VÌ SAO TRÍ TUỆ NHÂN TẠO CHƯA DẪN ĐẾN TÌNH TRẠNG THẤT NGHIỆP HÀNG LOẠT?
 |
| Lightspring/Shutterstock |
Điều này cũng dẫn đến những lo ngại nghiêm trọng về việc làm. Bởi vì nếu
máy móc trở nên giỏi hơn con người trong việc đọc các văn bản pháp luật phức tạp,
hoặc dịch ngôn ngữ, hoặc trình bày lập luận, thì những nhân viên truyền thống đó
sẽ trở nên thừa thãi phải không? Chắc rằng tình trạng thất nghiệp
hàng loạt đang cận kề?
Tuy nhiên, khi nhìn vào những con
số chủ chốt của nền kinh tế, thì thực tế lại không phải như vậy.
Tỷ lệ thất nghiệp ở EU đang ở mức thấp kỷ lục, khoảng 6%,
bằng một nửa so với mười năm trước. Tại Anh, tỷ lệ này thậm chí còn thấp hơn, ở
mức 5,1%, xấp xỉ mức của thời kỳ
bùng nổ đầu những năm 2000, và thậm chí còn thấp hơn nữa (4,4%) ở Mỹ.
Lý do tại sao vẫn còn rất nhiều việc làm là vì trong
khi công nghệ khiến một số công việc trở nên lỗi thời, nó cũng tạo ra những loại
việc mới.
Chuyện này đã từng xảy ra trước đây.
Ví dụ, vào năm 1800, khoảng một phần ba số lao động người Anh là nông dân.
Hiện nay, tỷ lệ người làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp chỉ còn khoảng 1%.
Việc tự động hóa nông nghiệp đã giúp
đất nước này trở thành cường quốc hàng đầu trong cuộc cách mạng công nghiệp.
Hoặc gần đây hơn, sau khi máy ATM đầu tiên trên thế giới được Barclays
ra mắt tại London vào năm 1967, người ta lo ngại rằng nhân viên tại các chi nhánh
ngân hàng trên phố sẽ biến mất.
Thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Tại Mỹ, trong
suốt 30 năm phát triển của máy ATM, số lượng giao dịch viên ngân hàng thực ra đã
tăng 10%. Máy ATM giúp giảm chi phí mở chi nhánh ngân hàng (vì cần ít giao dịch
viên hơn) và nhiều cộng đồng hơn được tiếp cận với các dịch vụ tài chính.
Chỉ đến hiện tại, khi mà mọi điện thoại đều cài được ứng dụng ngân hàng, số lượng nhân viên ngân hàng truyền thống mới đang tụt dốc không phanh.
Một sự áp đặt chăng?
Nhưng đúng thế, trí tuệ nhân tạo sẽ
lấy đi một số việc làm. Một phần ba người Mỹ lo rằng họ sẽ mất việc vì trí tuệ nhân tạo, và nhiều người
trong số đó sẽ đúng.
Nhưng kể từ cuộc cách mạng công nghiệp,
thế giới đã chứng kiến một dòng chảy đổi mới sáng tạo, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế theo cấp số nhân chưa từng
có.
Trí tuệ nhân tạo, giống như máy tính,
internet, đường sắt hay các thiết bị điện gia dụng, là một cuộc cách mạng chậm rãi. Nó sẽ dần
dần thay đổi các thói quen, nhưng thông qua đó cũng đồng thời tạo cơ hội cho sự
xuất hiện của các doanh nghiệp mới.
Và cũng giống như việc không có
chuyện bùng nổ AI trong tăng trưởng kinh tế, không có sự
thay đổi tức thời nào về việc làm. Thay vào đó, chúng ta chủ yếu thấy các công ty
sử dụng AI như một cái cớ để thực hiện
các đợt cắt giảm việc làm thông thường. Điều này dẫn đến một câu hỏi khác rằng
liệu AI sẽ thay đổi mức độ ý nghĩa trong công việc lẫn thu nhập của chúng ta ra
sao
Với công nghệ, mọi chuyện đều có thể
xảy ra theo hai hướng.
Với sự xuất hiện của máy ATM, nhân
viên giao dịch ngân hàng trở nên có giá trị hơn bởi thay vì chỉ đếm tiền, họ có
thể cung cấp dịch vụ tư vấn. Và vào năm 2016, Geoff Hinton, một nhân vật chủ chốt
trong sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, đã khuyến nghị rằng thế giới “nên ngừng
đào tạo các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh” vì robot đang ngày càng giỏi hơn con người
trong việc phân tích hình ảnh.
Mười năm sau, nhu cầu bác sĩ chẩn
đoán hình ảnh ở Mỹ đang ở mức cao kỷ lục. Việc sử dụng
trí tuệ nhân tạo để phân tích hình ảnh đã làm cho công việc này trở nên có giá trị
hơn chứ không phải mất giá, bởi vì các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có thể điều trị
cho nhiều bệnh nhân hơn (mà hầu hết trong số này có lẽ đều muốn trao đổi với người
thật).
Vậy nên, với tư cách là một người
lao động, điều bạn muốn tìm là công việc mà máy móc giúp bạn tăng năng suất làm
việc – chứ không phải thứ công việc mà bạn trở thành kẻ phục vụ cho máy móc.
 |
| Cùng hợp tác. Summit Art Creations/Shutterstock |
Có sự bất bình đẳng nào không?
Một câu hỏi khác là liệu trí tuệ
nhân tạo sẽ làm giảm hay tăng sự bất bình đẳng
giữa những người lao động.
Ban đầu, nhiều người cho rằng việc
cho phép mọi người tiếp cận trợ lý AI có kỹ năng xử lý thông tin hoặc giao tiếp
rõ ràng sẽ làm giảm bất bình đẳng về thu nhập. Nhưng các
nghiên cứu gần đây khác lại cho thấy điều ngược lại, rằng những
doanh nhân trình độ cao là những người được hưởng lợi nhiều nhất từ việc tiếp
cận hỗ trợ của AI.
Một lý do giải thích cho điều
trên là việc tiếp nhận lời khuyên tự nó cũng là một kỹ năng. Trong nghiên cứu của tôi với các đồng
nghiệp, chúng tôi nhận thấy rằng việc đưa ra lời khuyên chất lượng cao cho người
chơi cờ vua hầu như không giúp thu hẹp khoảng cách giữa người giỏi nhất và người
kém nhất – bởi vì những người chơi có trình độ thấp hơn ít khi làm theo lời khuyên
chất lượng cao.
Và có lẽ đó là rủi ro
lớn nhất mà trí tuệ nhân tạo mang tới. Rằng một số người được hưởng lợi từ nó nhiều
hơn những người khác.
Trong tình huống đó, có thể có một
nhóm người sử dụng trí tuệ nhân tạo để quản lý cuộc sống hằng ngày, nhưng lại mắc
kẹt trong những công việc năng suất thấp, không có triển vọng về mức lương khá.
Và một nhóm nhỏ hơn khác gồm những người lao động có đặc quyền, được đào tạo bài
bản, lại thành công nhờ kiểm soát máy móc và sự thịnh vượng mà chúng tạo ra.
Mỗi cuộc cách mạng công nghệ trong
lịch sử đều làm cho thế giới giàu có hơn, khỏe mạnh hơn và thoải mái hơn. Nhưng
quá trình chuyển đổi luôn khó khăn. Điều quan trọng tiếp theo là làm thế nào các
xã hội có thể giúp mọi người trở thành chủ nhân của máy móc – chứ không phải là
người hầu cho chúng.
Tác giả
 |
| Renaud Foucart |
Giảng viên cao cấp ngành Kinh tế,
Trường Quản lý Đại học Lancaster, Đại học Lancaster
Tuyên bố công khai
Renaud Foucart không làm việc, tư
vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể
hưởng lợi từ bài báo này, và không có sự trực thuộc nào ngoài giới chuyên môn của
mình.
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: Why AI has not led to mass unemployment, The
Conversation, January 21, 2026.
