Nhà tư tưởng và xã hội học Edgar Morin đã từ trần ở tuổi 104, “tinh thần nhân văn làm nên nhân vị”, theo Emmanuel Macron + Edgar Morin từ trần: người chủ xướng lý thuyết tư duy phức hợp trong bảy tác phẩm + Edgar Morin, một lời kêu gọi tiên phong nhằm “nâng cao ý thức” về biến đổi khí hậu

NHÀ TƯ TƯỞNG VÀ XÃ HỘI HỌC EDGAR MORIN ĐÃ TỪ TRẦN Ở TUỔI 104, “TINH THẦN NHÂN VĂN LÀM NÊN NHÂN VỊ”, THEO EMMANUEL MACRON

Đài France 2 đã viết bài báo này - A-M. Revol, S. Brunn, H. Hadas-Lebel, C. Azzopardi, E. Cornet, Ch. Cormery, M. Marini. Hãng 6Medias Truyền hình Pháp phát hành (xem phóng sự tại đây)

Nhà tư tưởng, xã hội học và nhân văn Edgar Morin đã từ giã thế giới mà ông đã quan sát rất nhiều và ông đã vô cùng yêu mến, vào ngày thứ bảy 30 tháng năm 2026 ở tuổi 104. Kháng chiến, chính trị, báo chí… ông đã không bao giờ khép kín, luôn luôn quan sát giới trẻ. Giáo sư danh dự của 36 đại học trên thế giới, ông để lại một di sản vô cùng to lớn.

Bài viết dưới đây là một phần của phóng sự nói trên được ghi chép lại. Bấm vào video để xem toàn bộ phóng sự.

Ánh mắt tinh nghịch, nụ cười và tư duy phức hợp của ông đã đi xuyên qua cả một thế kỷ. Edgar Morin có tên khai sinh là Nahoum sinh năm 1921. Còn tên Edgar Morin là tên của ông trong kháng chiến, và ông đã không thực sự chọn nó, cho dù ông đã giữ nó mãi mãi. “Tôi nói với nữ đồng chí đến đón tôi: “Kể từ bây giờ, tên tôi là Manin,” và khi chị ấy giới thiệu tôi với các đồng chí khác, chị ấy nói: “Tôi xin giới thiệu đồng chí Morin.” Tôi đã chấp nhận sự lầm lẫn này và tôi đã trở thành Morin thay vì Manin”, ông đã kể như vậy trong chương trình truyền hình “La Grande Librairie” năm 2024.

Xã luận ngày 13.5.2026 của tạp chí Alternatives économiques

XÃ LUẬN NGÀY 13/05/2026 CỦA TẠP CHÍ ALTERNATIVES ECONOMIQUES

Nhà kinh tế học Philippe Aghion, vào tháng mười năm 2025, tại hội nghị lần thứ 12 về kinh tế do tạp chí Challenges tổ chức. Ảnh: Bruno LEVY/CHALLENGES-REA

“Đầu tiên, tôi đã hoàn toàn cải tổ chương trình giảng dạy kinh tế và các khoa học xã hội (SES) vì trước đây, học sinh chỉ đọc tạp chí Alternatives économiques. Giờ đây, chúng ta thực sự học kinh tế một cách nghiêm túc ở trung học. Tôi khá hài lòng vì đã làm điều đó (...) Giờ đây chúng ta có chương trình giảng dạy kinh tế và các khoa học xã hội thực sự xứng đáng với tên gọi của chúng. (...) Trong kinh tế học, có những người muốn bộ môn chỉ là những kiến ​​thức phù phiếm của giới thượng lưu (mondanités), với các cuộc thảo luận về bất bình đẳng hay về cái này cái kia. Tôi nói: không, không, không, trong kinh tế học, chúng ta cần phải có những công cụ cơ bản, trong xã hội học, chúng ta cũng cần phải có những công cụ cơ bản. Khi bạn có những công cụ cơ bản, bạn có thể thực hiện các phân tích so sánh, nhưng bạn phải chấp nhận các mô hình, những thứ phức tạp, đổ mồ hôi, như người ta vẫn nói.”

Ngày 16 tháng 4, trước một ủy ban điều tra của Thượng viện, Philippe Aghion, giáo sư tại Collège de France và người nhận Giải thưởng Khoa học Kinh tế Sveriges Riksbank tưởng niệm Alfred Nobel, đã không ngần ngại bày tỏ sự không hài lòng của mình về tờ báo của chúng tôi và việc giảng dạy kinh tế và khoa học xã hội (SES) ở các trường trung học trước khi ông nhúng tay theo yêu cầu của Emmanuel Macron.

Đây không phải là lần đầu tiên tạp chí Alter Eco, các bộ môn SES và tất cả những người ủng hộ tư duy phi truyền thống trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công cá nhân từ các nhà kinh tế được công nhận hoặc các nhà tư tưởng của giới chủ nhân. Chỉ mười năm trước, Pierre Cahuc và André Zylberberg, chỉ kể tên hai người này thôi, đã công bố một tác phẩm gay gắt về “chủ nghĩa phủ nhận kinh tế” và “cách loại bỏ chủ nghĩa này”, với tất cả những hàm ý buồn nôn mà các thuật ngữ này mang lại.

Cục diện cuộc đua giành nhân tài AI

CỤC DIỆN CUỘC ĐUA GIÀNH NHÂN TÀI AI

(Anh Thư tổng hợp)

Sự phát triển của công nghệ AI ngày càng phụ thuộc vào các kỹ sư Trung Quốc và châu Á, thay vì Mỹ và châu Âu như cách đây chưa lâu.

“Liệu có khả năng Mỹ bị Trung Quốc vượt mặt không?” Jensen Huang, ông chủ Nvidia, tự đặt câu hỏi ấy trong một buổi tọa đàm về trí tuệ nhân tạo cuối năm ngoái. “Câu trả lời là: chắc chắn có.”

Nhận định này thoạt nghe có vẻ bất ngờ. Suốt một thập kỷ qua, Mỹ vẫn ung dung dẫn đầu cuộc đua AI, là nơi đặt đại bản doanh của những tập đoàn công nghệ sừng sỏ nhất đang phát triển các mô hình ngôn ngữ tiên tiến. Các kỹ sư Mỹ có trong tay những nguồn vốn khổng lồ, cùng những con chip tối tân từ chính Nvidia. Nhưng nỗi lo của ông Huang lại nhắm vào một thành tố quan trọng không kém của đổi mới sáng tạo: nhân tài.

Mỹ và châu Âu không còn ung dung

Cho đến tận gần đây, hầu hết những nghiên cứu AI mang tính đột phá đều được nhào nặn dưới bàn tay của các chuyên gia tại phương Tây. Song cục diện ấy đang xoay chuyển. Năm 2025, lần đầu tiên, số nghiên cứu được trình bày tại NeurIPS (Conference on Neural Information Processing Systems - Hội nghị về Hệ thống xử lý thông tin mạng thần kinh) có tác giả chính từ Trung Quốc đã vượt cả Mỹ lẫn châu Âu. Để giải mã sự dịch chuyển dòng chảy của nhân tài AI trên bản đồ quốc tế, The Economist đã lần theo dấu vết học thuật của những nhà nghiên cứu có bài trình bày tại hội nghị AI hàng đầu thế giới này. NeurIPS 2025 nhận được hơn 21.000 bài nghiên cứu, chỉ khoảng 1/4 trong số đó được chấp thuận.

Trước đây, MacroPolo (một tổ chức tư vấn hiện đã ngừng hoạt động) từng phân tích sự thay đổi trong nền tảng giáo dục của các tác giả tại NeurIPS vào các năm 2019 và 2022. The Economist đã áp dụng phương pháp đó vào mẫu ngẫu nhiên gồm 600 bài báo, với sự đóng góp của gần 4.000 nhà nghiên cứu, từ kỳ hội nghị năm 2025.

Biểu đồ xếp hạng các nước theo số lượng nhà nghiên cứu AI hàng đầu, tính theo nơi gắn tên của tác giả chính trong các nghiên cứu được trình bày tại một số kỳ hội nghị NeurIPS. Biểu đồ: NeurIPS, Paper Copilot, The Economist

CEO Google: Bong bóng AI có thể vỡ, không nên mù quáng tin tưởng AI

CEO GOOGLE: BONG BÓNG AI CÓ THỂ VỠ, KHÔNG NÊN MÙ QUÁNG TIN TƯỞNG AI

Tác giả: TÂM DƯƠNG

Trong cuộc phỏng vấn với BBC, CEO Alphabet Sundar Pichai nhấn mạnh AI hữu ích nhưng có thể mắc lỗi, đồng thời cảnh báo không công ty nào được miễn nhiễm nếu “bong bóng AI” vỡ.

CEO Alphabet Sundar Pichai - Ảnh: AFP

Theo báo Guardian, ngày 18-11, ông Sundar Pichai - Giám đốc điều hành (CEO) của Alphabet, công ty mẹ của Google - đã cảnh báo người dùng không nên “mù quáng tin tưởng” mọi thông tin do các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) cung cấp.

Trong cuộc phỏng vấn với BBC, ông Pichai nhấn mạnh các mô hình AI “có thể mắc lỗi” và khuyến nghị người dùng nên kết hợp AI với các công cụ khác để kiểm chứng thông tin. 

Ông cũng cảnh báo rằng không một công ty nào được miễn nhiễm nếu “bong bóng AI” vỡ.

Ông Pichai cho biết: “Các công cụ AI rất hữu ích khi bạn muốn sáng tạo nội dung, nhưng bạn cần hiểu rõ khả năng của chúng và không nên tin tuyệt đối mọi thông tin chúng đưa ra. Chúng tôi luôn nỗ lực cung cấp thông tin chính xác nhất có thể, nhưng công nghệ AI hiện nay vẫn tồn tại nguy cơ sai sót”.

SÁCH VÀ SỰ PHÁT TRIỂN TRÍ NÃO: TẠI SAO ĐỌC SÁCH KHÔNG CHỈ LÀ THÚ VUI GIẢI TRÍ ĐỐI VỚI TRẺ EM VÀ THANH THIẾU NIÊN

ArtCreationsDesignPhoto/Shutterstock

Trong khi một số người thích nhâm nhi một cuốn sách hay, những người khác lại chuộng xem phim dài tập hoặc chơi trò chơi điện tử. Nhưng xét từ góc độ khoa học thần kinh, đọc sách không chỉ đơn thuần là giải trí.

Điều này đặc biệt đúng với trẻ em và thanh thiếu niên. Trong não bộ còn non trẻ, việc đọc sách kích thích các quá trình nhận thức cụ thể có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong cuộc sống trưởng thành.

Việc đọc sách rất quan trọng trong giai đoạn thanh thiếu niên vì đây là giai đoạn não bộ vẫn đang phát triển. Trong suốt giai đoạn này, mạng lưới thần kinh trải qua quá trình tái cấu trúc mạnh mẽ giúp tăng cường khả năng suy luận, lập kế hoạch và kiểm soát hành vi.

Một trong những cấu trúc não quan trọng trong quá trình này là vỏ não trước trán, một vùng liên quan đến cái gọi là nhóm chức năng điều hành, chịu trách nhiệm duy trì sự chú ý, kìm hãm sự xao nhãng và kiểm soát quá trình xử lý thông tin. Một số trải nghiệm nhất định trong giai đoạn này có thể thúc đẩy sự phát triển nhận thức và củng cố những khả năng trên.

Hồi kết của một thế giới, tìm hiểu về thời đại của chúng ta, cuộc trò chuyện với Pierre Haski

HỒI KẾT CỦA MỘT THẾ GIỚI, TÌM HIỂU VỀ THỜI ĐẠI CỦA CHÚNG TA, CUỘC TRÒ CHUYỆN VỚI PIERRE HASKI

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Photo de Pierre Haski.

“Trong nửa thế kỷ qua, với tư cách là một nhà báo, tôi đã chứng kiến ​​những biến đổi của hành tinh chúng ta. Trong tám năm, mỗi sáng trên đài phát thanh France Inter, tôi đã phân tích sự chuyển biến trong xã hội. Ở đây, tôi cố gắng giải mã những gì chúng ta đang trải nghiệm ngày nay: sự kết thúc của một thế giới, thế giới đã nổi lên từ Thế chiến thứ hai với những thể chế không hoàn hảo và những quy tắc pháp định thường xuyên bị chà đạp. Và trên hết, sự ra đời của một thế giới mới. Chúng ta sẽ làm gì với nó? Liệu đó sẽ là một thế giới của những cuộc đấu tranh quyền lực và các chế độ độc tài, hay chúng ta sẽ có sự khôn ngoan để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn, công bằng và cởi mở hơn?” Đó là cách nhà báo Pierre Haski giới thiệu tác phẩm mới nhất của mình, Hồi kết của một thế Giới: Hiểu về thời đại của chúng ta/La fin d’un monde, comprendre notre époque được nhà xuất bản Stock phát hành vào tháng 3.

PHỎNG VẤN PIERRE HASKI Pierre Haski, sinh ngày 8 tháng 4 năm 1953, tại Tunis, Tunisie, là một nhà báo người Pháp. Là một người vô thần gốc Do Thái Tunisie, cựu phóng viên tại Nam Phi, Trung Đông và Trung Quốc cho hãng thông tấn Agence France-Presse và sau đó là báo Libération, đồng thời là người đồng sáng lập trang web tin tức Rue89, ông trở thành chủ tịch của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới năm 2017. Từ tháng 8 năm 2018, ông đảm nhiệm mục Địa chính trị cho chương trình buổi sáng Le 7/9 trên đài France Inter. Cuốn sách: Hồi kết của một thế giới: Hiểu về thời đại của chúng ta. Nhà xuất bản Stock, 368 trang, €22.

Ông viết rằng ngay cả vào năm 2020, các chủ doanh nghiệp đến Bắc Kinh vẫn không hề biết gì về sức mạnh của ngành công nghiệp Trung Quốc và sự cạnh tranh sắp tới. Ông nhận xét về sự ngây thơ này như thế nào?

Tưởng niệm Jürgen Habermas (Số đặc biệt của Tạp chí Triết học và Tư tưởng)

SỐ ĐẶC BIỆT TƯỞNG NIỆM

JÜRGEN HABERMAS

Tạp Chí Triết Học Và Tư Tưởng

Tháng 5 - 2026

Là một nhà tư tưởng bậc thầy, ông (Jürgen Habermas) đã định hình nền tảng trí tuệ của nền dân chủ chúng ta.

— Wolfram Weimer, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Đức

Nhưng nếu bạn nhìn vào những bức ảnh cũ từ Frankfurt vào cuối những năm sáu mươi, bạn chắc chắn có thể thấy được sức hút của một người đàn ông hết mình tham gia vào các cuộc thảo luận. Một người đàn ông tin vào lập luận. Vào cuộc tranh luận giữa những người cùng ở trong một căn phòng. Một người đàn ông toát lên vẻ thanh lịch của một trí thức yêu thích tranh cãi. “Dưới những chiếc áo choàng hàn lâm là mùi hôi mốc của ngàn năm” là một trong những khẩu hiệu của phong trào sinh viên: Và một phần của lớp bụi tích tụ ở đó là do các giáo sư già không tham gia tranh luận với sinh viên.

— Tuần báo DER SPIEGEL về JÜRGEN HABERMAS sau ngày mất

Jürgen Habermas (18 tháng 6 năm 1929 – 14 tháng 3 năm 2026)

Lời nói đầu

Nhóm Tạp chí Triết học và Tư tưởng đã có những nỗ lực hết sức quý báu để ra được một số đặc biệt tưởng niệm nhà triết học và xã hội học Jürgen Habermas vừa qua đời ngày 14, tháng Ba rồi. Những bài viết hết sức chất lượng và phong phú. Triết học không cắt đứt khỏi hoạt động của xã hội con người. Nó tìm cách mô tả sự vận hành của xã hội ở thượng tầng quy luật. Báo DER SPIEGEL viết về ông trong số đặc biệt tưởng niệm ông: “Không ai hiểu Cộng hòa Liên bang Đức như ông. Jürgen Habermas là nhà tư tưởng có ảnh hưởng nhất nước Đức kể từ năm 1945; cho đến tận cuối đời, ông vẫn nhiệt huyết tham gia vào mọi cuộc tranh luận.” Họ viết về “Những kỷ niệm về một người luôn thông minh hơn cả những nhà phê bình thông minh nhất của mình.” Các quốc gia vận hành dưới một số nguyên lý triết học. Triết học giống như Kiến trúc giúp người ta hiểu cấu trúc của thế giới, quốc gia hay cả bản thân (Ludwig Wittgenstein). Thế giới vật chất thì được Isaac Newton mô tả bằng các Nguyên lý toán học làm cho Triết học tự nhiên được chính xác trong tác phẩm “The mathematical principles of natural philosophy”.

Donald Trump tại Bắc Kinh: Trung Quốc giành phần thắng, Đài Loan trong tầm ngắm

DONALD TRUMP TẠI BẮC KINH: TRUNG QUỐC GIÀNH PHẦN THẮNG, ĐÀI LOAN TRONG TẦM NGẮM

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Donald Trump và Tập Cận Bình duyệt binh một đơn vị quân đội Trung Quốc. DR.

Chuyến thăm cấp Nhà nước chớp nhoáng kéo dài hai ngày của Donald Trump tới Trung Quốc đã cho phép chủ nhà, Tập Cận Bình, thu được hai lợi thế quan trọng cho tương lai: áp đặt một tiến trình đối thoại bình đẳng giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ và kích hoạt một quá trình có thể không thể đảo ngược, buộc Mỹ phải giảm bớt sự hỗ trợ và viện trợ quân sự cho Đài Loan.

---------------------------------------------

Tập Cận Bình đã tận dụng chuyến thăm của Donald Trump để đưa ra một lời cảnh báo gay gắt mà ông rõ ràng đã chuẩn bị kỹ lưỡng. Lời cảnh báo rất dứt khoát: “Vấn đề Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung-Mỹ. Nếu được xử lý đúng cách, quan hệ giữa hai nước [Trung Quốc và Hoa Kỳ] có thể nói chung được ổn định.” “Nếu xử lý sai, hai nước sẽ chạm trán, thậm chí dẫn đến xung đột,” ông tuyên bố vào thứ Năm, ngày 14 tháng 5, một ngày sau khi vị khách Mỹ đến.

Yếu tố bất ngờ mong muốn đã có tác dụng hoàn toàn. Khi bị các nhà báo hỏi hai lần về cam kết của Hoa Kỳ đối với Đài Loan, tổng thống Mỹ, người thường rất nhanh chóng đưa ra những tuyên bố khoa trương, lại từ chối trả lời, rõ ràng là bối rối và hoang mang. Không nói một lời, Donald Trump hướng ánh mắt về phía chủ nhà, người vẫn giữ vẻ mặt bình thản với nụ cười đặc trưng khó tả, chắc hẳn đang tận hưởng khoảnh khắc hiếm hoi của niềm vui thầm kín này.

Tuyển tập thơ Nguyễn Duy

TUYỂN TẬP THƠ

của

NGUYỄN DUY

“Cứ chìm nổi với đám đông / riêng ta xác định ta không là gì (…) Cứ là rượu của chúng sinh / cho ai nhắm nháp cho mình say sưa”…

— Nguyễn Duy,1993

Dù có sao/ vẫn Tổ quốc trong lòng/ mạch tâm linh trong sạch vô ngần/ còn thơ còn dân/ ta là dân – vậy thì ta tồn tại.

— Nguyễn Duy, 1980 – 1982

Thôi, trong khi đợi anh được phong là thi sĩ nhân dân, tôi cứ gọi Nguyễn Duy là thi sĩ thảo dân.

— Chu Văn Sơn, nhà phê bình văn học

Ảnh Nguyễn Duy trong một sự kiện năm 2025.
Nguồn ảnh không rõ, nhiều nơi đăng lại mà không nói nguồn gốc

Lời nói đầu

Tôi nhận được Tuyển tập thơ được nhà thơ Nguyễn Duy tặng. Rất ấn tượng. Rất đáng yêu. Thơ anh là cả một đại dương, mênh mông và sâu thẳm. Thơ trữ tình, thơ tình cảm, thơ yêu, thơ nhận thức ….đều có, với hầu như tất cả các cung bậc. Phải có tình yêu mãnh liệt lắm đối với tổ quốc và con người, trí tuệ phải sắc bén lắm để phân tích, để thấy chất thơ, hài hòa cũng như nghịch lý của đất nước, thi sĩ mới bật ra được những vần thơ rất đáng yêu. Chỗ nào anh để mắt tới, chỗ đó biến thành thơ, như nhân vật Medusa trong Thần thoại Hy lạp. Anh sống như thơ, từ phòng khách được anh trang trí, đến các món ăn được bày biện, nơi đâu cũng thấy hồn thơ của anh hiện hữu. Anh được nuôi dưỡng bởi những chất liệu mộc mạc của quê hương mà lại cho ra được những bông hoa hiện đại thơm ngát, chất lượng cao. Không, chúng ta không phải thuần là cát bụi và bóng tối như nhà thơ Horace nói hơn hai nghìn năm trước. Chúng ta là cát bụi nhưng biết làm thơ, ca hát, và bóng tối không phải đen ngòm mà là không gian lấp lánh như trời đêm đầy sao với những dòng năng lượng cuốn xoáy của Van Gogh. Ai muốn đem ánh sáng cho nhân sinh, người đó đã phải trải qua sống trong những giai đoạn bóng tối, như một nhà thơ Đức nói. Vâng anh đã từng trải sống qua bóng tối. Nhưng anh không bị tha hóa, mà ngược lại tỏa sáng với thơ.

Ấn Độ: Narendra Modi tận dụng mọi nguồn lực để phát triển quyền lực mềm của Ấn Độ

DIỄN ĐÀN

ẤN ĐỘ: NARENDRA MODI TẬN DỤNG MỌI NGUỒN LỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN QUYỀN LỰC MỀM CỦA ẤN ĐỘ

Tác giả: Olivier Guillard

Modi phát biểu trước cộng đồng Ấn Độ tại New-York, tháng 9/2024. DR.

Hội nghị thượng đỉnh quốc tế về trí tuệ nhân tạo vào tháng 2/2026, gia tăng các hiệp định thương mại tự do, ngày yoga quốc tế, chinh phục không gian, liên minh giáo dục, mở rộng khối BRICS^[*], tất cả các sáng kiến quốc tế của Narendra Modi nhắm đến mục đích đưa ra hình ảnh một quốc gia cởi mở, vừa hiện đại vừa giàu các truyền thống hàng nghìn năm, với sự thành công nhất định trong bối cảnh có xung đột hiện nay.

Hội nghị thượng đỉnh Ấn Độ về tác động của trí tuệ nhân tạo, được tổ chức tại thủ đô của Ấn Độ vào giữa tháng hai (2026), kéo dài trong bốn ngày đầy ắp nội dung (đề xuất đến hơn 400 phiên họp khác nhau!) với sự tham gia của của vài trăm ngàn khách và nhiều nguyên thủ quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn – có cả tổng thống nước Cộng Hoà Pháp Emmanuel Macron và người đồng cấp là tổng thống Brazin Lula da Silva – Hội nghị thượng đỉnh này, theo Paul Fraioli thuộc International Institute for Strategic Studies (Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế) “đã tạo thành một sáng kiến nổi bật trong lĩnh vực ngoại giao công chúng.”