Bi kịch nguồn lực chung: Elinor Ostrom đã giải quyết như thế nào một trong những nan đề lớn nhất của cuộc sống

Kinh tế học

BI KỊCH NGUỒN LỰC CHUNG: ELINOR OSTROM ĐÃ GIẢI QUYẾT NHƯ THẾ NÀO MỘT TRONG NHỮNG NAN ĐỀ LỚN NHẤT CỦA CUỘC SỐNG

Các nguyên tắc thiết kế để giải quyết bi kịch nguồn lực chung có thể được áp dụng cho tất cả các nhóm

*

Ghi chú của Biên tập: Trong một nỗ lực tập trung vào Tư duy Kinh tế Mới tại cuộc thảo luận về tình trạng khủng hoảng COVID-19, chúng tôi đã sắp xếp một danh sách các bài báo của Evonomics có liên quan đến thời điểm này — bao gồm cả bài báo này. Xem danh mục đầy đủ ở đây.

Ngày 29 tháng 10 năm 2016

Tác giả: David Sloan Wilson

Là một nhà sinh vật học tiến hóa nhận bằng tiến sĩ vào năm 1975, tôi lớn lên với bài tiểu luận của Garrett Hardin “Bi kịch nguồn lực chung” [The Tragedy of the Commons], được xuất bản trên tạp chí Science vào năm 1968. Câu chuyện ngụ ngôn của ông về việc những người dân làng đưa thêm rất nhiều con bò vào đồng cỏ chung của họ đã thể hiện được đúng bản chất của vấn đề mà luận án nghiên cứu của tôi được thiết kế để giải quyết. Người nông dân có thêm một con bò sẽ có lợi thế hơn những người nông dân khác trong làng mình nhưng điều đó cũng dẫn đến việc đồng cỏ bị chăn thả quá mức. Thế giới sinh vật có đầy những thí dụ tương tự, trong đó những cá thể hành xử vì lợi ích của nhóm họ đã bị thua thiệt trong cuộc đấu tranh sinh tồn với nhiều cá thể vì lợi ích của riêng họ hơn, dẫn tới việc các nguồn tài nguyên bị khai thác quá mức cùng những bi kịch khác của tình trạng bất hợp tác.

Liệu có bao giờ cái gọi là bi kịch nguồn lực chung tránh được trong thế giới sinh vật và liệu cái khả năng này có cung cấp các giải pháp cho các loài của chúng ta hay không? Một kịch bản xác đáng là chọn lọc tự nhiên ở cấp độ nhóm. Một người nông dân vị kỷ có thể có lợi thế hơn những người nông dân khác trong ngôi làng của mình, nhưng một ngôi làng nào đó khi giải quyết được, bằng cách này hay cách khác, bi kịch nguồn lực chung sẽ có một lợi thế mang tính quyết định hơn những ngôi làng khác. Hầu hết các loài được phân bố nhỏ thành các quần thể địa phương với nhiều quy mô khác nhau, giống như loài người được phân bố trong các ngôi làng, thành phố và quốc gia. Nếu như chọn lọc tự nhiên giữa các nhóm (ủng hộ sự hợp tác) có thể thành công chống lại chọn lọc tự nhiên trong các nhóm (ủng hộ sự bất hợp tác), thì bi kịch nguồn lực chung có thể tránh được cho loài người và những loài không phải người.

Hoàn cảnh tuyệt vọng đã xuất hiện. Bây giờ hãy thoát ngay ra khỏi mớ bòng bong mà chúng ta đang kẹt cứng trong đó

HOÀN CẢNH TUYỆT VỌNG ĐÃ XUẤT HIỆN. BÂY GIỜ HÃY THOÁT NGAY RA KHỎI MỚ BÒNG BONG MÀ CHÚNG TA ĐANG KẸT CỨNG TRONG ĐÓ

Tác giả: George Monbiot

Chẳng có đường lùi, chẳng còn niềm an ủi nào trong những điều chắc chắn cũ kỹ. Nhưng việc phục hồi quyền công hữu là một trong những lộ trình khả thi để chuyển biến xã hội.

‘Chúng ta được hứa hẹn là sẽ tăng trưởng bất tận trong một hành tinh hữu hạn. Chúng ta được biết rằng một hệ thống không bình đẳng, rộng lớn sẽ xóa bỏ tất cả những sự khác biệt… Toàn bộ tổng kết này đều dựa trên phép thuật.’ Ảnh: Stefan Rousseau/PA

Thật nhanh chóng, những người bạn quyền lực nói với chúng ta rằng chủ nghĩa tư bản toàn cầu là một thế lực động, hủy diệt, và nó cũng là nguồn gốc của sự đổi mới và biến đổi không ngừng. Tiếp theo, họ nói với chúng ta rằng nó đã dẫn đến sự cáo chung của lịch sử: ổn định và hòa bình lâu dài. Chẳng có nỗ lực nào để giải quyết sự mâu thuẫn này. Hay bất cứ điều gì khác.

Chúng ta đã được hứa hẹn sẽ tăng trưởng bất tận trên một hành tinh hữu hạn. Chúng ta được biết rằng một hệ thống không bình đẳng, rộng lớn sẽ xóa bỏ tất cả những sự khác biệt. Nền hòa bình xã hội sẽ được thực hiện bởi một hệ thống dựa trên sự cạnh tranh và lòng ganh ghét đố kỵ. Nền dân chủ sẽ được bảo đảm bằng sức mạnh của đồng tiền. Những điều mâu thuẫn là hoàn toàn rõ ràng. Toàn bộ sự tổng kết này đều dựa trên phép thuật.

Khu vực bị lãng quên

KHU VỰC BỊ LÃNG QUÊN

Jonathan Rowe và David Bollier

Từ khóa: Nguồn lực chung, Phản kinh tế, Kinh tế học

Trong hơn 200 năm, tư tưởng dòng chính đã coi thị trường là nguồn nguyên liệu chính cho sự “tiến bộ” vật chất. Và thực sự, điều đó đã đúng ở một mức độ lớn. Nhưng ngày hôm qua chẳng phải là còn mãi mãi. Hiện nay, thị trường đang tiến đến điểm lợi tức giảm dần – giảm dần có hệ thống. Thị trường đang đem lại ít cảm giác kiện khang [well-being] trên một đơn vị đầu ra trên thực tế hơn bất kỳ biện pháp nào, và thay vào đó đem lại nhiều vấn đề hơn: béo phì thay vì sức khỏe tốt, tắc nghẽn thay vì cơ động, thiếu thời giờ thay vì nhàn rỗi, trầm cảm và căng thẳng thay vì một cảm giác kiện khang, đứt gãy xã hội hơn là cố kết xã hội, suy thoái môi trường hơn là cải thiện môi trường.

John Ruskin (1819-1900)

Thay cho sự giàu có, guồng máy kinh tế ngày càng biến thành thứ mà John Ruskin, nhà viết tiểu luận về nghệ thuật và kinh tế học ở thế kỷ XIX, gọi là “trạng thái nghèo khổ” [illth], tức là sự tích lũy hướng tới các kết quả bệnh hoạn hơn là nuôi dưỡng sự sung túc, hay kiện khang. Đây không chỉ là vấn đề phân phối, vốn là mối quan tâm truyền thống của phe Cánh tả. Phân phối không công bằng là một vấn đề lớn, và chắc chắn ngày càng trở nên như vậy. Nhưng việc phân phối lại sự nghèo khổ không nhất thiết phải ban cho bất cứ người nào đó một ân huệ lớn lao.

Các khuynh hướng huỷ hoại của thị trường doanh nghiệp trong thời hiện đại được ghi nhận nhiều, theo hướng phân tán và manh mún. Phong trào bảo vệ môi trường, những người ủng hộ “tăng trưởng thông minh”, những người chỉ trích tập đoàn bán lẻ Wal-Mart, những người phản đối việc hợp tác của doanh nghiệp với nghiên cứu của các trường đại học, và với các bằng sáng chế về gen – mỗi người đều là một phần của câu chuyện. Mỗi người đều nhận ra rằng thị trường đang đi quá xa.

Tuy nhiên, chẳng có tự sự thống trị đương đại thống nhất các phong trào như vậy; cũng chẳng có một thách thức nào dành cho chủ nghĩa bảo căn thị trường vốn chẳng hề mang tiếng vọng của hệ tư tưởng cũ, đã mất uy tín. Vấn đề kinh tế không phải là bản thân thị trường. Ngược lại, thị trường có thể tự phát và linh hoạt; và nó có thể cung cấp một kênh thể hiện cho hoạt động kinh doanh và tính sáng tạo. Hầu hết chúng ta đều sẽ không muốn sống thiếu chúng, dưới một hình thức nào đó. Vấn đề là thị trường doanh nghiệp trong thời hiện đại – rất khác với thị trường địa phương quy mô nhỏ – đã vượt qua ranh giới về tính hữu dụng của riêng nó. Phần lớn những gì được gọi là “tăng trưởng” ngày nay thực sự là một hình thức ăn thịt đồng loại, mà trong đó thị trường hủy diệt cái thứ mà kỳ cùng hỗ trợ tất cả chúng ta.

Elinor Ostrom – người phụ nữ đã cứu kinh tế học khỏi thảm hoạ - bà là ai?

ELINOR OSTROM - NGƯỜI PHỤ NỮ ĐÃ CỨU KINH TẾ HỌC KHỎI THẢM HỌA – BÀ LÀ AI?

David Sloan Wilson

Bộ tiểu thuyết ba tập “Chúa tể của những chiếc nhẫn” (Lord of the Rings) của nhà văn J.R.R Tolkien là sự suy ngẫm về cách quyền lực đã khiến con người trở nên mục ruỗng như thế nào. Khi nỗ lực tìm hiểu lý thuyết kinh tế học, tôi thấy mình giống như Frodo trên hành trình đi đến Mordor, nhưng xét trong lịch sử tư tưởng kinh tế học gần đây, người có vai trò giống Frodo nhất chính là Elinor Ostrom.

Khi lần đầu gặp Lin tại một hội thảo năm 2009 – chỉ một vài tháng trước khi bà được trao giải Nobel kinh tế học, tôi đã gợi ý Lin kể cho tôi nghe về câu chuyện cuộc đời bà. Hãy cùng tìm hiểu về bà như một con người bằng da bằng thịt trước khi đến với tầm quan trọng của những công trình nghiên cứu của bà.

Nguồn lực chung, một dự án nhập nhằng

GÌN GIỮ LỢI ÍCH CHUNG CHỐNG LẠI CÁC DOANH NGHIỆP... VÀ CHỐNG LẠI NHÀ NƯỚC

NGUỒN LỰC CHUNG, MỘT DỰ ÁN NHẬP NHẰNG

Được hồi sinh vào những năm 1980, khái niệm “nguồn lực chung [“communs”] hay “sản phẩm chung” [“biens communs”]” ngày càng trở nên phổ biến trong giới các nhà hoạt động cánh tả. Cho dù đó là việc cung cấp nước sinh hoạt hoặc các phần mềm tin học sử dụng tự do, việc quản lý tập thể kết thúc huyền thoại, theo đó sự tư nhân hóa là một đảm bảo cho tính hiệu quả. Nhưng những người ủng hộ [việc quản lý tập thể] cũng thách thức Nhà nước, mà họ chỉ gán cho một vai trò giới hạn.

SEBASTIEN BROCA

Jean Dubuffet. – Tác phẩm “Empressement [Háo hức]”, 1980

© ADAGP, Paris, 2016 / Ảnh: Christie's / Bridgeman Images

Ngày 11/1/2016, Bí thư Đảng Cộng sản Pháp Pierre Laurent đã có lời chúc năm [mới] với lời bắt đầu và mô tả “xã hội mà chúng ta mong muốn”: “Một phương thức phát triển mới, nơi mà xã hội và sinh thái kết hợp với nhau vì con người và hành tinh, vì một xã hội phúc lợi và lợi ích chung.” “Lợi ích chung”? Bên kia bàn cờ chính trị, nhà lãnh đạo đảng Phong trào vì nước Pháp, ông Philippe de Villiers, cũng đề cập đến khái niệm nói trên, nhưng để biện minh cho sự thoái lui của Nhà nước mà ông mong muốn tranh đấu: “Nhà nước không còn tồn tại như là một nhà cung cấp lợi ích chung. Nhà nước không có bất cứ quyền gì trên chúng ta^[1].”

Bi kịch nguồn lực chung là một huyền thoại

BI KỊCH NGUỒN LỰC CHUNG LÀ MỘT HUYỀN THOẠI

Fabien Locher

Việc sở hữu chung một tài nguyên nhất thiết sẽ dẫn đến sự hủy hoại tài nguyên đó, theo kết luận của một nhà sinh vật học trong tạp chí Science [Khoa học], năm 1968. Bài viết của ông, “The tragedy of the commons [Bi kịch nguồn lực chung]”, đã định hình những lập luận kinh tế và chính trị của những thập niên gần đây. Nhà sử học Fabien Locher cho chúng ta thấy những thách thức của cuộc tranh luận này và nhấn mạnh đến những giới hạn trong khuôn khổ của một tư tưởng về môi trường.

Fabien Locher

Garrett Hardin (1915-2003)

Tháng 12 năm 1968: nhà sinh vật học người Mỹ Garrett Hardin (1915-2003) đăng một trong những bài viết có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử tư tưởng về môi trường.^[1] Ông mô tả, trong tạp chí Science [Khoa học], một cơ chế có tính xã hội và sinh thái điều mà ông gọi là “bi kịch nguồn lực chung”. Khái niệm này nhanh chóng gây được sự chú ý, cả trong giới học thuật lẫn giới truyền thông, giới hoạt động môi trường, chính quyền, chính trị. Người này và người kia đều tìm thấy ở khái niệm đó một lý giải khoa học cho vấn đề quản lý nhà nước hoặc (đặc biệt) cho vấn đề tư nhân hóa các tài nguyên và hệ sinh thái. Thế nhưng, quãng lùi lịch sử và tiến bộ của tri thức ngày nay cho chúng ta thấy bản chất của lập luận đó: một quan điểm tư biện, bị tách rời khỏi những thực tế cụ thể và một cái nhìn thiên vị mang tính rất ý thức hệ về thế giới xã hội.

Nữ kinh tế gia duy nhất được giải Nobel vinh danh cũng vạch trần kinh tế học chính thống

NỮ KINH TẾ GIA DUY NHẤT ĐƯỢC GIẢI NOBEL VINH DANH CŨNG VẠCH TRẦN KINH TẾ HỌC CHÍNH THỐNG

Sự thật về bi kịch của nguồn lực chung

David Bollier

“Mường tượng một đồng cỏ dành cho tất cả mọi người”.

Đối với ít nhất một thế hệ thì ý tưởng chính xác về nguồn lực chung này đã bị gạt sang bên lề và bị vứt bỏ như thể đó là lối quản lý nguồn tài nguyên sai lầm: cái gọi là bi kịch của tài nguyên chung. Trong một bài viết ngắn nhưng có tầm ảnh hưởng được công bố trên tạp chí Science vào năm 1968, nhà sinh thái học Garrett Hardin đã thổi vào câu chuyện này một luồng gió mới và câu khẩu hiệu dễ nhớ.