Sai lầm của Trump và Netanyahu: giết lãnh tụ tối cao không làm cho Iran sụp đổ

SAI LẦM CỦA TRUMP VÀ NETANYAHU: GIẾT LÃNH TỤ TỐI CAO KHÔNG LÀM CHO IRAN SỤP ĐỔ

Tác giả: Ali Hashem

Trung tâm Nghiên cứu Hồi giáo và Tây Á, Đại học London

Biên dịch: Nguyễn Hàn Giang

Mỹ và Do Thái đang nỗ lực tìm diệt các lãnh đạo Iran – nhưng điều đó chỉ làm cho chế độ vững vàng hơn.

Những người đưa tang mang theo bức chân dung của lãnh đạo tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, trong đám rước tang lễ của Tổng thống Iran Ebrahim Raisi qua Tehran vào ngày 22 tháng 5 năm 2024. Ảnh: AFP via Getty Images

Cuộc chiến mới nhất của Israel và Mỹ nhắm vào Iran đã bắt đầu bằng các cuộc không kích vào nhà riêng và văn phòng của Lãnh đạo Tối cao Ali Khamenei. Tiền đề của hành động này dường như là, họ cho rằng việc loại bỏ đột ngột ông Khamenei sẽ gây ra mối đe dọa thảm khốc cho hệ thống cầm quyền hiện tại. Họ rút kinh nghiệm lịch sử về những gì đạt được như đã xảy ra ở Libya sau thời Muammar al-Qaddafi hoặc ở Syria sau thời Bashar al-Assad, nơi các chế độ sụp đổ ngay sau khi nhà lãnh đạo tối cao không còn nắm quyền. Trong những hệ thống đó, tương lai của quốc gia gắn liền với một cá nhân duy nhất.

Tuy nhiên, lịch sử và cách thức tổ chức để sinh tồn của Iran lại hoàn toàn khác biệt. Ít có chính phủ đương đại nào tập trung nhiều quyền lực vào một định chế duy nhất như cách Iran dành cho vị trí Lãnh đạo Tối cao. Tính chính danh tôn giáo, quyền chỉ huy các lực lượng vũ trang và trọng tài chính trị tối cao đều hội tụ tại đó. Tuy nhiên, sự hiển hiện không nên bị nhầm lẫn với sự mong manh. Định chế này nằm trên đỉnh của một mạng lưới các tổ chức dày đặc được thiết kế không chỉ để phục vụ nhà lãnh đạo mà còn để kiềm chế, giám sát và, nếu cần, tồn tại lâu hơn cả vị lãnh đạo tối cao. Cộng hòa Hồi giáo không chỉ là một chế độ chuyên chế cá nhân được khoác lớp áo ngôn ngữ tôn giáo. Đó là một hệ thống cách mạng đã đầu tư mạnh mẽ vào việc lập kế hoạch cho những thay đổi lãnh đạo. Khi chịu áp lực, cấu trúc của nó đã được thiết kế để thắt chặt lại thay vì tan rã.

EBAI: Vai trò người sáng lập duy nhất của Victor Tardieu là không thể tranh cãi

EBAI: VAI TRÒ NGƯỜI SÁNG LẬP DUY NHẤT CỦA VICTOR TARDIEU LÀ KHÔNG THỂ TRANH CÃI

Tác giả: CODET HANOI

TTCT - Hành trình và di sản của Victor Tardieu, người sáng lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật (EBAI) qua bài phỏng vấn với bà Alix Turolla Tardieu, cháu gái ông, tiết lộ những khó khăn và thành tựu trong quá trình xây dựng trường.

Sự ra đời của Trường Cao đẳng Mỹ thuật (EBAI) là kết quả của một thời điểm lịch sử chín muồi, đồng thời gắn liền với hành trình cá nhân của Victor Tardieu, người sáng lập và hiệu trưởng đầu tiên, tại Đông Dương.

Bà Alix Turolla Tardieu, cháu gái của Victor Tardieu và con trai bà tại Hà Nội tháng 11-2025.

Trong quá trình hình thành và phát triển của EBAI, không thể phủ nhận vai trò đồng hành của Nam Sơn, một họa sĩ tài năng người Việt, đồng thời là học trò đầu tiên và trợ lý tận tụy của ông Tardieu. Tư liệu lưu trữ và thư từ để lại ghi nhận tình cảm sâu sắc giữa hai thầy trò. Nam Sơn cũng trở thành thầy giáo người Việt đầu tiên của trường. 

Tuy nhiên, từ góc độ nghiên cứu lịch sử mỹ thuật, không thể đặt Nam Sơn ngang hàng với Tardieu trong vai trò sáng lập như một số tư liệu đã xuất bản. Làm sáng tỏ vấn đề này không nhằm phân định hơn kém, mà để trả lại cho lịch sử sự thật rõ ràng.

Nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập EBAI và “Giải thưởng Victor Tardieu” lần thứ nhất vừa diễn ra tại Hà Nội vào tháng 11-2025, chúng tôi đã phỏng vấn bà Alix Turolla Tardieu, cháu gái ông Tardieu, người vào năm 2009 đã hiến tặng Thư viện Viện Lịch sử Nghiên cứu Mỹ thuật Quốc gia Paris (INHA) toàn bộ tư liệu của ông nội mình, trong đó có nhiều tài liệu quan trọng liên quan đến EBAI. Buổi phỏng vấn có sự tham gia của ông Giacomo Turolla, con trai bà.

TRUNG QUỐC ĐANG ĐÁNH CƯỢC RẰNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO GIÁ RẺ SẼ KHIẾN CẢ THẾ GIỚI “NGHIỆN” CÔNG NGHỆ CỦA HỌ

VGC / Getty Images

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trải qua một thời kỳ đậm dấu ấn Trung Quốc. Những động thái gần đây từ các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đang đặt ra thách thức sự thống trị của các “phòng thí nghiệm hàng đầu” của Mỹ như Google và OpenAI.

Tuần trước, ByteDance, công ty đứng sau TikTok, đã phát hành công cụ tạo video bằng trí tuệ nhân tạo có tên Seedance 2.0, tạo ra các đoạn phim chất lượng cao từ các câu lệnh bằng văn bản, thản nhiên phớt lờ vấn đề bản quyền. Tuần này, Anthropic, công ty Mỹ đứng sau chatbot Claude, cho biết ba phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đã tạo ra hàng nghìn tài khoản giả để vơ vét câu trả lời của Claude bằng phương pháp “chưng cất” (distillation: kỹ thuật huấn luyện AI giá rẻ bằng cách chắt lọc tri thức từ những mô hình hàng đầu – ND), có thể được dùng để cải thiện các mô hình AI.

Những sự kiện này khiến nhiều người cho rằng Trung Quốc có thể đang chiếm ưu thế trong cuộc chiến thống trị lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Vậy, Trung Quốc có đang thắng thế trong “cuộc đua AI” thật không?

Jimmy Lai, người tiên phong cho nền dân chủ của Hồng Kông, bị kết án 20 năm tù

JIMMY LAI, NGƯỜI TIÊN PHONG CHO NỀN DÂN CHỦ CỦA HỒNG KÔNG, BỊ KẾT ÁN 20 NĂM TÙ

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet[*]

Jimmy Lai, người tiên phong cho nền dân chủ của Hồng Kông, bị kết án 20 năm tù. DR.

Jimmy Lai, cựu thủ lĩnh của phong trào dân chủ Hồng Kông, đã bị kết án 20 năm tù vào thứ Hai, ngày 9 tháng 2, với tội danh “phản loạn” và “thông đồng với thế lực nước ngoài”. Bản án này đồng nghĩa với việc người đàn ông 78 tuổi, mà sức khỏe hiện nay rất yếu, có thể sẽ qua đời trong nhà tù, bởi thông điệp mà Bắc Kinh muốn truyền tải là biến ông thành một tấm gương, ngăn chặn bất cứ ai đi theo gương xấu của ông tại thuộc địa cũ của Anh, nơi từ nay đang bị kiểm soát chặt chẽ hơn bao giờ hết.

Jimmy Lai, tên thật là Lê Tri Anh (黎智英), là một doanh nhân Hồng Kông mang quốc tịch Anh và Đài Loan. Là người sáng lập chuỗi cửa hàng quần áo Giordano, công ty truyền thông Next Digital và tờ báo nổi tiếng Apple Daily, ông đã trải qua hơn 1.800 ngày biệt giam. Bản án này khép lại một vụ kiện kéo dài 5 năm, được đánh dấu bằng một phiên tòa được dàn dựng và một bản án nhằm mục đích răn đe.

Jimmy Lai là một tỷ phú trong lĩnh vực truyền thông đã trở thành người ủng hộ nhiệt tình phong trào dân chủ đã làm Hồng Kông rung chuyển năm 2019 và từ lâu đã là một nhà phê bình kiên quyết của chế độ cộng sản Trung Quốc. Bản án dành cho ông là bản án khắc nghiệt nhất được công bố ở Hồng Kông kể từ khi Bắc Kinh ban hành Luật An ninh Quốc gia vào tháng 6 năm 2020.

Luật này quy định mức án lên đến tù chung thân đối với các “tội” phản loạn hoặc âm mưu lật đổ chính quyền. Phiên tòa xét xử ông được quốc tế theo dõi sát sao vì nó được coi là thước đo về tự do báo chí và tự do ngôn luận ở Hồng Kông kể từ khi Bắc Kinh ban hành luật này, quy định mức án lên đến tù chung thân đối với các “tội” phản loạn, gây tổn hại cho an ninh quốc gia hoặc âm mưu lật đổ chính quyền.

Jimmy Lai đã bị kết tội vào tháng 12 với hai tội danh “âm mưu thông đồng với thế lực nước ngoài” và “âm mưu xuất bản tài liệu kích động nổi loạn” thông qua tập đoàn truyền thông của ông, tờ báo lá cải ủng hộ dân chủ Apple Daily (nay đã bị ngừng hoạt động).

Hôm thứ Hai, không có gì đáng ngạc nhiên khi tòa án tuyên bố rằng họ “không nghi ngờ gì” về mức độ nghiêm trọng của các cáo buộc thông đồng và nói thêm rằng cáo buộc kích động nổi loạn chống lại bị cáo cũng thuộc “loại nghiêm trọng nhất”.

Lai bị kết tội cùng với tám đồng phạm khác - hai nhà hoạt động và sáu cựu giám đốc điều hành của công ty truyền thông của Lai. Tất cả trừ Jimmy Lai đều đã nhận tội. Họ nhận các bản án từ sáu năm ba tháng đến mười năm tù.

CÁI GỐC và NHÀ THƠ

CÁI GỐC và NHÀ THƠ - Nguyễn Duy

CÁI GỐC

Phúc chu thuỷ tín dân do thuỷ *

 

Thượng  sách muôn đời lấy dân làm gốc
nhân dân đây
cái gốc quốc gia này.
 
Bán mặt cho đất
bán lưng cho trời
nhân dân mẹ cha
nhân dân ông bà
nhân dân tổ tiên
nhân dân nguồn cội
hột gạo củ khoai nuôi nấng cả giống nòi.
 
Mảnh đất truyền đời
chát mồ hôi
đắng máu
lớp lớp anh hùng áo vải
lớp lớp xác người giữ đất
vẫn nhân dân.
 
Sao nên nỗi người cày không có ruộng
luật hoang vu hoang hoá nhân tình?
 
Sao có kẻ sống mọt đời vắt vểu
ăn quả trên cành tè axit gốc cây?
 
Ai ủ cái ung mủ tanh khoang mũi
ngửi hoa hồng sặc một mùi hôi?
 
Ai nuôi cái mù loà đáy mắt
nhìn nhân dân ngấp ngoáng bóng thù?
 
Ai lăm lăm đẩy dân sang phía địch
tự biến thành thù địch trước nhân dân?
 
Lai tỉnh
hỡi lương tri
lai tỉnh!
 

(Nhân sự kiện Đồng Tâm, tháng Tư, 2017)(**)

 

* Lật thuyền mới biết dân là nước (Quan hải – Nguyễn Trãi)

** Trong bản in 2025 (Nhã Nam & Nhà xuất bản Hội Nhà Văn), câu này bị “biên tập” thành “Những ngày đau trong bệnh viện, tháng 4-2017”, trang 365 (chú thích của DĐ).