PTKT chúc mừng năm mới 2026!

 

Nghĩ về giá trị Mỹ thuật Đông Dương

NGHĨ VỀ GIÁ TRỊ MỸ THUẬT ĐÔNG DƯƠNG

Đỗ Phấn

Trước hết cần khẳng định ngay rằng 17 khóa tuyển sinh của Trường cao đẳng mỹ thuật Đông Dương (CĐMTĐD) từ 1925 đến 1945 là một dấu ấn lịch sử có tính khai sáng cho hội họa Việt Nam. Không có những người thầy và học trò ấy ắt hẳn hội họa Việt vẫn “bờ tre khóm lúa” như vài trăm năm trước. Thậm chí trước đó người Việt còn không có khái niệm hội họa. Chỉ có một vài làng bên Kinh Bắc, Huế và Hà Nội đang lưu hành một thứ mỹ thuật dân gian là tranh khắc gỗ. Tranh khắc gỗ in hàng loạt có vẻ như bắt nguồn từ việc khắc và in văn tự cùng tranh minh họa nhà Phật. Dấu tích của nó còn khá nhiều trong các bản khắc chùa Vĩnh Nghiêm ở huyện Yên Dũng - Bắc Giang từ thời Trần.

Tính thích đáng của những con số: ví dụ về chi phí một ngày nằm bệnh viện

TÍNH THÍCH ĐÁNG CỦA NHỮNG CON SỐ: VÍ DỤ VỀ CHI PHÍ MỘT NGÀY NẰM BỆNH VIỆN

Tác giả: Laurent Mériade

Nỗi ám ảnh với những con số khiến chúng ta không còn biết các sự vật có giá bao nhiêu. Hình minh hoạ với một phòng trong bệnh viện. Arsyah Studios/shutterstock

Trên báo chí, truyền hình hay tại Quốc Hội, các con số thường được đưa ra như những lập luận không thể phản bác. Nhưng những con số nói lên điều gì? Liệu sức mạnh kỳ diệu được gắn kết cho chúng cách đây nhiều thế kỷ có hoàn toàn biến mất không? Có phải một con số là luôn luôn không thể phủ nhận? Một suy nghĩ còn cấp thiết hơn vào thời đại trí tuệ nhân tạo vạn năng.

Chi phí cho sức khoẻ, phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, trợ cấp công cho doanh nghiệp, tỷ lệ tội phạm, chi phí cho nợ nần, gian lận thuế, hệ thống hưu trí, trợ cấp xã hội… Các nhà lãnh đạo sử dụng và thường lạm dụng các con số để minh chứng cho các quyết định của họ hay còn là cho các cách họ làm, hoặc đôi khi là không làm.

Trong lúc này, nhân dịp Quốc Hội thảo luận về luật tài chính cho năm 2026, hàng ngày chúng ta chứng kiến những cuộc tranh luận gay gắt giữa các dân biểu Quốc Hội chung quanh “những con số”. Tuy nhiên, liệu ta có thể thực sự tin vào các con số? Và trao cho chúng những ý nghĩa gì?

Các bình duyệt 100% AI tràn ngập một hội nghị lớn về AI

CÁC BÌNH DUYỆT 100% AI TRÀN NGẬP MỘT HỘI NGHỊ LỚN VỀ A.I.

Tranh cãi nổ ra sau khi 21% số bài đánh giá bản thảo cho một hội nghị AI quốc tế bị phát hiện là viết bằng trí tuệ nhân tạo.

Tác giả: Miryam Naddaf

Một công cụ phát hiện AI do Pangram Labs phát triển đã nhận thấy rằng các nhà bình duyệt đang dùng chatbot ngày một nhiều hơn để soạn phản hồi cho tác giả. Nguồn: breakermaximus/iStock qua Getty

Các nhà nghiên cứu có thể làm gì nếu nghi ngờ bản thảo của mình đã được bình duyệt bằng trí tuệ nhân tạo (AI)? Hàng chục học giả đã bày tỏ lo ngại trên mạng xã hội về các bản thảo và bình duyệt gửi đến ban tổ chức Hội nghị Quốc tế về Học biểu diễn năm 2026 (International Conference on Learning Representations – ICLR, một nhánh của học sâu, kỹ thuật để máy tự học cách biểu diễn dữ liệu thay vì con người phải thiết kế thủ công – ND), cuộc họp thường niên của các chuyên gia về học máy. Trong số đó, họ chỉ ra các trích dẫn bịa đặt và phản hồi dài dòng, mơ hồ một cách đáng ngờ về công trình của mình.

Graham Neubig, nhà nghiên cứu AI tại Đại học Carnegie Mellon ở Pittsburgh, Pennsylvania, là một trong những người nhận được các bài bình duyệt dường như được tạo ra bằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Ông nói rằng các bản đánh giá này “rất dông dài với hàng tá gạch đầu dòng” và đòi hỏi các phân tích vốn không phải là “các phân tích thống kê tiêu chuẩn mà người đánh giá sẽ yêu cầu trong các bài báo AI hoặc học máy thông thường”.

Nhưng Neubig cần ai đó giúp chứng minh các báo cáo là do AI tạo ra. Vì vậy, ông đã đăng lên X (trước đây là Twitter) và treo thưởng cho bất kỳ ai có thể quét tất cả các bài nộp tại hội nghị cùng với các bình duyệt tương ứng để dò xem đâu là văn do AI viết. Ngày hôm sau, ông nhận được phản hồi từ Max Spero, giám đốc điều hành của Pangram Labs tại Thành phố New York, đơn vị phát triển các công cụ phát hiện văn bản tạo bằng AI. Pangram đã sàng lọc tất cả 19.490 nghiên cứu và 75.800 bài bình duyệt được gửi đến ICLR 2026, diễn ra vào tháng 4 năm sau tại Rio de Janeiro, Brazil. Neubig và hơn 11.000 nhà nghiên cứu AI khác sẽ tham dự hội nghị này.

Nghĩ về Thuyền

NGHĨ VỀ THUYỀN

Dạ Thảo Phương

Thiên sử thi của một cộng đồng người Việt thế kỷ 20: Một Odyssey - nhưng sự cao quý bị lăng nhục, không quê hương để trở về, không Penelope nào chờ đợi. Lưu vong và mất mát, một Aeneid - nhưng không có người hùng nào được thần linh lựa chọn, không có một “thiên mệnh lập quốc” làm kim chỉ nam. Chuyến hải di không kết thúc. Ngay cả khi con thuyền đã vỡ nát từ khi xuất phát chưa lâu. Và con người đã cắm rễ trên quê hương mới.

Thuyền lênh đênh trên hải phận ký ức. Của một con người. Một cộng đồng. Một thế hệ. Một dân tộc. Hải trình ấy kết nối những đứt gãy, mơ hồ và lỗ hổng thành một tấm bản đồ tâm thức - như cách một bác sĩ phẫu thuật tìm cách nối lại các mạch máu, sắp xếp lại vị trí các khớp xương, các bộ phận cơ thể một bệnh nhân sau tai nạn.

Nhưng ở đây, chính anh ta là bệnh nhân của mình.

Nhiều người đọc văn học Việt hẳn đã đợi chờ một tác phẩm như Thuyền từ lâu.

Những kiến trúc sư của Nhân phẩm: Quan niệm Phi thực dân hóa của Việt Nam

NHỮNG KIẾN TRÚC SƯ CỦA NHÂN PHẨM: QUAN NIỆM PHI THỰC DÂN HÓA CỦA VIỆT NAM

Tác giả: LÉO FABIUS

Kevin D. Pham, Oxford University Press,

2024, 232 pages, 29,95 dollars.

Việt Nam trong một thời gian dài đã nhận được sự quan tâm với những chiến thắng quân sự chống lại chủ nghĩa đế quốc. Kevin Pham, phó giáo sư tại Đại học Amsterdam, mang đến một góc nhìn khác về đất nước và thời kỳ này bằng cách xem xét những suy tư của sáu “nhà kiến trúc sư của nhân phẩm” Việt Nam, đều là những đóng góp cho tư tưởng chính trị. Làm thế nào để khôi phục nhân phẩm khi phải gánh chịu nỗi nhục bị thực dân đô hộ? Từ góc độ đạo đức và chính trị này, ông phân tích lời nói của những nhân vật được tôn vinh trong lịch sử dân tộc (Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Nguyễn An Ninh, Hồ Chí Minh) và những tiếng nói ít được biết đến hơn (Phạm Quỳnh, Nguyễn Mạnh Tường). Phạm khẳng định rằng ta có thể đo lường được sự đóng góp lý thuyết của họ chính từ những quan điểm của họ: trái với truyền thống phương Tây, phẩm giá không được quan niệm là một thuộc tính của cá nhân, cũng không phải là kết quả của một yêu sách đối với kẻ thực dân để được công nhận. Nó thuộc về một dân tộc có khả năng tự phản biện: bằng cách tra cứu nỗi hổ thẹn khi bị thuộc địa hóa và những nguyên nhân của nó, cộng đồng dân tộc tìm thấy một động lực mạnh mẽ trong cuộc đấu tranh giành quyền tự quyết.

Klaus Krickeberg: Trái tim cống hiến cho Việt Nam đã ngừng đập

TRÁI TIM CỐNG HIẾN CHO VIỆT NAM ĐÃ NGỪNG ĐẬP

Hành trình 50 năm với Việt Nam như Thông điệp

Nguyễn Xuân Xanh

Chỉ có một cuộc sống vì người khác mới đáng sống.

— Albert Einstein

 

Anh nằm xuống sau một lần đã đến đây 

Đã vui chơi trong cuộc đời nầy

Đã bay cao trong vòm trời đầy

Rồi nằm xuống, không bạn bè, không có ai

Không có ai, từng ngày, không có ai đời đời

Ru anh ngủ vùi,

Mùa mưa tới trong nghĩa trang này có loài chim thôi!

— Trịnh Công Sơn

Đêm ngày 27.11.2025 Giáo sư Klaus Krickeberg qua đời tại thành phố Bielefeld, hưởng thọ 96 tuổi. “Klaus đã ra đi trong giấc ngủ bình yên”, bà Helga Zeile bạn đời ông thông báo. Klaus Krickeberg là người vô cùng yêu mến đất nước Việt Nam, vừa là người bạn lớn của Việt Nam, đồng hành với Việt Nam, và giúp đỡ không mệt mỏi ngót nửa thế kỷ. Ông rất hãnh diện khi có một người gọi ông là “Người Việt Nam”, là điều có lẽ khao khát trong sâu thẳm trái tim ông. Ông có một tình yêu và gắn bó kỳ lạ với Việt Nam.

Lượng khí thải carbon toàn cầu vẫn tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, 35 quốc gia sau đã có bước tiến trong việc cắt giảm carbon

LƯỢNG KHÍ THẢI CARBON TOÀN CẦU VẪN TIẾP TỤC GIA TĂNG. TUY NHIÊN, 35 QUỐC GIA SAU ĐÃ CÓ BƯỚC TIẾN TRONG VIỆC CẮT GIẢM CARBON

Charlie Riedel/AAP

Lượng khí thải từ nhiên liệu hóa thạch toàn cầu dự kiến ​​sẽ đạt đỉnh mới vào năm 2025, tất cả các nguồn nhiên liệu – than đá, khí đốt và dầu mỏ – đều góp phần vào đó.

Đồng thời, báo cáo toàn cầu mới nhất của chúng tôi về lượng khí thải carbon dioxide và các bể hấp thụ carbon cho thấy có ít nhất 35 quốc gia đã có kế hoạch giảm phát thải carbon. Úc, Đức, New Zealand và nhiều quốc gia khác đã ghi nhận mức giảm đáng kể về mặt thống kê về lượng khí thải carbon từ nhiên liệu hóa thạch trong thập kỷ qua, trong khi nền kinh tế của họ vẫn tiếp tục tăng trưởng. Lượng khí thải của Trung Quốc cũng tăng chậm hơn nhiều so với xu hướng gần đây và thậm chí có thể đi ngang vào cuối năm.

Trong khi các nhà lãnh đạo và đại biểu thế giới đang họp mặt tại Brazil để tham dự hội nghị thượng đỉnh về khí hậu toàn cầu của Liên hợp quốc, COP30, nhiều quốc gia đã đệ trình các cam kết phát thải mới đến năm 2035 với tham vọng cao hơn.

Nhưng trừ khi các nỗ lực này được mở rộng quy mô đáng kể, nhiệt độ toàn cầu được dự báo có thể tăng vượt xa ngưỡng 2°C mà Thỏa thuận Paris đã đề ra.

Liệu khủng hoảng 1929 có thể tái diễn?

LIỆU KHỦNG HOẢNG 1929 CÓ THỂ TÁI DIỄN?

 

Cho đến cuộc Đại Khủng hoảng, hầu hết các nhà kinh tế đều bám víu vào quan điểm về chủ nghĩa tư bản như một hệ thống hoàn hảo hoặc gần như hoàn hảo. Quan điểm đó không còn bền vững trước nạn thất nghiệp hàng loạt, nhưng khi ký ức về cuộc Đại Khủng hoảng phai nhạt, các nhà kinh tế lại yêu thích quan điểm cũ, lý tưởng hóa về một nền kinh tế mà trong đó những cá nhân tư duy hợp lý tương tác nhau trong những thị trường hoàn hảo.

— Paul Krugman

Một nhóm các nhà tài chính đang cố thuyết phục công chúng đầu tư mạnh vào vốn cổ phần tư nhân và tiền điện tử – một canh bạc mạo hiểm mang hơi hướng của những năm 1920.

—Andrew Ross Sorkin

Luật Lệ Đầu Tư Đang Được Nới Lỏng

Liệu điều này có dẫn đến ‘một cuộc khủng hoảng 1929’ khác tiếp theo?

Andrew Ross Sorkin là nhà báo phân tích tài chính nổi tiếng của tờ New York Times và là và đồng dẫn chương trình Squawk Box của CNBC, nhà sáng lập và biên tập viên của DealBook thuộc New York Times. Ông cũng là tác giả quyển sách phân tích vụ khủng hoảng tài chính 2008 với quyển sách Too Big to Fail. Giờ đây tháng trước ông ra mắt độc giả với cuốn sách “1929: Bên trong vụ sụp đổ lớn nhất trong lịch sử Phố Wall – và cách nó đã phá tan một quốc gia như thế nào.”

Nguyễn Trung Dân chuyển ngữ

Từ một bài báo trên The New York Times 13/10/2025

Phải chống cự lại Trump

PHẢI CHỐNG CỰ LẠI TRUMP

Tác giả: Christophe Ventura[*]

Francisco Mayor Maestre ////Tôi sẽ không bao giờ hiểu tại sao bạn luôn ngồi ở mép ghế sofa, 2021© www.mayormaestre.com

“Tây Ban Nha không chơi tập thể.” Vào ngày 22 tháng 10 năm 2025, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump một lần nữa mạnh mẽ chỉ trích chính phủ do Pedro Sánchez lãnh đạo trong một cuộc họp báo được tổ chức tại Nhà Trắng, Tổng thư ký dễ khiến của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), Mark Rutte, cũng được mời tham dự. Từ chỗ ngồi của mình, cựu Thủ tướng Hà Lan gật đầu sau mỗi tuyên bố cứng rắn mà người chủ buổi họp báo dằn từng chữ. Từ mấy tháng nay, Trump đã luân phiên đưa ra những lời đe dọa trừng phạt kinh tế (thuế quan) và những lời tấn công đối với một thành viên của Liên Minh có 3.000 quân được triển khai trên mười sáu chiến trường ở nước ngoài trên bốn châu lục và có hai căn cứ chiến lược của Hoa Kỳ (Morón de la Frontera và Rota, ở Andalusia)[1]. “Tôi nghĩ ông có thể giải quyết vấn đề Tây Ban Nha này rất dễ dàng,” Trump nói nhỏ với Rutte. Người đứng đầu tổ chức quân sự hùng mạnh nhất thế giới, gật đầu đồng ý. Lộ trình của ông rất rõ ràng: Madrid phải phục tùng, và càng sớm càng tốt. Nếu không, tổng thống Mỹ đang nêu khả năng trục xuất nước này.