LIỆU CUỘC KHỦNG HOẢNG NĂNG LƯỢNG NÀY CÓ ẢNH HƯỞNG TỒI TỆ HƠN CẢ COVID LÊN NỀN KINH TẾ TOÀN CẦU?

Alex_An_Der/Shutterstock

Bất chấp các báo cáo về các cuộc đàm phán giữa Mỹ và chính quyền Iran, eo biển Hormuz về cơ bản vẫn bị chặn đối với hầu hết tàu chở dầu, chỉ một số ít được phép đi qua. Kết quả là thị trường toàn cầu mất khoảng 11 triệu thùng dầu thô và chất lỏng dầu mỏ mỗi ngày. Con số này chiếm hơn 10% nguồn cung toàn cầu.

Thoạt nhìn, mức gián đoạn 10% có thể chưa phải là thảm họa. Nhưng trong thị trường dầu mỏ, ngay cả mức mất cân bằng 10% giữa cung và cầu cũng có thể gây ra những tác động kinh tế rất lớn.

Sẽ rất hữu ích nếu so sánh hiện trạng này với đỉnh điểm đại dịch COVID hồi năm 2020 để hiểu được quy mô của sự gián đoạn này. Trong thời gian phong tỏa toàn cầu, đường sá vắng vẻ, máy bay nằm im và các bến xe buýt, ga tàu hỏa vắng bóng người trở nên bình thường khi hoạt động đi lại và kinh tế sụp đổ. Vào thời điểm đó, nhu cầu dầu mỏ toàn cầu giảm khoảng 8 triệu thùng/ngày, cú sốc nhu cầu lớn nhất trong lịch sử.

Tình hình hiện nay thì ngược lại. Thay vì sự sụp đổ về nhu cầu, thế giới đang trải qua một cú sốc lớn về nguồn cung. Nhưng tác động đến cuộc sống hằng ngày có thể đi đến cảnh tương tự: giảm đi lại, chi phí vận chuyển tăng cao, hoạt động kinh tế chậm lại và áp lực lên ngân sách hộ gia đình.

Lý do là cả nguồn cung và cầu dầu mỏ đều rất kém linh hoạt trong ngắn hạn. Mọi người vẫn cần lái xe đi làm, hàng hóa vẫn cần được vận chuyển và máy bay vẫn cần nhiên liệu. Khi nguồn cung giảm đột ngột, giá cả phải tăng đáng kể để ép cầu giảm xuống.

OpenAI vào Thị trường chứng khoán: liệu các thị trường có thể điều khiển ChatGPT và trí tuệ nhân tạo?

OPENAI VÀO THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN: LIỆU CÁC THỊ TRƯỜNG CÓ THỂ ĐIỀU KHIỂN CHATGPT VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO?

Tác giả: Frédéric Fréry

Giáo sư về chiến lược tại CentraleSupélec, ESCP Business School

Các văn phòng của OpenAI tại San Francisco (Califfornia) khi công ty được thành lập năm 2015.HaeB/Wikimedia, CC BY-SA

OpenAI, công ty sáng tạo ra ChatGPT, có lẽ sắp vào Thị trường chứng khoán. Đàng sau thao tác tài chính này còn có điều quan trọng hơn là huy động vốn: chuyển hướng một dự án được thiết kế vì lợi ích chung ngã về một logic của thị trường. Vào lúc trí tuệ nhân tạo trở thành một cơ sở hạ tầng cốt tử, một câu hỏi được đặt ra: có thể nào ta chỉ giao phó sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cho duy nhất các thị trường tài chính?

OpenAI ra đời năm 2015 trong bối cảnh có sự lo lắng ngày càng tăng chung quanh trí tuệ nhân tạo. Đáng chú ý là được thành lập bởi Sam Altmen và Elon Musk, OpenAI đã thiết lập một cơ cấu phi lợi nhuận. Mục tiêu rõ ràng của OpenAI là phát triển một trí tuệ nhân tạo “ích lợi cho nhân loại” và tránh việc nó bị thâu tóm bởi vài tác nhân thống trị. Tham vọng này làm cho nó khác với các đại doanh nghiệp công nghệ như Google, Microsoft, Meta hay Amazon, vốn được xây dựng dựa trên các mô hình chủ sở hữu và các hiệu ứng độc quyền.

Trái lại, OpenAI muốn bảo vệ lợi ích chung bằng cách coi trọng tìm kiếm mở và phổ biến kiến thức. Thế nhưng, định hướng này mà biểu trưng là tên của nó, OpenAI (“trí tuệ nhân tạo mở”), đã nhanh chóng vấp phải một ràng buộc về cấu trúc, chi phí khổng lồ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh.

Xứ sở của sự giám sát công nghệ, “Giám sát và trừng phạt ở Trung Quốc”

XỨ SỞ CỦA SỰ GIÁM SÁT CÔNG NGHỆ, “GIÁM SÁT VÀ TRỪNG PHẠT Ở TRUNG QUỐC”

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Ảnh bìa: Jean-Philippe Béja tại nhà riêng. DR.

Trong cuốn sách mới nhất của mình, “Giám sát và Trừng phạt ở Trung Quốc: Trại lao động cải tạo và Giám sát công nghệ từ năm 1946 đến nay”, do nhà xuất bản La Découverte phát hành, nhà Hán học người Pháp Jean-Philippe Béja đã tiết lộ mức độ mà công nghệ cho phép chính quyền Trung Quốc tăng cường hơn nữa sự hiện diện khắp nơi của việc giám sát người dân. Ông nhấn mạnh: “Các trại không biến mất cùng với cái chết của Mao Trạch Đông. Sau khi Tập Cận Bình lên nắm quyền vào năm 2012, trại lao động cải tạo (Laogai) đã được sử dụng ở Tân Cương để biến người Duy Ngô Nhĩ thành ‘công dân kiểu mẫu’. Được hỗ trợ bởi một hệ thống giám sát công nghệ quy mô lớn, nó vẫn là một công cụ thiết yếu của Đảng trong suốt tám mươi năm qua.”

PHỎNG VẤN JEAN-PHILIPPE BÉJA Sinh năm 1949, Jean-Philippe Béja tốt nghiệp Viện Nghiên cứu Chính trị Paris (Sciences Po), Đại học Paris VII (Nghiên cứu Trung Quốc), Trung tâm Đào tạo Báo chí (CFJ) và Đại học Liêu Ninh (Văn học Trung Quốc). Với bằng tiến sĩ Nghiên cứu Châu Á tại Đại học Paris VII, ông gia nhập Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (CERI) năm 1975. Ông từng là giám đốc nghiên cứu tại CNRS (Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp) và giám đốc khoa học của Trung tâm Nghiên cứu của Pháp về Trung Quốc Đương đại tại Hồng Kông từ năm 1993 đến 1997. Là người đồng sáng lập tạp chí *Perspectives chinoises*, ông hiện là giám đốc nghiên cứu danh dự tại CERI. Công trình nghiên cứu của ông tập trung vào mối quan hệ giữa công dân và quyền lực tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đặc biệt là phong trào dân chủ. Ông là tác giả của nhiều tác phẩm, trong đó có *Đi tìm bóng dáng Trung Quốc. Phong trào dân chủ ở Trung Quốc (1919-2004), nhà xuất bản Seuil, “Trận động đất Bắc Kinh” với Michel Bonnin và Alain Peyraube, lời tựa của Simon Leys, nhà xuất bản Gallimard. Editions La Découverte, 318 pages, 23 Euros.

Lý do sâu xa nào khiến Tập Cận Bình coi xã hội dân sự và mọi thứ cấu thành nên nó là mục tiêu ưu tiên ngay từ năm 2012?

Vì sao Sigmund Freud đang trở lại mạnh mẽ trong thời đại của chủ nghĩa độc tài và trí tuệ nhân tạo

VÌ SAO SIGMUND FREUD ĐANG TRỞ LẠI MẠNH MẼ TRONG THỜI ĐẠI CỦA CHỦ NGHĨA ĐỘC TÀI VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO?

Tác giả: Carolyn Laubender

Old Malvina – Chân dung của Thiên tài

Tâm phân học hiện đang trải qua một “khoảnh khắc” trở lại đầy ấn tượng. Các tài khoản Instagram chuyên về lý thuyết của Freud đã thu hút gần 1,5 triệu người theo dõi. Các chương trình truyền hình như Liệu pháp cặp đôi của Orna Guralnik trở nên cuốn hút tới mức người xem khó có thể rời mắt. Các bài bình luận trên tờ The New York Times, tờ The London Review of Books, tờ Harper's, tờ New Statesman, tờ The Guardian và tờ Vulture đều tuyên bố sự hồi sinh của tâm phân học. Như Joseph Bernstein của tờ New York Times nhận xét: “Sigmund Freud đang tận hưởng một sự trở lại đầy ấn tượng.”

Với nhiều người, sự hồi sinh này là điều bất ngờ. Trong nửa thế kỷ qua, tâm phân học – vừa là phong trào trí thức vừa là phương cách thực hành trị liệu do Sigmund Freud sáng lập vào năm 1900 tại Vienna – đã bị xa lánh và bị coi thường trong nhiều giới khoa học. Đặc biệt là trong thế giới của các nước nói tiếng Anh, sự trỗi dậy của tâm lý học hành vi cùng với sự bùng nổ của ngành công nghiệp dược phẩm đã đẩy các liệu pháp trò chuyện dài hạn như tâm phân học ra bên lề.

Tại sao khó phòng ngừa sự ngăn chặn vận chuyển dầu mỏ qua Eo biển Hormuz

TẠI SAO KHÓ PHÒNG NGỪA SỰ NGĂN CHẶN VẬN CHUYỂN DẦU MỎ QUA EO BIỂN HORMUZ?

Tác giả: Rebecca F. Elliott và Vivian Nereim

Chú thích: Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế IAE, trước khi có chiến tranh với Iran, 20 triệu thùng dầu của các nước khu vùng vịnh hàng ngày đi qua eo biển Hormuz, chiếm 20% lượng tiêu dùng của thế giới, giờ chỉ còn không đáng kể; sản xuất của khu vực cũng giảm xuống ít nhất một nửa so với trước đây. Chỉ có Saudi Arabia là có thể chuyển dầu, với mức độ 3.5-5.5 triệu thùng một ngày (khoảng 17-27% cung của các nước vùng vịnh), qua đường ống để chuyển qua Biển Đỏ (Red Sea) tới khách hàng. Sản xuất khí đốt của khu vực, chủ yếu là của Qatar và Các Tiểu vương quốc Á rập Thống nhất (UAE), 90% là cung cấp cho các nước Á châu, cũng chỉ còn 20% so với trước đây.

Đường ống dẫn dầu của Saudi Arabia từ Vịnh Trung Đông (cũng gọi là Vịnh Ba Tư) sang Biển Đỏ (Red Sea).
Bản đồ Diễn Đàn thêm vào để bạn đọc dễ theo dõi.

Yếu tố địa lý và những sự đối địch trong khu vực đã ngăn cản các quốc gia vùng Vịnh tìm ra một giải pháp thay thế thực sự cho eo biển này—nơi mà cuộc chiến với Iran đã khiến gần như tê liệt.

Trong số tất cả những rủi ro mà hệ thống năng lượng toàn cầu đã phải đối mặt từ lâu, không có rủi ro nào lớn hơn hay được biết đến rộng rãi hơn nguy cơ eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Lối đi hẹp dẫn ra khỏi Vịnh Ba Tư (Persian Gulf) này vừa mang tính sống còn — đóng vai trò là cửa ngõ duy nhất kết nối lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên khổng lồ với phần còn lại của thế giới — lại vừa cực kỳ dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công.

Điếu văn bên quan tài của Jürgen Habermas

ĐIẾU VĂN BÊN QUAN TÀI CỦA JÜRGEN HABERMAS

Tác giả: Nhà thần học Friedrich Wilhelm Graf

Báo Frankfurter Allgemeine Zeitung (F.A.Z.) MITTWOCH, 1. APRIL 2026 · NR. 77 · SEITE N 3

Nguyễn Xuân Xanh dịch

Một tôn giáo duy lý chỉ tồn tại khi thế giới quan của nó chứa đựng những yếu tố duy lý thúc đẩy sự nhân văn hóa của nhân loại. Ý niệm về sự phán xét của thần thánh là một trong những yếu tố đó.

— Friedrich Wilhelm Graf

Jürgen Habermas (sinh ngày 18 tháng 7, 1929, Düsseldorf — mất ngày 14 tháng 3, 2026, Starnberg, gần Munich)

Jürgen Habermas, sinh năm 1929, học triết học, lịch sử, tâm lý học, văn học và kinh tế học tại Göttingen, Zurich và Bonn. Năm 1956, với tư cách là nghiên cứu sinh tại Viện Nghiên cứu Xã hội, ông đã tiếp xúc với các nhân vật chủ chốt của Trường phái Frankfurt, bao gồm Theodor W. Adorno, Max Horkheimer và Herbert Marcuse. Sau khi làm việc tại Marburg, Bonn và Heidelberg, ông trở lại Frankfurt vào năm 1964, nơi ông kế nhiệm Max Horkheimer làm chủ nhiệm khoa triết học và xã hội học. Ông giữ vị trí này cho đến năm 1971, trong thời gian đó ông đã định hình đáng kể thế hệ thứ hai của Lý thuyết Phê phán. Từ năm 1983 cho đến khi nghỉ hưu năm 1994, ông lại giảng dạy tại Đại học Goethe, Frankfurt, nơi ông giữ chức giáo sư triết học với trọng tâm là triết học xã hội và lịch sử triết học. Habermas là một trong những nhà triết học và xã hội học được đọc nhiều nhất trong thời đại chúng ta. Jürgen Habermas từng giảng dạy nhiều năm với tư cách giáo sư tại Đại học Goethe Frankfurt, đã có ảnh hưởng sâu sắc đến diễn ngôn về dân chủ, xã hội và truyền thông ở Đức. Giờ đây, ông đã trao lại cho trường cũ phần thứ hai trong di sản ban đầu của mình, bao gồm các bài viết và thư từ từ giai đoạn sau năm 1994.

Khủng hoảng dầu khí do chiến tranh vùng Vịnh: ảnh hưởng đối với Việt Nam

KHỦNG HOẢNG DẦU KHÍ DO CHIẾN TRANH VÙNG VỊNH: ẢNH HƯỞNG ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Trần Quốc Hùng

(Kinh tế gia tại Hoa Kỳ)

Hình minh hoạ của PTKT, lấy từ trang businessindia.co

Chiến tranh Mỹ/Do Thái với Iran đã gây nhiều tổn hại cho các cơ sở sản xuất dầu khí trong vùng Vịnh Ba Tư, và nhất là việc đóng cửa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz—nơi khoảng 20% lượng dầu và khí hoá lỏng trên thế giới vận chuyển bằng đường biển phải đi qua. Tình hình này đã đẩy giá dầu thô Brent từ 60 đôla lên trên 100 đô la  - tăng 67% - và có ảnh hưởng nghiêm trọng đối với Việt Nam vì phải nhập vừa dầu thô vừa xăng dầu đã chế biến.

Ngành dầu khí VN dựa vào việc khai thác và xuất khẩu dầu thô (loại nhẹ có ít lưu huỳnh và giá trị cao). Hiện nay sản lượng đã giảm, còn khoảng 10 triệu tấn dầu thô năm 2025 so với mức đỉnh là 16 triệu tấn năm 2010; và 6 tỷ mét khối khí đốt. Ngược lại, VN phải nhập dầu thô (phần lớn loại nặng từ Trung Đông) để làm nguyên liệu đầu vào cho hai nhà máy lọc dầu Dung Quất (công suất 6,5 triệu tấn/năm) và Nghi Sơn (công suất 10 triệu tấn/năm). Mô hình kinh doanh này hữu hiệu nếu chuỗi cung ứng toàn cầu hoạt động bình thường liên tục. Nhưng nếu chuỗi cung ứng bị gián đoạn do chính sách mậu dịch của nước ngoài như quan thuế và cấm vận, đại dịch như Covid-19, hay chiến tranh, thì sẽ bị động và chịu hậu quả xấu: nguồn cung không ổn định và giá dầu khí tăng cao.

VIỆT NAM HÔM NAY - Ghi chép của một người vừa trở về

VIỆT NAM HÔM NAY - GHI CHÉP CỦA MỘT NGƯỜI VỪA TRỞ VỀ

Ảnh Tác giả - Trước công viên tượng đài Vua Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Tôi chỉ thấy dễ chịu khi máy bay hạ cánh xuống California. Không phải vì nước Mỹ tốt hơn. Mà vì tôi vừa rời khỏi một nơi khiến lòng mình nặng trĩu.

Một tháng đi qua Sài Gòn, Nha Trang, Đà Nẵng, Hà Nội.

Một tháng đủ để cảm nhận nhịp thở của một đất nước đang lớn lên – nhưng lớn lên như một đứa trẻ không được hỏi ý kiến mình muốn trở thành ai.

Jürgen Habermas qua đời, một nhà tư tưởng lớn của hai thế kỷ và là một trí thức dấn thân

JÜRGEN HABERMAS QUA ĐỜI, MỘT NHÀ TƯ TƯỞNG LỚN CỦA HAI THẾ KỶ VÀ LÀ MỘT TRÍ THỨC DẤN THÂN

Triết gia Đức Jürgen Habermas đã từ trần ở tuổi 96. Được công nhận trên toàn thế giới qua những tác phẩm của mình, chuyển tiếp giữa thế kỷ XX và thế kỷ XXI, ông còn được kính trọng vì đã bày tỏ các quan điểm của ông về những vấn đề chính trị quan trọng thời hậu chiến.

Le Temps - l’AFP

Công bố ngày 14 tháng ba năm 2026.

Jürgen Habermas ở Paulskirche, tháng 10 năm 2016.— © ARNE DEDERT/KEYSTONE

Triết gia người Đức Jürgen Habermas đã từ trần, theo thông báo của một nữ phát ngôn viên của nhà xuất bản Suhrkamp Verlag, cho thông tấn xã AFP. Bà đã xác nhận rằng ông từ trần ở tuổi 96 tại Starnberg, ở miền nam nước Đức, căn cứ vào thông tin của gia đình của nhà trí thức dấn thân này.

Chào đời năm 1929, Jürgen Habermas, tác giả của một sự nghiệp triết học đã thu phục được rộng rãi công chúng trên thế giới, được xem là nhà tư tưởng lớn nhất còn tại thế. Ông cũng là một trí thức dấn thân xuất hiện nhiều nhất trên diễn đàn chính trị của Đức và châu Âu, tham gia tất cả các cuộc thảo luận quan trọng thời hậu chiến và ông nhìn thấy châu Âu là phương thuốc duy nhất chống lại trào lưu đang lên của các chủ nghĩa dân tộc. Theo ông, “dấn thân vào việc chung là nhiệm vụ quan trọng nhất của triết học”.

Phong tỏa eo biển Hormuz: Châu Á bị mắc bẫy

PHONG TỎA EO BIỂN HORMUZ: CHÂU Á BỊ MẮC BẪY

Tác giả: Hubert Testard

Eo biển Hormuz. Ảnh vệ tinh. Nguồn: Wikimedia Commons.

Việc chiến tranh ở Iran lan rộng sang các quốc gia quân chủ vùng Vịnh và eo biển Hormuz đẩy Châu Á lên tuyến đầu. Châu Á là điểm đến chính cho xuất khẩu dầu thô, khí hóa lỏng (LNG) và các sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển này. Đối với Châu Á, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay không chỉ là vấn đề giá cả. Sự gián đoạn nguồn cung đe dọa một số nền kinh tế của khu vực. Từ góc nhìn Châu Á, việc phong tỏa eo biển không thể tiếp tục.

------------------------------------------------

“Không được phép đi qua eo biển Hormuz.” Tuyên bố này từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã được phát sóng trên các kênh liên lạc vô tuyến hàng hải ngay từ ngày 28 tháng 2, ngày đầu tiên của cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào Iran. Kể từ thông báo này, 18 tàu đã bị tấn công trong eo biển, bao gồm cả tàu kéo. Ngoại trừ các tàu chở dầu của Iran, dường như vẫn tiếp tục bốc hàng từ đảo Kharg và đi qua eo biển, hoạt động vận tải biển gần như bị đình trệ hoàn toàn, với số lượng tàu qua lại hàng ngày giảm từ 150 xuống còn khoảng hàng chục. Chỉ một vài tàu mang cờ Trung Quốc có thể đi qua eo biển, và hai tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LNG) đã có thể hướng tới Ấn Độ vào ngày 13 tháng 3. Một số tàu đăng ký dưới cờ “trung lập”, chẳng hạn như Panama hoặc quần đảo Marshall, đã sửa đổi chữ ký điện tử của mình để khai báo là “Trung Quốc hoặc thuộc sở hữu của Trung Quốc” nhằm được phép đi qua eo biển. Những trường hợp ngoại lệ này vẫn rất hạn chế so với mức lưu lượng giao thông trước đây.