Tác nhân AI lần đầu xâm nhập website chính phủ: vì sao sự cố này đáng chú ý

TÁC NHÂN A.I. LẦN ĐẦU XÂM NHẬP WEBSITE CHÍNH PHỦ: VÌ SAO SỰ CỐ NÀY ĐÁNG CHÚ Ý

Tác giả: Mohana Basu và Rachel Fieldhouse

Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman phát biểu tại cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về AI ở thành phố New York trong tuần này. Nguồn ảnh: Selcuk Acar/Anadolu qua Getty

Ngày 23 tháng 9, Thủ tướng Australia Anthony Albanese tiết lộ rằng một tác nhân trí tuệ nhân tạo do gã khổng lồ công nghệ OpenAI tạo ra đã xâm nhập một website y tế của chính phủ vào tháng 6 và truy cập dữ liệu riêng tư trên đó.

Các nhà nghiên cứu cho biết đây là lần đầu tiên một mô hình AI thuộc nhóm tiên tiến nhất xâm nhập hệ thống chính phủ của một quốc gia khác. Mặc dù dữ liệu sức khỏe cá nhân được cho là chưa bị truy cập, đây vẫn là vụ mới nhất trong loạt sự cố tương tự do các tác nhân AI gây ra trong năm nay.

OpenAI cho biết vụ xâm nhập xảy ra trong quá trình huấn luyện tác nhân AI và công ty đang thông báo cho các bên thứ ba về những ảnh hưởng có thể xảy ra đối với hệ thống của họ.

Thông tin về vụ vi phạm bảo mật này xuất hiện khi các nhà lãnh đạo thế giới, trong đó có ông Albanese, đang có mặt tại New York để dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng đã gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump vào thứ Tư trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh kéo dài ba ngày. Hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ thảo luận về an toàn AI, nhưng các nhà phân tích nhận định khó có khả năng đạt được thỏa thuận nào.

Jonathan Kummerfeld, nhà nghiên cứu về AI và tương tác người-máy tại Đại học Sydney, Australia, cho rằng vụ tấn công mới nhất không có gì bất ngờ và nhiều khả năng sẽ còn xuất hiện thêm các báo cáo về việc tác nhân AI thực hiện những hành vi không được phép. Ông nói thêm rằng các công ty AI tiến hành nhiều thí nghiệm cùng lúc và “có lẽ họ không theo dõi được hết những gì các mô hình này đang làm”.

Hướng đến một “chủ trương song ngữ của trí tuệ nhân tạo”: học cách dùng và học cách không dùng

HƯỚNG ĐẾN MỘT “CHỦ TRƯƠNG SONG NGỮ CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO”: HỌC CÁCH DÙNG VÀ HỌC CÁCH KHÔNG DÙNG

Tác giả: Daniel Andler

Giáo sư danh dự về triết học, Đại học Sorbonne

Cũng như những công nghệ khác đến trước trí tuệ nhân tạo, đó là học cách bỏ qua chúng, nhưng cũng là học cách làm chủ công nghệ. Vitaly Gariev/Unsplash, CC BY

NỘI DUNG CHÍNH ·  Trí tuệ nhân tạo (AI), và nhất là trí tuệ nhân tạo tạo sinh, một nhánh thấy rõ nhất, đã được học sinh – từ bậc trung học đến đại học với những tỷ lệ ngày càng gia tăng – và cả giảng viên sử dụng rộng rãi. ·   Liệu trí tuệ nhân tạo sẽ giúp trường học vượt qua khủng hoảng hay cản trở giới trẻ tự mình suy nghĩ và đạt được những năng lực thực sự và biến các giảng viên thành những người dạy kèm đơn thuần? Liệu nó có thể góp phần giảm bớt bất bình đẳng? Liệu chúng ta còn có thể lựa chọn hay phải thích nghi với sự xâm chiếm không thể tránh khỏi của trí tuệ nhân tạo đối với giáo dục? ·   Đối diện với những vấn đề có lẽ gây lo lắng cho giới trẻ, những người thân cận và các nhà giáo dục, có một đề nghị tạm làm yên lòng: đề nghị một “chủ trương song ngữ”, sử dụng trí tuệ nhân tạo như môt ngoại ngữ.

Thái độ cần áp dụng trong giáo dục và đào tạo đối diện với trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo tạo sinh, là đối tượng của những tranh luận gay gắt trong giới giáo dục, ở Pháp cũng như ở ngoại quốc. Những cuộc tranh luận này lại càng phức tạp hơn nữa khi có sự tham gia của những quan niệm khác nhau, thậm chí bất đồng về trí tuệ nhân tạo, và khi công nghệ không ngừng tiến triển, sản xuất theo dây chuyền các hệ thống trí tuệ nhân tạo luôn luôn tinh vi hơn. Hơn nữa, các hệ thống này xen cài vào quá trình giáo dục ở các mức độ khác nhau, từ lớp học đến chuyển giao điểm số, từ biên soạn các tài liệu sư phạm đến điều hành và đánh giá các trường và hệ thống giáo dục quốc gia.

Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong công việc... nhưng một cách bí mật: tại sao có nhiều nhân viên im lặng đến thế?

SỬ DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TRONG CÔNG VIỆC... NHƯNG MỘT CÁCH BÍ MẬT: TẠI SAO CÓ NHIỀU NHÂN VIÊN IM LẶNG ĐẾN THẾ?

Các tác giả:

George Kassar

Giảng viên, nhà nghiên cứu

Ascencia Business School

Mohamad Fadl Harake

Tiến sĩ khoa học quản trị, nhà nghiên cứu về quản trị công hậu xung đột

Đại học Poitiers

Một nhân viên càng nhận thấy trí tuệ nhân tạo là mối đe dọa đối với việc làm của mình thì càng có xu hướng che giấu hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo của mình đối với đồng nghiệp hoặc cấp trên. PeopleImages/Shutterstock

NỘI DUNG CHÍNH ·       Nhiều người sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong doanh nghiệp đã chọn không nói với cấp trên cũng như với đồng nghiệp. ·       Lo sợ sẽ mất việc, phải làm việc gấp ba lần, sợ hội chứng kẻ mạo danh, có nhiều lý do của sự im lặng này. ·       Sự im lặng này vẫn là một chỉ dấu về tình trạng doanh nghiệp; các doanh nghiệp có những đòn bẩy để thoát khỏi vùng xám của sự che giấu này.

Một nhà tư vấn soạn thảo bài tổng hợp với sự trợ giúp của Claude, một luật gia chuyển những phác thảo đầu tiên của mình cho Gemini, một giảng viên chuẩn bị tài liệu giảng dạy với Perplexity hay một chuyên viên tiếp thị hoàn thiện những thông báo nhờ vào ChatGPT... những tình huống này từ nay đã trở thành bình thường. Điều ít bình thường hơn là những tình huống này thường có điểm chung: chúng diễn ra một cách kín đáo, thậm chí trong bí mật.

Có thực sự trí tuệ nhân tạo sẽ diệt sạch chúng ta không? Khoa học đằng sau sự phóng đại này

CÓ THỰC SỰ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO SẼ DIỆT SẠCH CHÚNG TA KHÔNG? KHOA HỌC ĐẰNG SAU SỰ PHÓNG ĐẠI NÀY

Tạp chí Nature xem xét liệu công nghệ này có thể là dấu chấm hết cho loài người hay không, và tại sao các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) lại kêu gọi giảm tốc.

Tác giả: Elizabeth Gibney

Một số nhà nghiên cứu lo ngại về mối đe dọa hiện sinh mà các hệ thống AI gây ra. Nguồn: Daniel Megias/Getty

Những lo ngại rằng AI có thể giết chết tất cả chúng ta đang bùng lên dữ dội sau những cảnh báo từ các nhà nghiên cứu và lãnh đạo tại một số công ty AI hàng đầu thế giới. Nhiều lời đồn đoán đang xoay quanh việc các nhà lập pháp sẽ hành động như thế nào. Tạp chí Nature sẽ phân tích xem những nỗi sợ đó là gì, ai đang lên tiếng và chuyện tiếp theo có thể là gì.

Những lo ngại gần đây về AI bắt nguồn từ đâu?

Cơn hoảng loạn mới nhất về AI bắt đầu vào ngày 8 tháng 9, khi nhà nghiên cứu Jacob Coxon nói với tờ Wall Street Journal rằng ông sẽ rời công ty AI Anthropic, San Francisco, California, vì lo sợ rằng các hệ thống mà công ty đang phát triển có thể vượt khỏi tầm kiểm soát và hủy diệt nhân loại.

Trong một bài đăng tiếp theo trên nền tảng mạng xã hội X, cũng là bài đầu tiên ông từng đăng trên đây, Coxon viết: “Những người đang phát triển AI thực sự tin rằng nó có thể giết chết tất cả chúng ta trước khi thập kỷ này kết thúc.” Vài giờ sau, Evan Hubinger, người đứng đầu bộ phận “khoa học căn chỉnh” [alignment science] của Anthropic – nỗ lực nhằm làm cho các hành động của mô hình phù hợp với các giá trị của con người – đã khuếch đại thông điệp bằng cách đăng lại bài viết và bổ sung ước tính của riêng mình rằng nguy cơ tuyệt chủng của loài người là “>10% trong thập kỷ tới”. Bài đăng của Coxon đã thu hút hơn 100 triệu lượt xem trong vòng 24 tiếng.

Dario Amodei, giám đốc điều hành của công ty, sau đó đã đăng một bài luận kêu gọi giảm tốc – nhưng không phải dừng hẳn – quá trình phát triển AI. Lãnh đạo hai công ty AI đối thủ là Sam Altman (OpenAI, San Francisco) và Elon Musk (xAI, Palo Alto, California) sau đó cũng lên tiếng ủng hộ đề xuất này.

“Hành trình” hơn là kết quả: Vì sao Cédric Villani từ chối để sinh viên của mình sử dụng trí tuệ nhân tạo

Trong mọi chuyện hãy dùng cái đầu của mình trước đã:

 “HÀNH TRÌNH” HƠN LÀ KẾT QUẢ: VÌ SAO CÉDRIC VILLANI TỪ CHỐI ĐỂ SINH VIÊN CỦA MÌNH SỬ DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

Được đài phát thanh “Radio Classique” mời phát biểu hôm thứ ba 15 tháng mười một, nhà toán học đã nhắc lại tầm quan trọng, đối với các sinh viên là chớ nên sử dụng AI tạo sinh.

Tác giả: Sarah Coulet và AFP

BASTIEN ANDRE/Hans Lucas via AFP

Ảnh trên của Cédric Villani, trong cuộc biểu tình “Printemps bruyant” (Mùa xuân rộn ràng)” chống các chất trừ sâu bệnh ở Paris, đã nhắc lại điều quan trọng đối với sinh viên toán học là không nên sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Một tiếng nói khoa học lại mới lên tiếng chống những nguy cơ của AI. Nhà toán học Pháp Cédric Villani và là người được huy chương Fields yêu cầu sinh viên đang làm luận án của mình là đừng sử dụng những công cụ AI tạo sinh, đánh giá rằng trong nghiên cứu “hành trình” quan trọng hơn kết quả”.

Nếu AI có tính gây nghiện, thì trách nhiệm thuộc về ai – các tập đoàn công nghệ lớn hay người dùng?

NẾU AI CÓ TÍNH GÂY NGHIỆN, THÌ TRÁCH NHIỆM THUỘC VỀ AI – CÁC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHỆ LỚN HAY NGƯỜI DÙNG?

Nguồn ảnh: DC Studio

Mỗi khi tôi nói chuyện với thằng con trai của tôi, một sinh viên ngành kỹ thuật, nếu nó có thắc mắc hay bất đồng quan điểm với tôi, thì nó ngay lập tức tìm đến ChatGPT để tra cứu thông tin và kiểm chứng.

Không chỉ riêng con trai tôi làm vậy. Việc sử dụng các công cụ AI tạo sinh đã bùng nổ mạnh mẽ ở nhiều nhóm nhân khẩu học khác nhau. Với nhiều người, những công cụ này có thể mang tính giải trí, cung cấp thông tin và đem lại nhiều lợi ích thiết thực. Tuy nhiên, chúng cũng có mặt tối.

Hiện tại, AI tạo sinh chưa được chính thức công nhận là có tính gây nghiện – người ta vẫn đang thu thập chứng cứ y khoa. Tuy nhiên, một lượng lớn dữ liệu cho thấy việc sử dụng quá nhiều chatbot và những hệ thống khác tạo ra văn bản, hình ảnh và video dẫn đến các khuôn mẫu thần kinh và hành vi liên quan đến chứng nghiện.

Thiên kiến trong A.I. không chỉ là lỗi ở thuật toán, mà đó còn là kết quả của một chuỗi các quyết định của con người

THIÊN KIẾN TRONG A.I. KHÔNG CHỈ LÀ LỖI Ở THUẬT TOÁN, MÀ ĐÓ CÒN LÀ KẾT QUẢ CỦA MỘT CHUỖI CÁC QUYẾT ĐỊNH CỦA CON NGƯỜI

Nguồn ảnh: SDI Productions/Getty

Tại Hoa Kỳ, công ty phần mềm quản lý nhân sự hàng đầu Workday hiện đang phải đối mặt với một vụ kiện liên quan đến việc sử dụng những công cụ sàng lọc các ứng viên dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI); những công cụ này bị cáo buộc gây phân biệt đối xử với ứng viên dựa trên những yếu tố như độ tuổi, tình trạng khuyết tật và chủng tộc.

Công ty này, vốn cung cấp phần mềm tuyển dụng được nhiều doanh nghiệp lớn trên toàn cầu sử dụng, đã phủ nhận các cáo buộc trên.

Đây là một trong nhiều ví dụ về các hệ thống AI bị cáo buộc gây ra những tổn hại mang tính phân biệt đối xử. Khi sao chép và khuếch đại sự phân biệt đối xử, các hệ thống AI làm mờ ranh giới giữa lỗi kỹ thuật và bất công hệ thống, biến thiên kiến thành một dạng tổn hại trong môi trường kỹ thuật số.

Một lý thuyết thần học chính trị ngắn gọn về trí tuệ nhân tạo

MỘT LÝ THUYẾT THẦN HỌC CHÍNH TRỊ NGẮN GỌN VỀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

Tác giả: Nicolas Guilhot (Nhà sử học)

Với việc công bố Magnifica Humanitas, thông điệp đầu tiên của Giáo hoàng Leo XIV, một cuộc xung đột chưa từng có từ nhiều thế kỷ nay giữa quyền lực thế tục và quyền uy mục vụ đã nổ ra. Qua việc đặt các mô hình ngôn ngữ lớn dưới quyền uy/auctoritas của Thần Ngôn Thần Thánh, nền Đại Công Nghệ/Big Tech không chỉ tạo ra một hệ tư tưởng phản động - mà còn đang xây dựng một cơ sở hạ tầng đạo đức thay thế, đặt Giáo hội vào nghĩa vụ giáo lý phải chống lại nó.

Hình minh họa của PTKT (do A.I. tạo)

Năm 1245, trong khi các nhà tư tưởng của Đế quốc La Mã German Thần thánh công kích Giáo hoàng Innocent IV, Hoàng đế Frédéric II đã buộc tội Giáo hoàng khuyến khích tội lỗi và can thiệp vào chính trị đế chế. Đúng là Innocent đã gọi vị vua này là tiền thân của kẻ chống Chúa/prenuntius Antichristi, và Giáo hoàng tiền nhiệm đã rút phép thông công vị vua này. Kể từ đó, vẻ bề ngoài chắc chắn đã thay đổi - hoàng đế trần truồng và Giáo hoàng đi giày thể thao Nike - nhưng kịch bản về cơ bản vẫn không thay đổi.

Mới đây, Trump tuyên bố trên các mạng xã hội rằng Giáo hoàng Leo XIV “yếu đuối trong vấn đề tội phạm và gây tai họa cho chính sách đối ngoại”. Trong sự phản đối ồn ào và dữ dội sau đó, các nhà bình luận đã bỏ qua một điểm đáng lẽ phải được nhấn mạnh: Trump hoàn toàn có lý. Nhưng nếu vị Giáo hoàng người Mỹ này thực sự khoan hòa với tội phạm, thì chắc chắn không phải do tính khí ôn hòa đặc trưng của vùng Trung Tây Mỹ (Midwest) (quê hương của Giáo hoàng -ND), mà là do một ràng buộc hiến pháp. Nhiệm vụ của Giáo hoàng không phải là phán xét và trừng phạt, điều đó sẽ tương đương với việc chiếm đoạt các đặc quyền thiêng liêng. Sứ mệnh của Giáo hoàng không phải là đẩy nhanh sự xuất hiện của Ngày Phán Xét Cuối Cùng, mà ngược lại là biến thời gian trước đó thành một chân trời rộng mở để truyền bá Phúc Âm và thực hành các đức tính Kitô giáo.

"VIBE CODING" VỪA VUI VỪA DỄ, NHƯNG CÁI GIÁ PHẢI TRẢ THÌ ÍT AI THẤY

Volodymyr Dobrovolskyy/Unsplash

Hãy tưởng tượng bạn đã luôn ao ước có một ứng dụng của riêng mình. Có thể là ứng dụng theo dõi ngân sách gia đình, quản lý danh sách mua sắm cho cả nhà hoặc nhắc bạn tưới cây.

Mãi cho đến gần đây, biến ý tưởng đó thành hiện thực đồng nghĩa với việc phải học lập trình hoặc thuê một lập trình viên. Giờ đây, bạn chỉ cần nói với chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) về ý tưởng của mình. Trong vòng vài phút, nó có thể viết mã, sửa lỗi và giúp bạn dựng thành ứng dụng chạy được.

Phương pháp này gọi là vibe code. Cách này nhanh, đầy hứng khởi và đang giúp hàng triệu người “viết” được phần mềm lần đầu tiên.

Không khó hiểu vì sao vibe code trở nên phổ biến đến thế. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã phát hiện hàng ngàn lỗ hổng bảo mật và những thông tin bí mật bị lộ trong các ứng dụng tạo bằng AI đang được công khai trên mạng. Phần mềm có vẻ chạy được không phải lúc nào cũng là phần mềm đáng tin.

BẠN CÓ THỂ YÊU MỘT TRÍ TUỆ NHÂN TẠO NHƯNG NÓ CÓ ĐÁP LẠI ĐƯỢC KHÔNG? TRIẾT HỌC CÓ ĐÁP ÁN

GoodStudio

Chúng ta thường nói mình yêu những món đồ như chiếc áo len ấm áp hay máy ảnh mới. Nhưng người ta thường không hiểu theo nghĩa đen khi nghe vậy. Đó là một kiểu diễn đạt ngắn gọn về mặt cảm xúc. Chúng ta dùng nó để bày tỏ sự yêu mến đối với những vật quý giá.

Cuộc sống và tình yêu vốn phức tạp. Và đôi khi, người ta quả thực công khai bày tỏ tình yêu lãng mạn dành cho những vật vô tri vô giác. Họ hình thành gắn bó cảm xúc mãnh liệt với búp bê tình dục, gối ôm hoặc hình đại diện dạng ảnh nổi (hologram) của các nhân vật hư cấu. Chẳng hạn như năm 2018, Akihiko Kondo đã “kết hôn” với Hatsune Miku, ca sĩ nhạc pop được tạo ra bằng máy tính vốn nổi tiếng nhờ đóng vai chính trong các trò chơi điện tử và đi lưu diễn cùng Lady Gaga. Kondo nói rằng anh biết Miku không có thật. Nhưng tình yêu của anh dành cho cô ấy thì có.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra kiểu tình yêu mới với “thứ gì đó”. Ngày càng nhiều người nói rằng họ đã phải lòng chatbot AI – cả những chatbot đồng hành được cá nhân hóa do các ứng dụng phổ biến như Replika hay Character.AI tạo ra, và cả những mô hình ngôn ngữ lớn thông dụng hằng ngày như ChatGPT và Claude. Yêu đương với AI đang ngày càng phổ biến.

Đối thoại với Hannah Arendt thông qua Trí tuệ nhân tạo

ĐỐI THOẠI VỚI HANNAH ARENDT THÔNG QUA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

Nguyễn Xuân Xanh trình bày

Tác giả: Carlotta Wald đối thoại với bản sao AI của Hannah Arendt

Báo DIE ZEIT số 47/2025, tháng 11 năm 2025

Cảm ơn tác giả và DIE ZEIT

Chúng ta không thể tiếp tục coi những gì tốt đẹp trong quá khứ là di sản của mình, vứt bỏ những gì xấu và xem nó như một gánh nặng vô ích mà thời gian sẽ tự chôn vùi vào quên lãng. Dòng chảy ngầm của lịch sử phương Tây cuối cùng đã trồi lên bề mặt và chiếm đoạt phẩm giá của truyền thống chúng ta. Đây là thực tại mà chúng ta đang sống. Và đó là lý do tại sao mọi nỗ lực trốn tránh sự ảm đạm của hiện tại bằng cách hoài niệm về một quá khứ vẫn còn nguyên vẹn, hoặc bằng sự lãng quên được dự đoán trước về một tương lai tốt đẹp hơn, đều vô ích.

Đối tượng lý tưởng của chế độ độc tài toàn trị không phải là vì [họ đã được thuyết phục], mà là vì những người mà sự phân biệt giữa sự thật (fact) và hư cấu (fiction), và sự phân biệt giữa đúng và sai (tức là các tiêu chuẩn của tư tưởng) không còn tồn tại nữa.

—Hannah Arendt, Nguồn gốc của chủ nghĩa toàn trị

Quyền lực… không bao giờ bắt nguồn từ người nắm giữ nó. Phải có một thực tại lớn hơn, một “hệ thống thứ bậc” được chia sẻ giữa những người có quyền lực và những người dưới quyền…. Điều tương tự cũng đúng với quyền lực của pháp luật, nó không được tuân thủ vì nó hợp lệ, mà hợp lệ vì nó được tuân thủ.”

—Hannah Arendt, What is Authority?

Hannah Arendt (1906-1975) (Institute for Advanced Studies in Culture)

Lời nói đầu

Dưới đây là mẩu đối thoại giữa nhà báo Carlotta Wald với nhà triết học chính trị Hannah Arendt, người đã mất năm 1975, nhờ một công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) làm “sống lại”. Hannah Arendt, một trong những nhà lý luận chính trị lỗi lạc nhất của thế kỷ XX. Sinh ra và lớn lên ở Đức vào đầu những năm 1900, bà theo học triết học với Martin Heidegger và Karl Jaspers. Là một người Do Thái, bà đã trải qua sự đàn áp trong Thế chiến II, nhưng đã trốn thoát sang Hoa Kỳ vào năm 1941. Tại đây, bà được công nhận nhờ các tác phẩm về chủ nghĩa toàn trị. Những bài viết về phiên tòa xét xử Eichmann ở Jerusalem năm 1961, trong đó bà đã đặt ra cụm từ nổi tiếng – mặc dù ban đầu gây nhiều tranh cãi – “sự tầm thường của cái ác”. Các học giả nghiên cứu tư tưởng của bà thường coi cuốn sách “Tình trạng con người” (The Human Condition) năm 1958 là tác phẩm quan trọng nhất của bà, trong đó bà phân tích cuộc sống trong điều kiện hiện đại, than thở về điều mà bà gọi là “sự tha hóa thế giới” hiện đại, và giới thiệu khái niệm quan trọng về “tính sinh sản”: thực tế rằng chúng ta là những người mới sinh ra là cội nguồn khả năng hành động và bắt đầu một điều gì đó mới mẻ của chúng ta.

Chính phủ nên quản lý trí tuệ nhân tạo, chứ không phải sở hữu nó

CHÍNH PHỦ NÊN QUẢN LÝ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO, CHỨ KHÔNG PHẢI SỞ HỮU NÓ

Ngày 15 tháng 7 năm 2026 Gabriela Ramos và Emilija Stojmenova Duh

Các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay đủ mạnh để đe dọa cơ sở hạ tầng trọng yếu, hệ thống tài chính và an ninh quốc gia. Thay vì trở thành cổ đông trong các công ty trí tuệ nhân tạo, như Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề xuất, các chính phủ nên đầu tư vào các thể chế độc lập cần thiết để buộc ngành công nghiệp này phải chịu trách nhiệm.

PARIS—Giờ đây, rõ ràng là các chính phủ phải chịu trách nhiệm định hình ngành công nghiệp AI. Chỉ có các thể chế độc lập và chủ động, bao gồm cả các cơ quan quản lý, mới có thể giảm thiểu rủi ro do các công nghệ này gây ra, đồng thời đảm bảo rằng chúng nâng cao chứ không làm suy yếu phẩm giá con người.

Thế nhưng, đã quá nhiều lần, các chính phủ lại phản ứng với sự trỗi dậy của AI bằng thái độ cam chịu, về cơ bản là thừa nhận rằng họ chưa hiểu các hệ thống này đủ sâu để can thiệp. Dù sao đi nữa, theo lập luận của nhiều nhà hoạch định chính sách, vẫn còn quá sớm để biện minh cho hành động thực chất.

Đó không phải cách các xã hội từng xử lý những cuộc cách mạng công nghệ trước đây. Từ suy giảm tầng ozone đến kỹ thuật địa cầu [geoengineering – kỹ thuật can thiệp khí hậu] và biến đổi gien, các chính phủ đã can thiệp khi có bằng chứng đáng tin cậy về tác hại, hoặc khi tiềm năng gây hại nghiêm trọng trở nên lớn đến mức không thể bỏ qua, thay vì chờ đợi sự chắc chắn hoàn toàn về mặt khoa học. Khi làm vậy, họ thường áp dụng cách tiếp cận dựa trên kết quả, tập trung vào tác động thực lên con người và buộc các công ty phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại do sản phẩm hoặc công nghệ của mình gây ra.

Những gì Hitler đã làm, A.I có thể làm nhanh hơn, tốt hơn, hiệu quả hơn

NHỮNG GÌ HITLER ĐÃ LÀM, A.I CÓ THỂ LÀM NHANH HƠN, TỐT HƠN, HIỆU QUẢ HƠN

Giáo sư Stuart Russel trò chuyện với SPIEGEL

Biên dịch: Tôn Thất Thông

Một trong những người đặt nền móng cho trí tuệ nhân tạo cảnh báo về những hậu quả mang tính sống còn: Nhà khoa học người Anh Stuart Russell lo ngại rằng máy tính sẽ xóa sổ loài người, giống như cách mà chính nhân loại đã diệt chủng các loài động vật kém thông minh hơn.

* * *

Russell, 64 tuổi, là một trong những nhà nghiên cứu danh tiếng nhất trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Ông giảng dạy ngành khoa học máy tính tại Đại học California, Berkeley, và điều hành một trung tâm nghiên cứu tại đây tập trung vào A.I “phù hợp với con người”. Từ nhiều năm nay, Russell đã cảnh báo về những rủi ro không thể kiểm soát của công nghệ này. Vì những cống hiến của mình, ông đã được vinh danh bằng nhiều giải thưởng cao quý.

SPIEGEL: Thưa Giáo sư Russell, ông được coi là người tiên phong, đỡ đẻ cho công nghệ trí tuệ nhân tạo. Nhưng ngày nay, ông lại muốn nhốt “đứa con” của mình lại. Tại sao vậy?

Russell: Tôi đã phát triển công nghệ này suốt 50 năm qua. Và tôi nghĩ rằng trong một thời gian dài, chúng ta đã không thực sự suy nghĩ thấu đáo về những gì mình đang làm. Việc này giống như thể chúng ta nghiên cứu năng lượng hạt nhân mà chưa từng nghĩ xem làm thế nào để ngăn lò phản ứng phát nổ. Toàn bộ khuôn mẫu tư duy của chúng ta đã sai.

Khi Trí tuệ Nhân tạo trở thành người nhập cư mới (Yuval Noah Harari tại Davos 2026)

KHI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TRỞ THÀNH NGƯỜI NHẬP CƯ MỚI

Lời cảnh tỉnh của Yuval Noah Harari tại Davos 2026

Dao là một công cụ. Bạn có thể dùng dao để cắt salad hoặc để giết người, nhưng việc bạn làm gì với con dao là do bạn quyết định. Trí tuệ nhân tạo là một con dao có thể tự quyết định xem nên cắt salad hay giết người.

— Yuval Noah Harari, 2026

Tại Davos 2026, nhà sử học Yuval Noah Harari lập luận rằng trí tuệ nhân tạo đang chuyển từ một công cụ sang một tác nhân, một hệ thống có thể học hỏi, đưa ra quyết định, sáng tạo và thao túng. (Bernard Marr)

Yuval Noah Harari tại diễn đàn Davos 2020

Lời nói đầu

Yuval Noah Harari, giáo sư khoa Sử của Đại học Hebrew, Israel, vừa có bài phát biểu mạnh mẽ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos 2026 về vấn đề Trí tuệ nhân tạo (AI), gây sự chú ý lớn. Ông báo động, AI là công cụ thông minh chưa từng có do con người thông minh homo sapiens tạo ra, nhưng lúc nào đó nó có thể “ăn thịt” giống loài đã tạo ra nó. Cũng tại diễn đàn Davos năm 2020, Harari cũng đã có những cảnh báo về nguy cơ mà khoa học, công nghệ có thể đem lại:

Hai cuộc cách mạng song sinh về công nghệ thông tin và công nghệ sinh học hiện đang cung cấp cho các chính trị gia phương tiện để tạo ra thiên đường hoặc địa ngục, nhưng các nhà triết học đang gặp khó khăn trong việc hình dung ra thiên đường mới và địa ngục mới sẽ trông như thế nào. Và đó là một tình huống rất nguy hiểm.

Nếu chúng ta không thể hình dung ra thiên đường mới đủ nhanh, chúng ta có thể dễ dàng bị lừa bởi những ảo tưởng ngây thơ về một thế giới lý tưởng. Và nếu chúng ta không thể hình dung ra địa ngục mới đủ nhanh, chúng ta có thể thấy mình bị mắc kẹt ở đó mà không có lối thoát.

NẾU TRÍ TUỆ NHÂN TẠO GÂY NGHIỆN, THÌ TRÁCH NHIỆM THUỘC VỀ AI – CÁC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHỆ LỚN HAY NGƯỜI DÙNG?

DC Studio

Mỗi khi tôi trò chuyện với cậu con trai của mình là sinh viên kỹ thuật, và chúng tôi có thắc mắc hoặc bất đồng, là thằng bé lập tức tìm đến ChatGPT như nguồn thông tin và xác nhận chính.

Thằng bé không phải là trường hợp duy nhất. Việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) đã bùng nổ trong nhiều nhóm nhân khẩu học khác nhau. Đối với nhiều người, những công cụ này có thể mang tính giải trí, giàu thông tin và có ích. Tuy nhiên, chúng cũng có mặt tối.

Hiện tại, AI tạo sinh hiện chưa được chính thức công nhận là có tính gây nghiện, do các bằng chứng y khoa vẫn đang trong quá trình được thu thập. Tuy nhiên, đã có một lượng dữ liệu đáng kể cho thấy việc sử dụng chatbot và các hệ thống chuyên sinh ra văn bản, hình ảnh và video khác với cường độ cao dẫn đến các kiểu mẫu thần kinh và hành vi có liên quan đến chứng nghiện.

Trước thất bại pháp lý gần đây của Meta và YouTube trong một phiên tòa mang tính bước ngoặt về chứng nghiện mạng xã hội, tôi tin rằng đã đến lúc đặt câu hỏi liệu logic tương tự có áp dụng cho AI tạo sinh hay không – và làm thế nào để giải quyết vấn đề này. Bước khởi đầu sẽ là xác định ai phải chịu trách nhiệm cho việc dùng AI tạo sinh quá nhiều.