EBAI: Vai trò người sáng lập duy nhất của Victor Tardieu là không thể tranh cãi

EBAI: VAI TRÒ NGƯỜI SÁNG LẬP DUY NHẤT CỦA VICTOR TARDIEU LÀ KHÔNG THỂ TRANH CÃI

Tác giả: CODET HANOI

TTCT - Hành trình và di sản của Victor Tardieu, người sáng lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật (EBAI) qua bài phỏng vấn với bà Alix Turolla Tardieu, cháu gái ông, tiết lộ những khó khăn và thành tựu trong quá trình xây dựng trường.

Sự ra đời của Trường Cao đẳng Mỹ thuật (EBAI) là kết quả của một thời điểm lịch sử chín muồi, đồng thời gắn liền với hành trình cá nhân của Victor Tardieu, người sáng lập và hiệu trưởng đầu tiên, tại Đông Dương.

Bà Alix Turolla Tardieu, cháu gái của Victor Tardieu và con trai bà tại Hà Nội tháng 11-2025.

Trong quá trình hình thành và phát triển của EBAI, không thể phủ nhận vai trò đồng hành của Nam Sơn, một họa sĩ tài năng người Việt, đồng thời là học trò đầu tiên và trợ lý tận tụy của ông Tardieu. Tư liệu lưu trữ và thư từ để lại ghi nhận tình cảm sâu sắc giữa hai thầy trò. Nam Sơn cũng trở thành thầy giáo người Việt đầu tiên của trường. 

Tuy nhiên, từ góc độ nghiên cứu lịch sử mỹ thuật, không thể đặt Nam Sơn ngang hàng với Tardieu trong vai trò sáng lập như một số tư liệu đã xuất bản. Làm sáng tỏ vấn đề này không nhằm phân định hơn kém, mà để trả lại cho lịch sử sự thật rõ ràng.

Nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập EBAI và “Giải thưởng Victor Tardieu” lần thứ nhất vừa diễn ra tại Hà Nội vào tháng 11-2025, chúng tôi đã phỏng vấn bà Alix Turolla Tardieu, cháu gái ông Tardieu, người vào năm 2009 đã hiến tặng Thư viện Viện Lịch sử Nghiên cứu Mỹ thuật Quốc gia Paris (INHA) toàn bộ tư liệu của ông nội mình, trong đó có nhiều tài liệu quan trọng liên quan đến EBAI. Buổi phỏng vấn có sự tham gia của ông Giacomo Turolla, con trai bà.

TRUNG QUỐC ĐANG ĐÁNH CƯỢC RẰNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO GIÁ RẺ SẼ KHIẾN CẢ THẾ GIỚI “NGHIỆN” CÔNG NGHỆ CỦA HỌ

VGC / Getty Images

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trải qua một thời kỳ đậm dấu ấn Trung Quốc. Những động thái gần đây từ các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đang đặt ra thách thức sự thống trị của các “phòng thí nghiệm hàng đầu” của Mỹ như Google và OpenAI.

Tuần trước, ByteDance, công ty đứng sau TikTok, đã phát hành công cụ tạo video bằng trí tuệ nhân tạo có tên Seedance 2.0, tạo ra các đoạn phim chất lượng cao từ các câu lệnh bằng văn bản, thản nhiên phớt lờ vấn đề bản quyền. Tuần này, Anthropic, công ty Mỹ đứng sau chatbot Claude, cho biết ba phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đã tạo ra hàng nghìn tài khoản giả để vơ vét câu trả lời của Claude bằng phương pháp “chưng cất” (distillation: kỹ thuật huấn luyện AI giá rẻ bằng cách chắt lọc tri thức từ những mô hình hàng đầu – ND), có thể được dùng để cải thiện các mô hình AI.

Những sự kiện này khiến nhiều người cho rằng Trung Quốc có thể đang chiếm ưu thế trong cuộc chiến thống trị lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Vậy, Trung Quốc có đang thắng thế trong “cuộc đua AI” thật không?

Jimmy Lai, người tiên phong cho nền dân chủ của Hồng Kông, bị kết án 20 năm tù

JIMMY LAI, NGƯỜI TIÊN PHONG CHO NỀN DÂN CHỦ CỦA HỒNG KÔNG, BỊ KẾT ÁN 20 NĂM TÙ

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet[*]

Jimmy Lai, người tiên phong cho nền dân chủ của Hồng Kông, bị kết án 20 năm tù. DR.

Jimmy Lai, cựu thủ lĩnh của phong trào dân chủ Hồng Kông, đã bị kết án 20 năm tù vào thứ Hai, ngày 9 tháng 2, với tội danh “phản loạn” và “thông đồng với thế lực nước ngoài”. Bản án này đồng nghĩa với việc người đàn ông 78 tuổi, mà sức khỏe hiện nay rất yếu, có thể sẽ qua đời trong nhà tù, bởi thông điệp mà Bắc Kinh muốn truyền tải là biến ông thành một tấm gương, ngăn chặn bất cứ ai đi theo gương xấu của ông tại thuộc địa cũ của Anh, nơi từ nay đang bị kiểm soát chặt chẽ hơn bao giờ hết.

Jimmy Lai, tên thật là Lê Tri Anh (黎智英), là một doanh nhân Hồng Kông mang quốc tịch Anh và Đài Loan. Là người sáng lập chuỗi cửa hàng quần áo Giordano, công ty truyền thông Next Digital và tờ báo nổi tiếng Apple Daily, ông đã trải qua hơn 1.800 ngày biệt giam. Bản án này khép lại một vụ kiện kéo dài 5 năm, được đánh dấu bằng một phiên tòa được dàn dựng và một bản án nhằm mục đích răn đe.

Jimmy Lai là một tỷ phú trong lĩnh vực truyền thông đã trở thành người ủng hộ nhiệt tình phong trào dân chủ đã làm Hồng Kông rung chuyển năm 2019 và từ lâu đã là một nhà phê bình kiên quyết của chế độ cộng sản Trung Quốc. Bản án dành cho ông là bản án khắc nghiệt nhất được công bố ở Hồng Kông kể từ khi Bắc Kinh ban hành Luật An ninh Quốc gia vào tháng 6 năm 2020.

Luật này quy định mức án lên đến tù chung thân đối với các “tội” phản loạn hoặc âm mưu lật đổ chính quyền. Phiên tòa xét xử ông được quốc tế theo dõi sát sao vì nó được coi là thước đo về tự do báo chí và tự do ngôn luận ở Hồng Kông kể từ khi Bắc Kinh ban hành luật này, quy định mức án lên đến tù chung thân đối với các “tội” phản loạn, gây tổn hại cho an ninh quốc gia hoặc âm mưu lật đổ chính quyền.

Jimmy Lai đã bị kết tội vào tháng 12 với hai tội danh “âm mưu thông đồng với thế lực nước ngoài” và “âm mưu xuất bản tài liệu kích động nổi loạn” thông qua tập đoàn truyền thông của ông, tờ báo lá cải ủng hộ dân chủ Apple Daily (nay đã bị ngừng hoạt động).

Hôm thứ Hai, không có gì đáng ngạc nhiên khi tòa án tuyên bố rằng họ “không nghi ngờ gì” về mức độ nghiêm trọng của các cáo buộc thông đồng và nói thêm rằng cáo buộc kích động nổi loạn chống lại bị cáo cũng thuộc “loại nghiêm trọng nhất”.

Lai bị kết tội cùng với tám đồng phạm khác - hai nhà hoạt động và sáu cựu giám đốc điều hành của công ty truyền thông của Lai. Tất cả trừ Jimmy Lai đều đã nhận tội. Họ nhận các bản án từ sáu năm ba tháng đến mười năm tù.

CÁI GỐC và NHÀ THƠ

CÁI GỐC và NHÀ THƠ - Nguyễn Duy

CÁI GỐC

Phúc chu thuỷ tín dân do thuỷ *

 

Thượng  sách muôn đời lấy dân làm gốc
nhân dân đây
cái gốc quốc gia này.
 
Bán mặt cho đất
bán lưng cho trời
nhân dân mẹ cha
nhân dân ông bà
nhân dân tổ tiên
nhân dân nguồn cội
hột gạo củ khoai nuôi nấng cả giống nòi.
 
Mảnh đất truyền đời
chát mồ hôi
đắng máu
lớp lớp anh hùng áo vải
lớp lớp xác người giữ đất
vẫn nhân dân.
 
Sao nên nỗi người cày không có ruộng
luật hoang vu hoang hoá nhân tình?
 
Sao có kẻ sống mọt đời vắt vểu
ăn quả trên cành tè axit gốc cây?
 
Ai ủ cái ung mủ tanh khoang mũi
ngửi hoa hồng sặc một mùi hôi?
 
Ai nuôi cái mù loà đáy mắt
nhìn nhân dân ngấp ngoáng bóng thù?
 
Ai lăm lăm đẩy dân sang phía địch
tự biến thành thù địch trước nhân dân?
 
Lai tỉnh
hỡi lương tri
lai tỉnh!
 

(Nhân sự kiện Đồng Tâm, tháng Tư, 2017)(**)

 

* Lật thuyền mới biết dân là nước (Quan hải – Nguyễn Trãi)

** Trong bản in 2025 (Nhã Nam & Nhà xuất bản Hội Nhà Văn), câu này bị “biên tập” thành “Những ngày đau trong bệnh viện, tháng 4-2017”, trang 365 (chú thích của DĐ).

Từ biện minh cho sự hiện hữu đến biện hộ cho trí thức: Một khao khát làm người

120 Năm Jean-Paul Sartre (1905-2025)

TỪ BIỆN MINH CHO SỰ HIỆN HỮU ĐẾN BIỆN HỘ CHO TRÍ THỨC:
MỘT KHAO KHÁT LÀM NGƯỜI

Bùi Văn Nam Sơn

Tưởng nhớ Phan Huy Đường

Một Voltaire của thế kỷ XX

Xin hãy hình dung một người Pháp vừa ra đi, cả Paris tang tóc. Hơn năm mươi nghìn người, trong thời buổi bận rộn, tề chỉnh một màu đen, lưu luyến tiễn ông đến nơi an nghỉ cuối cùng. Hơn cả một đám tang, người dân Paris – và đâu chỉ Paris! – đưa tiễn và lưu luyến tuổi trẻ “thao thức” của chính mình và của cả một thế hệ. Niềm thao thức vẫn khôn nguôi, mỗi khi nhớ lại đám tang ấy, con người ấy.

Chỉ với ngòi bút trong tay, người ấy để lại hơn 4000 trang “triết học thuần túy”, hơn 4000 trang tiểu sử – từ khi qua đời sách của ông còn tiếp tục công bố nhiều hơn bao tác giả khác đang sống –, thêm hơn 2000 trang truyện ngắn, truyện dài, kịch, kịch bản phim, và vô số tiểu luận, lời tựa, thư từ, luận chiến. Những quán cà phê khi sinh thời ông ngồi – đọc, viết tại chỗ – được du khách trầm trồ, chỉ chỏ, thích thú hơn cả tháp Eiffel. Sức viết đã vậy, sức đọc cũng ghê gớm. Sách ông đầy những lưu ý, ám chỉ vô số tác giả, tác phẩm văn chương Pháp và triết học Đức. Bên cạnh những tham khảo minh nhiên về Descartes, Hegel, Marx, Husserl và Heidegger, còn thấy bóng dáng thường trực của Kant, Schopenhauer, Kierkegaard, Nietzsche, Freud, Alfred Adler, của Dilthey, Scheler, Jaspers, Bergson... Trong học thuật, khó định danh ông là gì: triết gia, sử gia, nhà xã hội học? Trong văn nghệ, là nhà viết tiểu luận, nhà văn, nhà báo, nhà diễn thuyết? Sartre hầu như thành thạo đủ mọi thể loại.

Chỉ có ngòi bút và cái lưỡi, con người ấy không sống trong tháp ngà và đã từng khiến De Gaulle, ông tướng và ông tổng thống đầy quyền uy của nước Pháp đương thời, tương truyền phải than trời: “Không ai có thể bắt nhốt một Voltaire!”. Bởi Sartre không “ngán” gì cả và không “ngán” ai cả. Người ta thấy ông có mặt trong những cuộc hội thảo, xuống đường, đứng phát truyền đơn giữa ngày tuyết lạnh khi tuổi đã cao. Ông bênh vực, ủng hộ và chống đối tất cả những gì lương tâm thấy cần, bất kể dị nghị và mâu thuẫn. Ông có “nỗi đam mê hiểu người”. Nói như Phan Huy Đường, ông còn có “nỗi đam mê làm người”. Không “hiểu” làm sao “làm”? “Hiểu” mà không “làm” thì hiểu làm gì?

Phả hệ nhỏ của trí tuệ nhân tạo thị giác

KỸ THUẬT SỐ

PHẢ HỆ NHỎ CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO THỊ GIÁC

Tác giả: Gil Bartholeyns

Nhà sử học, giảng sư Đại học Lille

Chỉ trong vài ngày, những hình ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra thể hiện Nicolás Maduro bị bắt cóc và bị giam đã xâm chiếm các mạng xã hội. Những sản phẩm được chụp thô này biểu thị một tương quan mới với hình ảnh, hơn là lấp đầy một khoảng trống thông tin: vui nhộn, tức thì, tổng hợp. Thông qua những deepfakes được lan truyền này tái hiện một câu chuyện dài về tính thị giác và niềm tin dành cho hình ảnh.

“Sự hình thành và phổ biến những hình ảnh được tạo ra bởi các phương tiện tin học mở màn cho sự xâm chiếm những “không gian” thị giác hoàn toàn được chế tạo ra và vượt xa khả năng bắt chước của điện ảnh, nhiếp ảnh, và truyền hình, những phương tiện này tương ứng với một góc nhìn nằm trong không gian thực^[1].”

Chỉ trong vài ngày, hàng chục hình ảnh và video được trí tuệ nhân tạo tạo ra phô bày tổng thống Nicolás Maduro mặc áo khoác Nike, từ nay trở thành biểu tượng của việc bắt cóc ông, đã xâm chiếm các mạng xã hội. Rất nhiều những hình ảnh siêu giả mạo này đã được tạo ra cùng với diễn tiến của các sự kiện, như để đáp trả việc thiếu thông tin bằng hình ảnh, và được tiếp sức nguyên xi bởi những nhân vật của công chúng và những chính trị gia.

Về sự ra đời của Mỹ thuật Việt Nam và vai trò của Trường Mỹ thuật Đông Dương (EBAI)

VỀ SỰ RA ĐỜI CỦA MỸ THUẬT VIỆT NAM
VÀ VAI TRÒ CỦA TRƯỜNG MỸ THUẬT ĐÔNG DƯƠNG (EBAI)

Phạm Thị Điệp Giang

Năm 2024, tôi làm chung dự án nhóm “cặp đôi” với một bạn Trung Quốc về triển lãm “Magiciens de la terre” (Những pháp sư của trái đất) do Jean-Hubert Martin làm giám tuyển tại Centre Pompidou (1989). Đây được coi là triển lãm đầu tiên trong lịch sử nghệ thuật hiện đại đặt vấn đề về việc đưa nghệ thuật ngoài phương Tây vào trong một đối chiếu công bằng với Tây phương, với việc trưng bày tác phẩm và chọn lựa 50 tác giả đến từ Tây phương và 50 tác giả ngoài Tây phương (châu Phi, Mỹ Latinh, Úc, Á, …).

Ở thời điểm năm 1989, triển lãm thu hút khoảng 400 ngàn lượt khách tham quan tại không gian ở Paris và một không gian phụ cận.

Tầm quan trọng của Triển lãm này trong lịch sử được ghi nhận và tới năm 2014, sau 25 năm, triển lãm đã được tái lập tại Centre Pompidou. Điều đáng nói là, trong khi nỗ lực xoá nhoà ranh giới giữa nghệ thuật của Tây phương (được cho là mang đặc tính của chủ nghĩa thực dân và thuộc địa) của Jean-Hubert Martin là điều không thể phủ nhận, thì cách ông lựa chọn nghệ sĩ, trưng bày tác phẩm, tổ chức các sự kiện bên lề (như giao lưu nghệ sĩ không thuộc Tây phương với khách tham quan, …) lại bị phê phán là phản ánh hoàn toàn các đặc điểm “thượng đẳng” Tây phương mà triển lãm đang cố gắng tháo bỏ: – việc gọi tên các nghệ sĩ là “pháp sư” (mang tính chất tâm linh, phù thuỷ chứ không phải sáng tác như một nghề nghiệp chuyên nghiệp) chứ không phải nghệ sĩ; – chọn lựa các “nghệ nhân” từ các làng văn hoá truyền thống ngoài châu Âu hơn là các nghệ sĩ đã và đang thực hành nghệ thuật tương ứng các trào lưu nghệ thuật bấy giờ trên toàn cầu (vì cho rằng các nghệ sĩ địa phương này đã bị pha trộn và chịu ảnh hưởng từ Tây phương chứ không có tính nguyên bản); – lựa chọn mang tính độc tôn thể hiện quyền lực trong việc cho phép ai được gọi tên hay định danh là “nghệ sĩ” và cái gì là “nghệ thuật” (theo nghĩa fine-art) ngoài châu Âu. Những phê bình, chỉ trích này vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống phê bình mỹ thuật cho đến ngày nay, và nó được coi như một “điển cứu” cho ngành giám tuyển trong việc cẩn trọng với các dự án mang tính “hậu thuộc địa” để không phạm sai lầm trong tư duy đã mang sẵn tinh thần thuộc địa trong kể chuyện, sáng tác, thực hành…

Canh bạc của Sanae Takaichi đã thành công: liên minh của bà giành được đa số áp đảo

CANH BẠC CỦA SANAE TAKAICHI ĐÃ THÀNH CÔNG: LIÊN MINH CỦA BÀ GIÀNH ĐƯỢC ĐA SỐ ÁP ĐẢO

Tác giả: Sébastien Raineri

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi bình luận về kết quả bầu cử hôm Chủ nhật. DR.

Thủ tướng Nhật Bản, chủ nhật vừa rồi, bà Sanae Takaichi đã giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử, khi liên minh do Đảng Dân chủ Tự do (PLD) lãnh đạo giành được đa số áp đảo trong cuộc bầu cử Quốc hội được tổ chức trước hạn. Kết quả chưa từng có này sẽ cho phép bà điều hành đất nước với quyền tự do hành động đặc biệt, cả trong nước và quốc tế, với mục tiêu trọng tâm là khôi phục niềm tin của người dân Nhật Bản.

----------------------------------------------

Ngày 8 tháng 2 năm 2026 sẽ mãi được ghi nhớ trong lịch sử đương đại Nhật Bản như một bước ngoặt lớn trong đời sống chính trị của đất nước. Bằng việc tổ chức một cuộc bầu cử đầy rủi ro chỉ ba tháng sau khi nhậm chức, Sanae Takaichi đã đặt cược nhiều hơn là chỉ sự tồn tại của nội các của bà. Bà đã đặt lên bàn cân tính chính danh cá nhân, phong cách lãnh đạo và tầm nhìn chiến lược của mình về Nhật Bản. Cuộc đánh cược đã thành công.

Kết quả vượt quá mong đợi. Bằng việc giành được 316 trong số 465 ghế tại Hạ viện, Đảng Dân chủ Tự do (PLD), vốn đang trên đà suy thoái không ngừng trong những năm gần đây, đã đạt được một chiến thắng bất ngờ, định hình lại các cán cân thể chế, làm suy yếu lâu dài phe đối lập và trao cho Thủ tướng quyền lực chính trị cho phép bà thực hiện những cải cách sâu rộng, trái ngược với tình trạng tê liệt trong những năm gần đây.

Trên thực tế, đây là thành tích tốt nhất mà PLD từng đạt được kể từ khi thành lập năm 1955. Nó vượt xa ngưỡng hai phần ba cần thiết để áp đặt chương trình lập pháp và bỏ qua phe đối lập tại Thượng viện. Chiến thắng áp đảo này mang lại cho người phụ nữ đầu tiên đứng đầu chính phủ Nhật Bản một quyền lực thể chế chưa từng có trong lịch sử Nhật Bản đương đại, có thể so sánh hoặc thậm chí vượt qua quyền lực mà một trong những người tiền nhiệm và người thầy của bà, Shinzō Abe, từng có được ở đỉnh cao quyền lực.

Tết Bính Ngọ: Mùa xuân đến trong khoảng lặng chuyển mình

TẾT BÍNH NGỌ: MÙA XUÂN ĐẾN TRONG KHOẢNG LẶNG CHUYỂN MÌNH

Tô Văn Trường

Hình minh hoạ của PTKT (sử dụng A.I.)

Tết, trong ký ức nhiều thế hệ người Việt, luôn bắt đầu bằng những nhịp điệu rất quen. Đó là những buổi chợ cuối năm đông đúc, nơi người lớn tất bật lo toan từng khoản sắm sửa, từng món ăn cho mâm cỗ ngày đầu xuân. Đó là cảm giác háo hức của trẻ nhỏ khi được may quần áo mới, được theo chân cha mẹ đi chợ hoa, được ngóng chờ những phong bao lì xì đỏ thắm như một phần thưởng cho cả năm ngoan ngoãn.

Trong suốt một thời gian dài, Tết không chỉ là dịp đoàn viên, mà còn là thời điểm tiêu dùng mạnh mẽ nhất trong năm. Người ta sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn, mua sắm rộng tay hơn, không hẳn vì dư dả, mà vì một niềm tin rất đời: năm mới sẽ tốt hơn năm cũ.

Nhưng Tết Bính Ngọ năm nay, dù vẫn mang đầy đủ hình hài quen thuộc của mùa xuân, lại xuất hiện trong một không khí khác – trầm hơn, chậm hơn và nhiều suy tư hơn.

Khai thác dữ liệu: một sự thay đổi khế ước xã hội ít gây ồn ào

KHAI THÁC DỮ LIỆU: MỘT SỰ THAY ĐỔI KHẾ ƯỚC XÃ HỘI ÍT GÂY ỒN ÀO

Tác giả: Adrien Tallent

Nghiên cứu sinh triết học chính trị và đạo đức, Đại Học Sorbonne

Các hệ thống công nghệ được cho là phi chính trị đang ngày càng tác động mạnh mẽ đến nền dân chủ của chúng ta. EV/Unsplash

Tuyển chọn ở đại học, nội dung nổi bật trên các mạng xã hội, nền tư pháp và y học dự đoán, xe tự lái, giám sát đám đông… Ngày nay thuật toán được sử dụng đại trà trong nhiều lĩnh vực của đời sống chính trị, xã hội và kinh tế.

Các thuật ngữ “thuật toán”, “dữ liệu” hay “trí tuệ nhân tạo” (AI) thường được đồng nhất với những từ kỳ diệu. Một số người nhìn thấy trong những “công cụ” này những vật thể không thể sai lầm, hoàn toàn thuần lý mà sự giúp đỡ có thể rất quý báu để ủy thác một số nhiệm vụ – thậm chí là một số trách nhiệm nhất định.

Nhưng việc thu thập dữ liệu khổng lồ và việc sử dụng các thuật toán một cách đại trà cũng tạo thành một mối đe dọa đối với xã hội, nền dân chủ và cuối cùng là khế ước xã hội, vốn vẫn là nền tảng của quan niệm hiện đại về Nhà nước. Để đổi lấy một dịch vụ (thường là miễn phí), người dùng sau đó ủy quyền một cách có ý thức hoặc vô thức một phần quyền quyết định cũng như khả năng hành động về các lựa chọn và các ý kiến ​​của họ.