn đề ấy và những luận cứ phổ biến nhất về chúng. Trong cuộc thảo luận ấy, Nagel đồng thời đưa ra lập trường của riêng mình song lưu ý người đọc không nên dựa vào kết luận của ông. Thay vào đó, ông liên tục khuyến khích người đọc suy nghĩ về các vấn đề bằng lý lẽ của riêng mình.

Chương 1: Dẫn nhập

Tóm tắt chương: Triết học được nghiên cứu tốt nhất bằng cách tiếp cận các vấn đề triết học trước khi làm bất cứ gì khác.

Thomal Nagel (1937-)

Bắt đầu nghiên cứu triết học của bạn bằng cách suy nghĩ trực tiếp về các vấn đề. Suy xét một số đáp án khả dĩ và soi tìm cạm bẫy trong chúng. Làm xong, bạn sẽ sẵn sàng đọc tác phẩm của người khác hơn.

Triết học khác với khoa học hay toán học vì nó không dựa vào các thí nghiệm hay các phương pháp hình thức của chứng minh.

Mối quan tâm chính của triết học là chất vấn và hiểu sâu những ý tưởng rất phổ biến mà chúng ta cho là đương nhiên.

Triết học có thể khó vì khi người ta cố gắng nghiên cứu những ý tưởng càng cơ bản thì những công cụ sẵn có càng hiếm hoi. Một triết gia không thể giả định quá nhiều. Một triết gia không thể coi bất cứ điều gì là hiển nhiên.

CHÍNH SÁCH CON SỐ TỬ VONG

Emmanuel Didier^[1]

Emmanuel Didier (1970-)

Tại sao lại phải từ bỏ hầu hết các quyền tự do của chúng ta để cứu những mạng sống? Một câu hỏi táo bạo nhưng lại không xuất hiện trong cuộc tranh luận công khai vì nó được coi là điều không thể bàn luận. Câu hỏi này về những mạng sống gắn liền với câu hỏi về những con số rất không chắc chắn, thậm chí sai lầm, mà mỗi buổi tối, nhắc nhở chúng ta về cái chết đang lan tràn trên đất nước của chúng ta. Các số liệu và các cảm xúc đi cùng với nhau, chúng nằm ở trung tâm của cuộc khủng hoảng. Tuy nhiên, chúng là chủ đề của rất ít cuộc tranh luận.

Chúng ta hãy dám đặt một câu hỏi không phù hợp: tại sao việc “cứu những mạng người” khỏi tay Covid-19 lại quan trọng đến vậy? Sự lựa chọn xã hội này là rộng rãi, hiển nhiên, không thể bàn luận, đến mức yêu cầu dân chúng đồng ý từ bỏ hầu hết các quyền tự do công cộng, bao gồm cả quyền hội họp và đi lại, đến mức gần như ngưng lại hoàn toàn nền kinh tế nay đang chìm vào hố sâu thăm thẳm và cuối cùng, đến mức phải dẹp bỏ mọi lời chỉ trích - ngoại trừ bằng hành động, của những người không thể chịu đựng được nữa việc tự nhốt mình và tiếp tục đi dạo với bạn bè, vả lại điều này còn khơi dậy những lời lên án nghiêm trọng. Tại sao mạng sống cá nhân lại được ưu tiên so với các quyền tự do? Với nền kinh tế? Với cuộc tranh luận dân chủ?

XẾP HẠNG ĐẠI HỌC: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỊA CHÍNH TRỊ ĐANG BỊ XEM NHẸ?

Tác giả: Alessia Lefébure^[*]

Ngày càng nhiều đại học và sinh viên rất chờ đợi các bảng vinh danh đại học. Emily Ranquist/Pexels, CC BY

Từ nay, thế giới đại học và nghiên cứu đi theo nhịp của những thông báo định kỳ về các kết quả của “xếp hạng”. Từ năm 2003, thời điểm xuất hiện của bảng xếp hạng đầu tiên các đại học trên thế giới do một nhóm nghiên cứu của Đại học Giao thông (Jiaotong) của Trung Quốc ở Thượng Hải công bố, những cuộc “đến hẹn lại lên” này ngày càng gia tăng.

Bên cạnh những bảng xếp hạng tổng thể được thiết lập bởi nhóm báo chí Anh Quốc Times Higher Education (từ năm 2004), bởi công ty tư vấn QS- Quacquarelli Symonds (từ năm 2006) và bởi nhiều nhóm nghiên cứu, truyền thông và các công ty dịch vụ, đã xuất hiện những bảng xếp hạng chuyên biệt, theo vùng và theo ngành.

Ngày 26 tháng năm vừa qua, việc công bố bảng xếp hạng theo đặc thù chuyên ngành mang tên “Thượng Hải (Global Ranking of Academic Subjets – Bảng xếp hạng theo chuyên ngành học thuật) đã gây ra, tại phần lớn các nước, những phát biểu của các bộ trưởng, hiệu trưởng đại học, lãnh đạo các cơ quan nghiên cứu biểu lộ sự vui mừng trước những thành công mà tổ chức của họ đã đạt được. Trong mắt họ, vị trí trong bảng xếp hạng này trở thành một biến số thay thế để đo lường mức độ xuất sắc của trụ cột khoa học chuyên ngành của các đại học, thậm chí là của các hệ thống quốc gia.

Năm này qua năm khác, sự chinh phục vài vị trí giúp tiệm cận – nếu không được hội nhập – tốp đầu các đại học trên thế giới về một ngành nhất định nào đó được xem như là kết quả của những thành tích khoa học mới, của sự thừa nhận mức độ xuất sắc của những công trình của các nhà nghiên cứu, hay còn là sự thừa nhận tính thích đáng của các chiến lược quốc gia và của các đại học được thực hiện cho mục tiêu này.

Chắc bạn có thắc mắc về vắc-xin ARN thông tin?

CHẮC BẠN CÓ THẮC MẮC VỀ VẮC-XIN ARN THÔNG TIN? ĐỘ LÙI THỜI GIAN, [THỬ NGHIỆM LÂM SÀNG] GIAI ĐOẠN III ... NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

Vắc-xin ARN làm dấy lên một số lo ngại ở một số người. Trang tin tức trực tuyến “HuffPost” tóm lược một số câu hỏi về chủ đề này.

Antoine Beau

Các nghiên cứu cho thấy việc tiêm vắc-xin ARN thông tin không gây ra vấn đề gì trong ngắn hạn. Nhưng làm thế nào để đo lường rủi ro khi xảy ra một hiệu ứng không mong muốn trong bốn hoặc hai mươi năm tới? ẢNH NURPHOTO THÔNG QUA GETTY IMAGES

VẮC-XIN – Chúng ta có khoảng lùi bao xa đối với vắc-xin ARN thông tin? Dưới đây là những câu hỏi mà nhiều độc giả của HuffPost đã gửi cho chúng tôi, lo lắng về tình trạng sức khỏe của họ trong một vài năm tới, nếu quyết định tiêm vắc-xin ngay bây giờ.

Các loại vắc-xin của Pfizer và Moderna, được tiêm chủng nhiều nhất ở Pháp, cũng là những vắc-xin dấy lên nhiều câu hỏi nhất, do chúng hoạt động với sự trợ giúp của ARN thông tin. Công nghệ của Pfizer và Moderna không được công chúng biết đến trước khi bùng phát đại dịch Covid-19.

Đây là lần đầu tiên vắc-xin ARN thông tin được triển khai đại trà như thế, và chúng mới chỉ được phát minh trong thời gian tương đối gần đây, không giống các loại vắc-xin khác được phát minh dựa trên nền tảng tiến bộ khoa học đã có từ 200 năm.

Tuy nhiên, liệu có nên lo ngại về các tác dụng phụ lâu dài với vắc-xin ARN thông tin, do có thể còn thiếu một khoảng lùi thời gian liên quan đến các kĩ thuật và thành phần được sử dụng? Đối mặt với câu hỏi chính đáng này, trang tin The HuffPost đã thu thập các nghiên cứu và ý kiến khoa học ​​về chủ đề nói trên.