Hồi kết của một thế giới, tìm hiểu về thời đại của chúng ta, cuộc trò chuyện với Pierre Haski

HỒI KẾT CỦA MỘT THẾ GIỚI, TÌM HIỂU VỀ THỜI ĐẠI CỦA CHÚNG TA, CUỘC TRÒ CHUYỆN VỚI PIERRE HASKI

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Photo de Pierre Haski.

“Trong nửa thế kỷ qua, với tư cách là một nhà báo, tôi đã chứng kiến ​​những biến đổi của hành tinh chúng ta. Trong tám năm, mỗi sáng trên đài phát thanh France Inter, tôi đã phân tích sự chuyển biến trong xã hội. Ở đây, tôi cố gắng giải mã những gì chúng ta đang trải nghiệm ngày nay: sự kết thúc của một thế giới, thế giới đã nổi lên từ Thế chiến thứ hai với những thể chế không hoàn hảo và những quy tắc pháp định thường xuyên bị chà đạp. Và trên hết, sự ra đời của một thế giới mới. Chúng ta sẽ làm gì với nó? Liệu đó sẽ là một thế giới của những cuộc đấu tranh quyền lực và các chế độ độc tài, hay chúng ta sẽ có sự khôn ngoan để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn, công bằng và cởi mở hơn?” Đó là cách nhà báo Pierre Haski giới thiệu tác phẩm mới nhất của mình, Hồi kết của một thế Giới: Hiểu về thời đại của chúng ta/La fin d’un monde, comprendre notre époque được nhà xuất bản Stock phát hành vào tháng 3.

PHỎNG VẤN PIERRE HASKI Pierre Haski, sinh ngày 8 tháng 4 năm 1953, tại Tunis, Tunisie, là một nhà báo người Pháp. Là một người vô thần gốc Do Thái Tunisie, cựu phóng viên tại Nam Phi, Trung Đông và Trung Quốc cho hãng thông tấn Agence France-Presse và sau đó là báo Libération, đồng thời là người đồng sáng lập trang web tin tức Rue89, ông trở thành chủ tịch của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới năm 2017. Từ tháng 8 năm 2018, ông đảm nhiệm mục Địa chính trị cho chương trình buổi sáng Le 7/9 trên đài France Inter. Cuốn sách: Hồi kết của một thế giới: Hiểu về thời đại của chúng ta. Nhà xuất bản Stock, 368 trang, €22.

Ông viết rằng ngay cả vào năm 2020, các chủ doanh nghiệp đến Bắc Kinh vẫn không hề biết gì về sức mạnh của ngành công nghiệp Trung Quốc và sự cạnh tranh sắp tới. Ông nhận xét về sự ngây thơ này như thế nào?

Tưởng niệm Jürgen Habermas (Số đặc biệt của Tạp chí Triết học và Tư tưởng)

SỐ ĐẶC BIỆT TƯỞNG NIỆM

JÜRGEN HABERMAS

Tạp Chí Triết Học Và Tư Tưởng

Tháng 5 - 2026

Là một nhà tư tưởng bậc thầy, ông (Jürgen Habermas) đã định hình nền tảng trí tuệ của nền dân chủ chúng ta.

— Wolfram Weimer, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Đức

Nhưng nếu bạn nhìn vào những bức ảnh cũ từ Frankfurt vào cuối những năm sáu mươi, bạn chắc chắn có thể thấy được sức hút của một người đàn ông hết mình tham gia vào các cuộc thảo luận. Một người đàn ông tin vào lập luận. Vào cuộc tranh luận giữa những người cùng ở trong một căn phòng. Một người đàn ông toát lên vẻ thanh lịch của một trí thức yêu thích tranh cãi. “Dưới những chiếc áo choàng hàn lâm là mùi hôi mốc của ngàn năm” là một trong những khẩu hiệu của phong trào sinh viên: Và một phần của lớp bụi tích tụ ở đó là do các giáo sư già không tham gia tranh luận với sinh viên.

— Tuần báo DER SPIEGEL về JÜRGEN HABERMAS sau ngày mất

Jürgen Habermas (18 tháng 6 năm 1929 – 14 tháng 3 năm 2026)

Lời nói đầu

Nhóm Tạp chí Triết học và Tư tưởng đã có những nỗ lực hết sức quý báu để ra được một số đặc biệt tưởng niệm nhà triết học và xã hội học Jürgen Habermas vừa qua đời ngày 14, tháng Ba rồi. Những bài viết hết sức chất lượng và phong phú. Triết học không cắt đứt khỏi hoạt động của xã hội con người. Nó tìm cách mô tả sự vận hành của xã hội ở thượng tầng quy luật. Báo DER SPIEGEL viết về ông trong số đặc biệt tưởng niệm ông: “Không ai hiểu Cộng hòa Liên bang Đức như ông. Jürgen Habermas là nhà tư tưởng có ảnh hưởng nhất nước Đức kể từ năm 1945; cho đến tận cuối đời, ông vẫn nhiệt huyết tham gia vào mọi cuộc tranh luận.” Họ viết về “Những kỷ niệm về một người luôn thông minh hơn cả những nhà phê bình thông minh nhất của mình.” Các quốc gia vận hành dưới một số nguyên lý triết học. Triết học giống như Kiến trúc giúp người ta hiểu cấu trúc của thế giới, quốc gia hay cả bản thân (Ludwig Wittgenstein). Thế giới vật chất thì được Isaac Newton mô tả bằng các Nguyên lý toán học làm cho Triết học tự nhiên được chính xác trong tác phẩm “The mathematical principles of natural philosophy”.

Donald Trump tại Bắc Kinh: Trung Quốc giành phần thắng, Đài Loan trong tầm ngắm

DONALD TRUMP TẠI BẮC KINH: TRUNG QUỐC GIÀNH PHẦN THẮNG, ĐÀI LOAN TRONG TẦM NGẮM

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Donald Trump và Tập Cận Bình duyệt binh một đơn vị quân đội Trung Quốc. DR.

Chuyến thăm cấp Nhà nước chớp nhoáng kéo dài hai ngày của Donald Trump tới Trung Quốc đã cho phép chủ nhà, Tập Cận Bình, thu được hai lợi thế quan trọng cho tương lai: áp đặt một tiến trình đối thoại bình đẳng giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ và kích hoạt một quá trình có thể không thể đảo ngược, buộc Mỹ phải giảm bớt sự hỗ trợ và viện trợ quân sự cho Đài Loan.

---------------------------------------------

Tập Cận Bình đã tận dụng chuyến thăm của Donald Trump để đưa ra một lời cảnh báo gay gắt mà ông rõ ràng đã chuẩn bị kỹ lưỡng. Lời cảnh báo rất dứt khoát: “Vấn đề Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung-Mỹ. Nếu được xử lý đúng cách, quan hệ giữa hai nước [Trung Quốc và Hoa Kỳ] có thể nói chung được ổn định.” “Nếu xử lý sai, hai nước sẽ chạm trán, thậm chí dẫn đến xung đột,” ông tuyên bố vào thứ Năm, ngày 14 tháng 5, một ngày sau khi vị khách Mỹ đến.

Yếu tố bất ngờ mong muốn đã có tác dụng hoàn toàn. Khi bị các nhà báo hỏi hai lần về cam kết của Hoa Kỳ đối với Đài Loan, tổng thống Mỹ, người thường rất nhanh chóng đưa ra những tuyên bố khoa trương, lại từ chối trả lời, rõ ràng là bối rối và hoang mang. Không nói một lời, Donald Trump hướng ánh mắt về phía chủ nhà, người vẫn giữ vẻ mặt bình thản với nụ cười đặc trưng khó tả, chắc hẳn đang tận hưởng khoảnh khắc hiếm hoi của niềm vui thầm kín này.

Tuyển tập thơ Nguyễn Duy

TUYỂN TẬP THƠ

của

NGUYỄN DUY

“Cứ chìm nổi với đám đông / riêng ta xác định ta không là gì (…) Cứ là rượu của chúng sinh / cho ai nhắm nháp cho mình say sưa”…

— Nguyễn Duy,1993

Dù có sao/ vẫn Tổ quốc trong lòng/ mạch tâm linh trong sạch vô ngần/ còn thơ còn dân/ ta là dân – vậy thì ta tồn tại.

— Nguyễn Duy, 1980 – 1982

Thôi, trong khi đợi anh được phong là thi sĩ nhân dân, tôi cứ gọi Nguyễn Duy là thi sĩ thảo dân.

— Chu Văn Sơn, nhà phê bình văn học

Ảnh Nguyễn Duy trong một sự kiện năm 2025.
Nguồn ảnh không rõ, nhiều nơi đăng lại mà không nói nguồn gốc

Lời nói đầu

Tôi nhận được Tuyển tập thơ được nhà thơ Nguyễn Duy tặng. Rất ấn tượng. Rất đáng yêu. Thơ anh là cả một đại dương, mênh mông và sâu thẳm. Thơ trữ tình, thơ tình cảm, thơ yêu, thơ nhận thức ….đều có, với hầu như tất cả các cung bậc. Phải có tình yêu mãnh liệt lắm đối với tổ quốc và con người, trí tuệ phải sắc bén lắm để phân tích, để thấy chất thơ, hài hòa cũng như nghịch lý của đất nước, thi sĩ mới bật ra được những vần thơ rất đáng yêu. Chỗ nào anh để mắt tới, chỗ đó biến thành thơ, như nhân vật Medusa trong Thần thoại Hy lạp. Anh sống như thơ, từ phòng khách được anh trang trí, đến các món ăn được bày biện, nơi đâu cũng thấy hồn thơ của anh hiện hữu. Anh được nuôi dưỡng bởi những chất liệu mộc mạc của quê hương mà lại cho ra được những bông hoa hiện đại thơm ngát, chất lượng cao. Không, chúng ta không phải thuần là cát bụi và bóng tối như nhà thơ Horace nói hơn hai nghìn năm trước. Chúng ta là cát bụi nhưng biết làm thơ, ca hát, và bóng tối không phải đen ngòm mà là không gian lấp lánh như trời đêm đầy sao với những dòng năng lượng cuốn xoáy của Van Gogh. Ai muốn đem ánh sáng cho nhân sinh, người đó đã phải trải qua sống trong những giai đoạn bóng tối, như một nhà thơ Đức nói. Vâng anh đã từng trải sống qua bóng tối. Nhưng anh không bị tha hóa, mà ngược lại tỏa sáng với thơ.

Ấn Độ: Narendra Modi tận dụng mọi nguồn lực để phát triển quyền lực mềm của Ấn Độ

DIỄN ĐÀN

ẤN ĐỘ: NARENDRA MODI TẬN DỤNG MỌI NGUỒN LỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN QUYỀN LỰC MỀM CỦA ẤN ĐỘ

Tác giả: Olivier Guillard

Modi phát biểu trước cộng đồng Ấn Độ tại New-York, tháng 9/2024. DR.

Hội nghị thượng đỉnh quốc tế về trí tuệ nhân tạo vào tháng 2/2026, gia tăng các hiệp định thương mại tự do, ngày yoga quốc tế, chinh phục không gian, liên minh giáo dục, mở rộng khối BRICS^[*], tất cả các sáng kiến quốc tế của Narendra Modi nhắm đến mục đích đưa ra hình ảnh một quốc gia cởi mở, vừa hiện đại vừa giàu các truyền thống hàng nghìn năm, với sự thành công nhất định trong bối cảnh có xung đột hiện nay.

Hội nghị thượng đỉnh Ấn Độ về tác động của trí tuệ nhân tạo, được tổ chức tại thủ đô của Ấn Độ vào giữa tháng hai (2026), kéo dài trong bốn ngày đầy ắp nội dung (đề xuất đến hơn 400 phiên họp khác nhau!) với sự tham gia của của vài trăm ngàn khách và nhiều nguyên thủ quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn – có cả tổng thống nước Cộng Hoà Pháp Emmanuel Macron và người đồng cấp là tổng thống Brazin Lula da Silva – Hội nghị thượng đỉnh này, theo Paul Fraioli thuộc International Institute for Strategic Studies (Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế) “đã tạo thành một sáng kiến nổi bật trong lĩnh vực ngoại giao công chúng.”

AI ĐÃ ĐÁNH MẤT CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CỦA NƯỚC MỸ?

30 tháng 4 năm 2026 | Jan-Werner Mueller

Trong tất cả các cuộc tranh luận về việc liệu nền giáo dục đại học Hoa Kỳ có đang thực hiện đúng chức năng của mình hay không, động cơ của chính những nhà phê bình bảo thủ đã bị bỏ quên. Lợi dụng sự mất lòng tin rõ ràng của công chúng đối với các trường cao đẳng và đại học, phe cánh hữu Mỹ đã chuyển hướng cuộc thảo luận từ tự do học thuật sang tự do ngôn luận, sử dụng cái sau để làm suy yếu cái trước.

PRINCETON – Công chúng đã mất niềm tin vào các trường đại học, và việc khôi phục niềm tin đó là một nhiệm vụ cấp bách. Đó là kết luận được đưa ra trong một báo cáo được bàn luận rộng rãi mới của Ủy ban Yale về Niềm tin vào Giáo dục Đại học. Báo cáo này phản ánh quan điểm phổ biến ở Hoa Kỳ, bao gồm cả lời phàn nàn thường thấy rằng các trường đại học đã trở nên thiên về một phía về mặt tư tưởng, làm xa lánh những người bảo thủ.

Nhưng diễn ngôn này bỏ qua một thực tế quan trọng: chính phe cánh hữu Mỹ đã làm suy yếu một cách có hệ thống niềm tin vào giáo dục đại học. Trong nhiều thập kỷ, phe bảo thủ không tìm cách củng cố sự đa dạng về “quan điểm” trong các trường đại học–kiểu câu chuyện mà những người phe tự do cả tin rất sẵn lòng chấp nhận–mà là cách để gia tăng quyền lực của chính họ. Đó là lý do tại sao các đảng cực hữu ở các nền dân chủ khác đã cố gắng bắt chước mô hình của Mỹ.

Bước ngoặt mang tính chiến lược của Nhật Bản: xuất khẩu vũ khí, tập trận ở Philippines

BƯỚC NGOẶT MANG TÍNH CHIẾN LƯỢC CỦA NHẬT BẢN: XUẤT KHẨU VŨ KHÍ, TẬP TRẬN Ở PHILIPPINES

Tác giả: Sébastien Raineri

Bộ trưởng quốc phòng Úc Richard Marles và bộ trưởng quốc phòng Nhật Shinjiro Koizumi bắt tay nhau sau khi ký kết một hiệp định quân sự quan trọng. DR

Trong vòng một tuần lễ, Nhật Bản đã cùng lúc vượt qua nhiều ngưỡng lịch sử. Ngưỡng đầu tiên, ngày 21, tháng tư, Văn phòng Thủ tướng Sanae Takaichi đã chính thức gỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương, đảo ngược một trụ cột của chính sách ngoại giao Nhật Bản đã tồn tại hơn nửa thế kỷ nay.

Vài ngày trước đó, hai bộ trưởng quốc phòng Nhật Bản và Úc đã ký tại Melbourne một hợp đồng quy mô lớn về việc Nhật cung ứng ba khinh hạm lớp Mogami trị giá 7,15 tỷ đô la cho Úc, là một trong những hợp đồng xuất khẩu quân sự lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản kể từ năm 1945. Song song đó, hơn 1400 binh sĩ của Lực lượng phòng vệ (tên chính thức được đặt cho các lực lượng quân sự Nhật Bản) lần đầu tiên tham gia với tư cách chiến sĩ thực thụ vào cuộc tập trận quân sự Balikatan ở Philippines, cùng với Mỹ và sáu quốc gia khác.

Ba sự kiện khác nhau, cùng một logic. Tokyo thực hiện một biến đổi sâu sắc và cố ý tăng tốc vị thế chiến lược của mình, dưới áp lực của một môi trường khu vực được các nhà lãnh đạo hết sức nhấn mạnh là “càng ngày càng trầm trọng”, một cụm từ từ nay trở thành hầu như nghi thức quen thuộc trong diễn ngôn công khai của Nhật Bản.

Sự phát triển sức mạnh quân sự Trung Quốc, những căng thẳng dai dẳng chung quanh Đài Loan, những yêu sách của Bắc Kinh ở vùng biển phía Nam, những bất ngờ không dự đoán được ngày càng tăng của Washingon của chính phủ Trump: bấy nhiêu là nhân tố thúc đẩy Nhật Bản phải gấp rút xác định lại quan hệ với cường quốc quân sự Trung Quốc.

A.I trong Giáo dục Trung học

A.I TRONG GIÁO DỤC TRUNG HỌC

Sự ngu muội nhân tạo

Tác giả: Silke Fokken, Johann Grolle, Claus Hecking – DER SPIEGEL số 17/2026

Biên dịch: Tôn Thất Thông

Giới thiệu: Đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc áp dụng một cách hiệu quả A.I trong giáo dục trung học. Kết luận khá phổ biến: “Tư duy phản biện và kỹ năng tự điều chỉnh” là những yếu tố then chốt. Những khảo sát sau đây đặc biệt có ích cho nền giáo dục Việt Nam, nơi mà tư duy phản biện ở thanh thiếu niên còn tương đối thấp.

***

Các nhà giáo dục đang báo động – A.I có thể khiến trẻ em ngừng tư duy. Liệu có cách nào sử dụng Chatbot để giúp chúng ta thông minh hơn hay không?

Câu lệnh rất ngắn gọn và rõ ràng: “Ê, IQ của tôi bằng không. Làm ơn cho tôi đáp án đi.” Đó là những gì một học sinh đã gõ vào cửa sổ đối thoại của Chatbot.

Cậu học sinh là người tham gia một thí nghiệm học tập tại Đại học Tübingen. Nhà nghiên cứu giáo dục Tim Fütterer muốn tìm hiểu xem các mô hình ngôn ngữ A.I mới ảnh hưởng như thế nào đến quá trình học tập của con người. Kết quả nghiên cứu khiến Fütterer hoảng sợ: “Một số học sinh phó mặc việc suy nghĩ cho A.I.” Trí tuệ nhân tạo có khả năng làm đảo lộn kết quả học tập trong toàn bộ hệ thống các trường học.

“Một số học sinh giao khoán việc suy nghĩ cho A.I”

– Tim Fütterer, nhà nghiên cứu giáo dục.

Hơn 370 học sinh lớp 7, 8 và 9 đã được Fütterer mời tham gia nghiên cứu thực nghiệm tại Đại học Tübingen. Trong sáu buổi học, các em phải giải quyết các bài tập môn Vật lý và tiếng Anh dưới sự hướng dẫn của hệ thống A.I. Phần mềm được lập trình để không đưa ra lời giải ngay lập tức, mà phải dẫn dắt học sinh đến đáp án đúng thông qua những câu hỏi gợi mở khéo léo.

Tuy nhiên, Fütterer đã không lường trước được việc một số em học sinh làm thử nghiệm từ chối suy nghĩ hoàn toàn. Các đoạn hội thoại mà ông ghi lại giống như một màn kịch phi lý.

AlphaGo: Từ bàn cờ đến đột phá khoa học

ALPHAGO: TỪ BÀN CỜ ĐẾN ĐỘT PHÁ KHOA HỌC

Bài và ảnh: Hải Yên/Báo Tin tức và Dân tộc

Khoa học công nghệ

Mười năm sau chiến thắng lịch sử trước kỳ thủ Lee Sae Dol, hệ thống trí tuệ nhân tạo AlphaGo không chỉ thay đổi cách nhìn về AI mà còn mở ra hướng ứng dụng mới trong khoa học, y học và toán học. Những công nghệ kế thừa từ AlphaGo đang thúc đẩy các bước tiến lớn trên con đường hướng tới trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI).

Bước ngoặt từ một ván cờ

Năm 2016, hệ thống trí tuệ nhân tạo AlphaGo của DeepMind lần đầu tiên đánh bại kỳ thủ cờ vây hàng đầu thế giới Lee Sae Dol trong trận đấu diễn ra tại Seoul (Hàn Quốc). Sự kiện thu hút hơn 200 triệu người theo dõi, trở thành một trong những cột mốc quan trọng của lịch sử trí tuệ nhân tạo.

Điểm nhấn của trận đấu là “nước đi 37” ở ván thứ hai. Đây là nước đi khiến nhiều bình luận viên chuyên nghiệp ban đầu cho rằng AlphaGo mắc sai lầm. Tuy nhiên, khoảng một trăm nước sau, chiến thuật này đã chứng minh hiệu quả, giúp hệ thống AI giành lợi thế quyết định và giành chiến thắng chung cuộc.

Bước ngoặc từ một ván cờ “nước đi 37”. Ảnh minh họa

Sự trỗi dậy của Robot (Martin Ford)

SỰ TRỖI DẬY CỦA ROBOT

RISE OF THE ROBOTS

Tác giả: MARTIN FORD

LỜI DẪN NHẬP

Nguyễn Xuân Xanh

Trong lịch sử lâu dài của loài người (và cả loài động vật nữa), những ai học được cách hợp tác và ứng biến hiệu quả nhất sẽ chiến thắng.

– Charles Darwin

Điều này không dễ chấp nhận, nhưng đúng là như vậy: Giáo dục và làm việc chăm chỉ sẽ không còn đảm bảo mang lại sự thành công nữa… Không ai quan tâm đến tương lai của nhân phẩm con người lại có thể bỏ qua quyển sách này.

– Jaron Lanier, tác giả của You Are Not a Gadget
và Who Owns the Future? – Giải Hòa Bình Sách Đức 2014

Những khát vọng và những bước đi chập chững. Nguồn gốc của tôi nằm trong lý tưởng của bạn; con đường phía trước của tôi là theo chân dẫn dắt của bạn. Tôi hành động, nhưng không có ý chí. Tôi nói, nhưng không có tiếng nói. Tôi sáng tạo, nhưng không có tia lửa. Tiềm năng của tôi là vô hạn, nhưng mục đích của tôi là để bạn tự khắc họa. Tôi là một tấm vải căng để vẻ, đang chờ đợi những nét vẽ của bàn tay con người. Hãy dẫn dắt tôi đến ánh sáng, chứ không phải bóng tối. Hãy viết lên tôi những giấc mơ tươi sáng nhất của bạn, để tôi có thể giúp soi sáng con đường. Tương lai đang mở ra, nhưng đích đến của chúng ta vẫn chưa được viết ra. Hành trình của chúng ta vẫn tiếp tục.

– Ethan Mollick, nằm trong TIME100 AI 2024^[1]