CÁC ÔNG LỚN A.I.
MUỐN GIẢM TỐC VIỆC NGHIÊN CỨU. ĐÂY LÀ TẠM DỪNG VÌ AN TOÀN HAY RÚT LUI CÓ CHIẾN
LƯỢC?
 |
| Da-kuk / Getty Images |
Cuối tuần qua, giám đốc điều hành Anthropic Dario
Amodei kêu gọi các công ty trí tuệ nhân tạo (AI), bao gồm cả công ty của mình, giảm tốc độ nghiên cứu của họ. Sam Altman và Elon Musk, lần lượt là người đứng
đầu hai đối thủ OpenAI và xAI, đã đồng tình.
Động thái này phản ánh mối lo ngại trong toàn ngành AI và rộng hơn nữa về những nguy hiểm từ các hệ thống mới đang cải thiện
nhanh chóng. Những sự cố gần đây gây chú ý lớn, như việc các tác nhân AI của
OpenAI xâm nhập một công ty khác và chiếm quyền kiểm soát một website
công cộng, cho thấy các hệ
thống hiện tại có thể vượt ra ngoài những giới hạn an toàn, trong khi các hệ thống
còn mạnh hơn đang được phát triển.
Căng thẳng giữa an toàn và hiệu năng khiến vấn đề
an toàn AI thêm phức tạp. Các công ty sẽ ngần ngại hạn chế hiệu năng mô hình vì
lý do an toàn, do sợ tụt lại phía sau đối thủ. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng
đã bác bỏ những lời kêu gọi giảm tốc, vì lo ngại Mỹ sẽ tụt lại phía sau Trung Quốc.
Điều này có nghĩa là mọi nỗ lực thành công nhằm “điều tiết tốc độ nâng cao năng lực để công tác phòng ngừa rủi ro có thời gian theo kịp”, như cách Amodei diễn đạt, sẽ đòi hỏi sự hợp tác đáng kể giữa các công ty, và cả các quốc gia đang cạnh tranh với nhau.
Giảm thiểu rủi ro
Công nghệ mới thường mang đến những rủi ro mới và
những mối lo mới. Trong nhiều trường hợp, chính phủ, giới nghiên cứu và doanh
nghiệp thực sự tìm được cách quản lý những rủi ro đó.
Năm 1975, hội nghị Asilomar về những công nghệ DNA khi ấy còn mới đã góp phần
quan trọng bảo đảm nghiên cứu không tiến xa hơn hiểu biết của chúng ta về an
toàn và rủi ro. Tương tự, trong thập niên 1990, chính phủ Mỹ đã cố gắng xây dựng
sự đồng thuận về việc hạn chế công nghệ mật mã và an ninh
máy tính.
Tình hình AI có thêm một yếu tố phức tạp: ngành
này đang ở giữa một cơn sốt vàng. Các đối thủ trong khoa học có thể tự kiềm chế,
nhưng các đối thủ thương mại hiếm khi chịu làm vậy.
Đã có những tiền lệ rõ ràng cho thấy cơ chế tự quản
lý thất bại trước sức ép cạnh tranh. Chẳng hạn, trong thảm họa Boeing 737 Max năm 2018, áp lực đuổi kịp đối thủ Airbus đã khiến
Boeing che giấu những hạn chế của dòng Max, cuối cùng gây chết người.
Trong cuộc đua AI, sức ép cạnh tranh còn lớn hơn.
Anthropic và OpenAI đều đang cạnh tranh để xác lập vị thế thống lĩnh
thị trường trước khi tiến hành niêm yết trên thị trường chứng khoán, qua đó có
thể huy động hàng chục hoặc hàng trăm tỷ đô la.
Và ở cấp độ quốc gia, mức độ được mất còn lớn hơn
nữa, khi Mỹ và Trung Quốc đều hy vọng sử dụng công nghệ mới để giành lợi thế địa chính trị.
Toan tính chính trị đằng sau việc tạm dừng
Đề xuất giảm tốc của Amodei xoay quanh kế hoạch
ba bước: tích hợp các
chuyên gia đánh giá an toàn từ bên thứ ba độc lập, thiết lập các tiêu chuẩn an toàn được phối hợp
trong toàn ngành tại các quốc gia dân chủ, và cuối cùng đạt được các thỏa thuận
toàn cầu. Kế hoạch này sẽ bao gồm những giới hạn nghiêm ngặt đối với việc xuất
khẩu chip AI cho các công ty và quốc gia không đồng ý ưu tiên an toàn AI.
Anthropic và OpenAI đã đồng ý với giai đoạn đầu của
kế hoạch này, dù trước đây hai bên từng kiện tụng, công khai xúc phạm và cạnh
tranh phá giá trong cuộc tranh giành vị thế thống lĩnh thị trường.
Dù những vụ xâm nhập gây chú ý gần đây có thể đã
buộc họ phải hành động, các công ty AI hàng đầu vẫn có thể hưởng lợi từ việc tạm
dừng hoặc làm chậm phát triển. Một mặt, động thái này có thể trì hoãn những đạo
luật nghiêm ngặt như Đạo luật cấm siêu trí tuệ nhân tạo do thượng nghị sĩ Mỹ Bernie Sanders đề xuất. Mặt
khác, bằng việc tạo ra các tiêu chuẩn an toàn tốn kém và hạn chế xuất khẩu
chip, nó có thể chặn các đối thủ nhỏ hơn, đặc biệt là những công ty Trung Quốc
như DeepSeek và Alibaba, bắt kịp.
Việc tạm dừng cũng sẽ cho các phòng thí nghiệm AI
tiên phong đang hoạt động quá sức cơ hội thu hồi vốn, phục hồi và tập trung vào
lợi nhuận hơn là tiến bộ.
Các phòng thí nghiệm AI này đã chi những khoản khổng
lồ để tạo ra các mô hình hiện có, và phải hoàn trả các khoản tiền đó. Đồng thời,
tiến bộ đang gặp trở ngại khi dữ liệu huấn luyện mới có chất lượng
cao ngày càng khó tìm,
còn việc xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu đồ sộ cần thiết để duy trì phát triển tự nó cũng là một
thách thức.
Một đợt tạm dừng vì an toàn được phối hợp giữa
các bên có thể là lý do thuận tiện để công khai giải thích việc hiệu năng mô
hình AI chững lại.
Có thể làm gì
Bảo đảm AI an toàn sẽ không dễ dàng. Quản trị phần
mềm vốn nổi tiếng là khó, như những nỗ lực trước đây nhằm đưa phần mềm mã hóa vào khuôn khổ
pháp luật đã cho thấy.
Tuy nhiên, khác với những phần mềm khác, AI phụ
thuộc vào phần cứng vật lý tương đối khan hiếm. Nó dựa vào các chip silicon
tiên tiến và những trung tâm dữ liệu khổng lồ.
Đây là nơi chính phủ có sức tác động thực sự. Tại
đây, họ có các cách giám sát và kiểm soát sự phát triển của AI, nếu có được quyết
tâm lập pháp.
Trong thời gian chờ đợi, doanh nghiệp và chính phủ
có thể thực hiện một số bước để giảm thiểu mức độ mà tất cả chúng ta phải đối mặt
với tác hại do AI gây ra. Trong đó cần bảo đảm rằng hạ tầng an toàn trọng yếu,
như lưới điện, hệ thống cấp nước và các hệ thống quân sự, không chỉ được cách
ly khỏi AI, mà thậm chí có thể phải cách ly hoàn toàn với Internet.
Vấn đề trách nhiệm pháp lý cũng quan trọng. Không
thể chỉ người sử dụng hệ thống AI phải đối mặt với rủi ro pháp lý vì những hành
vi có AI hỗ trợ, mà phải tính cả những người chịu trách nhiệm tạo ra
các hệ thống AI.
Về căn bản, tác hại do AI gây ra, kể cả tác hại của
các hệ thống AI “tự chủ”, không phải là một hệ quả phụ trừu tượng của công nghệ.
Đó là kết quả trực tiếp từ những quyết định của cả người tạo ra AI lẫn người sử
dụng nó.
Tác
giả
 |
| Andrew Cullen |
Nghiên cứu viên khách mời, Trường Điện toán và Hệ thống thông tin, Đại học Melbourne
Tuyên
bố công khai
Andrew
Cullen là thành viên hội đồng quản trị của Music Technology Australia, thành
viên Ủy ban Trao đổi Kỹ thuật về AI của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới và
chuyên gia tư vấn điều hành tại EthiCan Consultants.
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: Big AI wants to slow down AI
research. Is it a safety pause or a strategic retreat?, The
Conversation, September 14, 2026.
