Ai có thể thật sự kìm hãm A.I.?

AI CÓ THỂ THẬT SỰ KÌM HÃM A.I.?

Tác giả: Christian Chavagneux

Người viết xã luận

Hình minh họa của PTKT (do A.I tạo)

Hiện nay đã hơn một tuần kể từ khi thiên hạ bình luận những phát biểu của các đại gia Mỹ trong lĩnh vực AI về sự cần thiết tạm ngưng sự phát triển của AI. Câu hỏi thường lặp đi lặp lại là như sau: bàn đạp thắng nằm ở đâu?

Hai câu trả lời được đề xuất, nhưng không phải là các câu trả lời tốt, hai câu khác tuy có vẻ có vai trò quan trọng hơn lại không được nêu lên.

Hướng đầu tiên được gợi lên là bản thân các công ty của ngành AI sẽ tự điều tiết. Các Big Tech tự ấn định một nhịp độ phát triển các mô hình của chúng không nhanh hơn năng lực đảm bảo việc sử dụng an toàn các mô hình. Ý tưởng trước tiên được Dario Amodei, ông chủ của Anthropic, nêu lên trước khi được những đại gia hùng mạnh khác của nền công nghệ trong đó có Sam Altman, ông chủ của OpenAI tán thành. Tự trấn an đi, tất cả các doanh nghiệp này sẽ tự chúng thiết lập những rào chắn có hiệu quả. Ta luôn có thể nằm mơ …

Hãy xem câu chuyện của Hugging Face: khi nền tảng hợp tác của AI nhận ra là đang đối mặt với một sự xâm nhập thì tiến hành kiểm soát sự xâm nhập này, thông báo cho các cơ quan nhà nước, rồi cho cả thế giới khiến OpenAI buộc phải thừa nhận trách nhiệm của mình. OpenAI đã xin lỗi trước khi biện minh là đã đánh mất chính các tác nhân AI của bản thân đã thoát khỏi sự giám sát của mình.

Nhưng các kĩ thuật gia AI lại kể một câu chuyện khác^[1]: OpenAI biết là những mô hình của mình có thể khéo léo né tránh để thoát ra khỏi khuôn khổ mà chúng được cho là bị giam hãm trong đó. Thậm chí chúng còn được khuyến khích để gian dối nhằm đạt đến mục tiêu mà người ta đã ấn định cho chúng, tức là bẻ khóa tin học.

Tóm lại, các Big Tech kêu gọi tạm ngưng phát triển nhưng đồng thời đổ hàng trăm tỉ đôla để phát triển những thế hệ mô hình AI mới của họ, mà không đảm bảo tính an toàn cho việc sử dụng chúng.

Hướng thứ hai: khi không thể dựa vào các doanh nghiệp thì cần một sự điều tiết công quốc tế. Joe Biden năm 2023, Joe Biden công bố một nghị định của tổng thống thiết lập sự phát triển một AI an toàn và đáng tin cậy. Donald Trump bãi bỏ nghị định này hôm 20 tháng giêng năm 2025, ngày đầu tiên ông nhậm chức ở Nhà trắng.

AI có sức mạnh tiềm tàng đến mức mà cả Hoa Kỳ, Trung Quốc lẫn bất kì những ngước nào có hàng chục doanh nghiệp chạy đua phát triển các mô hình của họ, và chưa từng có ai nghe nói đến không muốn tham gia vào sự điều tiết trên.

Đó là chưa tính rằng một sự thành công trên phạm vi toàn cầu không chỉ giới hạn ở việc kí kết các hiệp ước. Tiếp đó chúng còn phải được thể hiện trong các luật pháp quốc gia, có một bộ máy hành chính giám sát có năng lực … Chúng ta còn ở rất xa

Những giới hạn vật lý

Thế thì không có gì có thể làm AI đi chậm lại? Có những cái thắng khác. Ngay cả khi không đề cập đến sự nổ tung có thể của một bong bóng tài chính gắn liền với AI thì nút thắt cổ chai về nhân công là một ví dụ rất cụ thể. Các tác nhân lớn của AI có thể tranh nhau bằng cú tiền công cực cao để thu hút vài thiên tài trẻ tuổi. Nhưng AI cần các chất bán dẫn để hoạt động. Giữa những ước lượng trong ngành và của McKinsey, có thể còn thiếu ít nhất khoảng 60.000 đến 70.000 kĩ sư và kĩ thuật viên trong những năm sắp tới để thiết kế các chất này.

Và sẽ là vô ích khi quá đặt cược vào châu Á, nơi phần lớn các chất bán dẫn được sản xuất và điều này còn trầm trọng hơn với sự suy giảm của dân số lục địa này.

Một cách cơ bản hơn, theo một cuộc điều tra của công ty dịch vụ kiểm toán đa quốc gia Deloitte, gần như hai phần ba những nhà lãnh đạo các trung tâm dữ liệu tuyên bố đối mặt với sự thiếu hụt lao động có trình độ, cho dù chỉ để tuyển dụng thợ điện.

Pháp và châu Âu đều có nhu cầu xây dựng các trung tâm dịch dịch vụ đòi hỏi phải có bất động sản, năng lượng và nước, những điều có khả năng tạo nên những xung đột lớn về mặt sử dụng các tài nguyên này.

Và khi nói đến điện, đây là một cái phanh có thể đối với AI. Gần 8000 trung tâm dữ liệu nằm rải rác trên thế giới, trong số đó một nửa là tại Hoa Kỳ. Về mặt điện, riêng các trung tâm ở Pháp có số lượng tiêu dùng điện tương đương với con số tiêu dùng của mười thành phố có hơn 100.000 cư dân. Ở Ireland, con số này là 20% sản lượng quốc gia!

Sản xuất điện không theo kịp, giá thành tăng. Theo một cuộc điều tra của công ty tài chính, dữ liệu và truyền thông Bloomberg, tại Hoa Kỳ từ năm 2020 đến năm 2025, trong những vùng gần các trung tâm dữ liệu, giá điện đã nhân ba. Một nghiên cứu hàn lâm xuất bản mùa hè này^[2] cho thấy hóa đơn của các hộ gia đình tăng mạnh hơn hóa đơn của các doanh nghiệp.

Hệ quả là một sự không chấp nhận ngày càng tăng của dân chúng, của người theo đảng Cộng hòa lẫn người theo đảng Dân chủ đến độ vấn đề trở thành một trong những thách thức then chốt của các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Kết quả: 75 dự án dự án bị kẹt chỉ trong ba tháng đầu năm nay tại Hoa Kỳ và sự nhân bội việc ngưng các công trình xây dựng, ỏ New York cũng như ở Texas. Một hiện tượng mà ta gặp lại ở Úc, Ấn Độ, Singapore, Nhật, Malaysia, v.v..

Chiếc phanh hiệu quả nhất trong cuộc chạy đua của AI sẽ không đến từ sự minh triết đột ngột của các Big Tech, hay từ một hiệp định lớn của quốc tế. Chiếc phanh này có thể nằm sát mặt đất hơn: không có đủ kĩ sư, thợ điện, năng lượng và dân chúng ngày càng ít sẵn sàng trả giá. AI, một công nghệ trừu tượng, nếu có thể gọi nó như vậy, có nguy cơ khám phá là thế giới thực tế có thể áp đặt cho bản thân nó một vài giới hạn.

Người dịch: Nguyễn Đôn Phước

Nguồn: “Qui peut vraiment freiner l’IA?”, Alternatives Économiques, 18.9.2026.

---

Chú thích:

[1] Incident OpenAI et Hugging Face: un précurseur de perte de contrôle, GPAI Policy Lab, 27 juillet 2026.

[2] Large-Load Electricity Customers and Spillovers on Household Prices: Evidence from U.S. Data Centers, Cameron Scalera Valentina Bosetti Filippo Pecci, CEPR, 19 août 2026.