HỒI KẾT CỦA MỘT THẾ GIỚI, TÌM HIỂU VỀ THỜI ĐẠI CỦA CHÚNG TA, CUỘC TRÒ CHUYỆN VỚI PIERRE HASKI
Tác giả: Pierre-Antoine Donnet
 |
| Photo de Pierre Haski. |
“Trong nửa thế kỷ qua, với tư cách là một nhà báo, tôi đã chứng kiến những biến đổi của hành tinh chúng ta. Trong tám năm, mỗi sáng trên đài phát thanh France Inter, tôi đã phân tích sự chuyển biến trong xã hội. Ở đây, tôi cố gắng giải mã những gì chúng ta đang trải nghiệm ngày nay: sự kết thúc của một thế giới, thế giới đã nổi lên từ Thế chiến thứ hai với những thể chế không hoàn hảo và những quy tắc pháp định thường xuyên bị chà đạp. Và trên hết, sự ra đời của một thế giới mới. Chúng ta sẽ làm gì với nó? Liệu đó sẽ là một thế giới của những cuộc đấu tranh quyền lực và các chế độ độc tài, hay chúng ta sẽ có sự khôn ngoan để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn, công bằng và cởi mở hơn?” Đó là cách nhà báo Pierre Haski giới thiệu tác phẩm mới nhất của mình, Hồi kết của một thế Giới: Hiểu về thời đại của chúng ta/La fin d’un monde, comprendre notre époque được nhà xuất bản Stock phát hành vào tháng 3.
|
PHỎNG VẤN PIERRE HASKI Pierre Haski, sinh ngày 8 tháng 4 năm 1953, tại Tunis, Tunisie, là một nhà báo người Pháp. Là một người vô thần gốc Do Thái Tunisie, cựu phóng viên tại Nam Phi, Trung Đông và Trung Quốc cho hãng thông tấn Agence France-Presse và sau đó là báo Libération, đồng thời là người đồng sáng lập trang web tin tức Rue89, ông trở thành chủ tịch của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới năm 2017. Từ tháng 8 năm 2018, ông đảm nhiệm mục Địa chính trị cho chương trình buổi sáng Le 7/9 trên đài France Inter.
|
Ông viết rằng ngay cả vào năm 2020, các chủ doanh nghiệp đến Bắc Kinh vẫn không hề biết gì về sức mạnh của ngành công nghiệp Trung Quốc và sự cạnh tranh sắp tới. Ông nhận xét về sự ngây thơ này như thế nào?
Pierre Haski: Tôi thấy có hai chiều kích. Phải nói rằng đây là sự kiêu ngạo kinh điển của người Phương Tây, họ dường như không thể hiểu được rằng người Trung Quốc có thể là đối thủ cạnh tranh. Họ ngây thơ khi cho rằng Trung Quốc đã chấp nhận toàn bộ hoạt động gia công sản xuất – về cơ bản là sản xuất công nghiệp – và họ [các doanh nhân] đã tin, trong một thời gian dài, rằng, giá trị gia tăng, thiết kế và đổi mới vẫn sẽ phần lớn là lĩnh vực riêng của Phương Tây. Họ mất rất nhiều thời gian để nhận ra rằng Trung Quốc không chỉ giỏi sao chép, mà còn là một quốc gia của những kỹ sư có khả năng và tham vọng trở thành một quốc gia đổi mới. Thứ hai, những người Phương Tây này đã bị chính lợi ích cá nhân của họ đánh lừa. Trong nhiều thập kỷ, họ đến Trung Quốc với đồng đôla trong ánh mắt, giống như trong phim hoạt hình, và nghĩ rằng, “Nếu tôi có thể bán một chiếc bàn chải đánh răng cho mọi người dân Trung Quốc, tôi sẽ trở thành tỷ phú.”
Ở đây cũng vậy, họ mất rất nhiều thời gian để nhận ra rằng thị trường Trung Quốc, mặc dù rất niềm nở trong một thời gian dài, nhưng dần dần đã đẩy họ ra ngoài. Ngành công nghiệp ô tô là ví dụ tiêu biểu nhất. Tôi nhớ khi tôi đến Trung Quốc vào năm 2000 với tư cách là phóng viên. Vào thời điểm đó, Volkswagen gần như nắm độc quyền, đã đạt được một bước đột phá phi thường. Cũng có một vài nhà sản xuất Phương Tây khác, nhưng thị phần xe hơi Trung Quốc chỉ dưới 5%. Dần dần, chúng ta thấy xu hướng này chuyển lên phân khúc cao cấp hơn, và ngày nay tình hình đang đảo ngược. Giờ đây, khi Trung Quốc đánh cuộc vào việc điện khí hóa mạng lưới xe hơi của mình, các nhà sản xuất Trung Quốc nay đang lợi dụng được tình thế để gặt hái được nhiều kết quả.
Chúng ta đang chứng kiến sự lặp lại của hiện tượng này, điều mà người Phương Tây không lường trước được. Trong cuốn sách của tôi, tôi kể lại một giai thoại: cuộc họp báo của Giám đốc điều hành của tập đoàn PSA Peugeot-Citroën, Jean-Martin Folz, ở Bắc Kinh năm 2003, để giới thiệu các mẫu xe mới của mình. Ông đi cùng với đối tác Trung Quốc của mình ở Vũ Hán, nơi sản xuất các mẫu xe PSA. Ở một thời điểm, một nhà báo Trung Quốc đặt câu hỏi - một câu hỏi chắc chắn đã được phê chuẩn trước vì người ta không đặt những câu hỏi tự phát ở Trung Quốc - và hỏi vị Giám đốc điều hành người Trung Quốc, “Đồng chí Chủ tịch Trung Quốc, ông sản xuất những chiếc xe rất đẹp cho người nước ngoài. Ngài không mơ ước một ngày nào đó sẽ sản xuất một chiếc xe thực sự của Trung Quốc sao?” Hai người Pháp trao đổi ánh nhìn lo lắng, và vị CEO người Trung Quốc đáp lại: “Đồng chí nhà báo, câu hỏi của anh chạm đến trái tim tôi. Tôi suy nghĩ về nó ngày đêm, và một ngày nào đó anh sẽ tự hào về những chiếc xe hơi Trung Quốc của tôi.” Ngày đó đã đến, và Phương Tây đã hoàn toàn đánh giá thấp nó. Họ đã kìm nén nó chắc hẳn là do một mặc cảm tự tôn sai lầm.
Khi xem xét sức mạnh của ngành công nghiệp Trung Quốc ngày nay, chúng ta sẽ đánh giá thách thức đối với Châu Âu như thế nào? Ông có dự đoán EU sẽ trở thành một chư hầu trong những năm tới nếu không có hành động nào được thực hiện?
Đây là mấu chốt của thách thức đối với Châu Âu ngày nay: hoặc là họ chơi lá bài thương mại tự do và bị nuốt chửng hoàn toàn bởi cỗ máy công nghiệp khổng lồ của Trung Quốc, vốn sở hữu ưu thế thực sự trong nhiều lĩnh vực, hoặc là họ tìm ra một sự cân bằng mới với Trung Quốc, điều chắc chắn sẽ dựa trên một mức độ bảo hộ nhất định, một nỗ lực bảo vệ lợi ích của Châu Âu, và do đó là một cuộc đối đầu với Bắc Kinh. Tôi nghĩ rằng họ không có lựa chọn nào khác ngoài lựa chọn thứ hai.
Rõ ràng là ngành công nghiệp ô tô, là ngành đầu tiên bị ảnh hưởng bởi làn sóng này, Châu Âu không thể để xảy ra sự sụp đổ của một ngành công nghiệp đóng vai trò quan trọng như vậy trong việc tạo việc làm, sản xuất và thương mại quốc tế. Châu Âu không còn lựa chọn nào khác ngoài việc nắm bắt vấn đề này một cách trực diện và buộc Trung Quốc phải hiểu rằng đây là vấn đề sống còn đối với họ và sẽ không có sự thỏa hiệp nào về vấn đề này. Đây là một phần thông điệp mà các nhà lãnh đạo Châu Âu liên tiếp đến Bắc Kinh trong vài tháng qua đã cố gắng truyền đạt, mặc dù gặp rất nhiều khó khăn.
Rõ ràng là không mấy thành công, đặc biệt là khi xét đến chuyến thăm gần đây của Emmanuel Macron, vốn không phải là một thắng lợi lớn. Chúng ta biết các quy trình rườm rà của EU, nhưng tôi nghĩ rằng chuông báo động đã vang lên trong ngành công nghiệp ô tô, và nhận thức đang ngày càng tăng. Thật vậy, việc chuyển thành những hành động cụ thể ở Châu Âu phức tạp hơn. Một phần giải pháp rõ ràng nằm ở đầu tư của Trung Quốc vào Châu Âu. Chúng ta thấy rõ điều đó trong ngành công nghiệp ô tô, ở Tây Ban Nha và Hungary, nơi các nhà sản xuất Trung Quốc đang đầu tư, đây là một sự thỏa hiệp khả thi: việc làm được tạo ra ở Châu Âu, và người Trung Quốc được phép bán sản phẩm của họ ở Châu Âu. Tất cả điều này diễn ra cùng với một bước ngoặt lịch sử phi thường: tình hình đã đảo ngược, với việc người Châu Âu hiện đang yêu cầu chuyển giao công nghệ khi người Trung Quốc xuất hiện. Tuy nhiên, tôi không tin vào việc Châu Âu sẽ lệ thuộc vào Trung Quốc vì có những lợi ích địa chính trị ngăn cản điều đó. Rủi ro thực sự là sự tàn phá nền kinh tế, có nghĩa là cái giá mà Châu Âu phải trả sẽ rất cao đến mức họ sẽ khó có thể phục hồi. Nhưng tôi không tin rằng chúng ta sẽ đến điểm đó bởi vì người Châu Âu có bản năng sinh tồn và tự bảo vệ sẽ dẫn họ sẽ hành động trước đó.
Nếu không làm gì cả, hậu quả đối với cuộc sống hàng ngày sẽ như thế nào khi chứng kiến hàng triệu tấn hàng hóa được đặt hàng từ các nền tảng thương mại điện tử của Trung Quốc tràn ngập Châu Âu?
Chúng ta đã bỏ lỡ làn sóng chuyển sản xuất ra nước ngoài đầu tiên vào những năm 2000 sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới[1]. Đã có một làn sóng đầu tư khổng lồ vào Trung Quốc, nơi các công ty Phương Tây, Châu Âu và Mỹ nắm bắt cơ hội tìm kiếm lao động giá rẻ để kiếm lời từ Trung Quốc. Đồng thời, chúng ta đã không bảo vệ được việc làm trong nước. Chúng ta đã phải trả giá bằng tỷ lệ thất nghiệp rất cao và có nhiều vùng trở thành hoang mạc. Chúng ta không thể bỏ lỡ làn sóng thứ hai vì hậu quả chính trị sẽ rất lớn. Chúng ta có thể thấy rõ tác động của sự suy sụp công nghiệp này, sự bất ổn của tầng lớp trung lưu và sự bần cùng hóa của một bộ phận dân số ở cả Hoa Kỳ và Châu Âu, tất cả đều có lợi cho các công ty đã chuyển sản xuất ra nước ngoài với lý do giá cả tiêu dùng đang giảm vì các sản phẩm giá rẻ được nhập khẩu từ Trung Quốc. Chi phí chính trị rất cao, thúc đẩy luận điệu dân túy. Trump là hiện thân của điều này. Chúng ta không thể hy sinh người dân lần thứ hai. Do đó, lần này là một thách thức cực kỳ quan trọng mà chúng ta không thể bỏ lỡ.
Trong cuốn sách của ông, ông đề cập đến hiện tượng “tiệt trùng trí tuệ” trong xã hội Trung Quốc, đặc biệt là hậu quả của sự phá hủy xã hội dân sự kể từ năm 2012, khi Tập Cận Bình lên nắm quyền. Ông có thể nói rõ hơn về khía cạnh này không?
Vào đầu những năm 2000, tôi sống ở Trung Quốc vào thời điểm xã hội dân sự đang mở rộng không gian của mình. Thật là ấn tượng khi thấy rằng, trong một số lĩnh vực, thực sự đã có một luồng gió mới trong xã hội Trung Quốc. Chúng ta đã chứng kiến khoảnh khắc tuyệt vời này đối với giới luật sư. Khi tôi đến Trung Quốc, chỉ có ba hoặc bốn luật sư dám mạo hiểm bào chữa không phải cho tù nhân chính trị, mà là cho các trường hợp xã hội đe dọa “sự ổn định”, theo cách diễn đạt thường thấy trong diễn ngôn chính thức. Đến cuối thời gian tôi ở đó vào năm 2006, đã có vài trăm luật sư bào chữa cho những người dân bị trưng thu đất đai, những nông dân chưa nhận được khoản bồi thường đã hứa, những người tiêu dùng và những người nhiễm HIV/AIDS. Có một sự sôi sục trong xã hội dân sự, với các tổ chức phi chính phủ - không chính thức vì thiếu tư cách pháp lý - hoạt động trong nhiều lĩnh vực. Sự tồn tại của họ thực sự là một niềm hy vọng mới cho xã hội Trung Quốc. Rõ ràng là vùng xám này, nơi các tổ chức, luật sư và trí thức phát triển mạnh, đã được dung thứ. Có những giai đoạn thăng trầm với những thời kỳ đàn áp: có ngày thì được, có ngày thì không. Nhưng họ tồn tại.
Vậy chúng ta có thể nói rằng “sự tiệt trùng trí tuệ” này giờ đây là một thực tế đã được xác nhận ở Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình không?
Tôi nghĩ chúng ta không nên hoàn toàn chắc chắn với một quốc gia lớn như Trung Quốc. Người Trung Quốc hiện đang buộc phải tái tạo lại cách thức làm chính trị và xây dựng lại một phương cách để xã hội dân sự tồn tại. Thời kỳ tôi nói đến đã kết thúc một cách dứt khoát. Ngày nay, những kẽ hở trong cấu trúc quyền lực khó tìm thấy hơn. Sự xuất hiện của Tập Cận Bình đã chấm dứt thời kỳ này. Ông đã ban hành sắc lệnh (một sắc lệnh chỉ được công khai nhiều năm sau đó) rằng chính khái niệm xã hội dân sự là một khái niệm của Phương Tây cần phải bị loại bỏ khỏi xã hội chính trị Trung Quốc. Điều này đánh dấu sự khựng lại (của xã hội dân sự).
Ngay từ năm 2014, các luật sư đã trở thành mục tiêu của chính quyền. Đối mặt với sự đã rồi, họ hoặc đồng ý không bào chữa cho các vụ án “nhạy cảm”, hoặc bị thu hồi giấy phép. Sau đó, điều này được thấy ở nhiều lĩnh vực khác: sự trấn áp tiến trình tự do hóa và khoan dung, bao gồm cả báo chí Trung Quốc. Vào thời điểm đó, có những phương tiện truyền thông được hưởng tự do ngôn luận, chẳng hạn như tờ báo tuần Nanfang Zhoubao ở Quảng Châu. Mỗi tuần, tôi vội vàng đọc các bài điều tra xã hội và nông thôn của tờ báo này; chúng thật tuyệt vời và có thể được xuất bản trên bất kỳ tờ báo lớn nào trên thế giới. Tất cả điều này đã bị đột ngột dừng lại.
Đồng thời, việc siết chặt kiểm soát internet đã chấm dứt giai đoạn đầu của sự trỗi dậy của nó trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 21. Có một cuộc chạy đua giữa những người muốn sử dụng internet để thể hiện sự tự do lớn hơn và những người muốn kiểm soát. Tôi nhớ Lưu Hiểu Ba[2] đã viết một bài báo trong đó ông nói, “Internet là một món quà từ Chúa”. Bởi vì internet đã cho phép ông lấy lại tiếng nói khi ông không còn bất kỳ phương tiện biểu đạt nào khác. Tất cả điều đó giờ đã kết thúc.
Chúng ta đã chứng kiến sự chiến thắng của công nghệ giám sát trước công nghệ tự do hóa. Chúng ta có thể đưa ra nhiều ví dụ về sự áp bức trong từng lĩnh vực, bao gồm cả – một cách bất ngờ – lĩnh vực tư nhân Trung Quốc khi chính Jack Ma[3] trở thành mục tiêu và biến mất trong vài tháng sau khi có bài phát biểu chỉ trích ngành ngân hàng Trung Quốc. Rõ ràng là khu vực tư nhân, bao gồm cả các tỷ phú, cũng không tránh khỏi sự áp bức này.
Tuy nhiên, tôi vẫn tin chắc rằng những gì chúng ta đã trải nghiệm trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ này vẫn chưa biến mất. Điều đó có nghĩa là, những người có tư tưởng tự do vẫn còn tự do tư tưởng. Chỉ là khả năng lên tiếng và thể hiện bản thân của họ ngày nay bị hạn chế hơn nhiều. Chúng ta thấy điều này trong lĩnh vực văn hóa. Các nghệ sĩ, nhà làm phim và nhà văn ngày nay thận trọng hơn những gì chúng ta đã thấy trong thời kỳ sôi nổi với các bộ phim của Gia Chương Khắc, phim tài liệu của Vương Binh, và văn học cả trực tuyến lẫn in ấn. Nhiều nhân vật quan trọng của thời kỳ đó hoặc đã lưu vong, hoặc đã chấp nhận im lặng hoặc trở lại hàng ngũ. Do đó, việc nhận thấy những dấu hiệu của sự tự do trí tuệ này trở nên khó khăn hơn nhiều, mặc dù tôi tin rằng nó vẫn tồn tại ở cấp độ cá nhân. Nếu thực sự chăm chú, chúng ta có thể phát hiện ra nó.
Như vậy, liệu chúng ta có thể nói rằng mức độ giám sát cực đoan hiện nay ở Trung Quốc không đến mức kiểm soát được tư tưởng?
Tôi không nghĩ rằng có thể kiểm soát được tư tưởng. Tuy nhiên, có thể kiểm soát được dòng chảy của các ý tưởng. Đây là một trong những thành công của Tập Cận Bình: ông ta đã kiểm soát được việc sản xuất và truyền bá tư tưởng ở Trung Quốc. Đảng đã thắng trong cuộc đấu tranh với xã hội khi đã áp đặt được các chuẩn mực của mình. Kết quả là, chúng ta đang sống trong một xã hội đô thị trưởng thành hơn nhiều so với hai mươi năm trước, khi Đảng không thể kiểm soát tư tưởng nhưng ngược lại lại kiểm soát được việc sản xuất và lưu thông ý tưởng.
Ông thấy những nguy hiểm nào trong việc Tập Cận Bình đơn phương thực thi quyền lực kể từ năm 2012, điều đã gia tăng kể từ đó và trái ngược với tinh thần tập thể được Đặng Tiểu Bình thiết lập để ngăn chặn những sự lệch lạc tương tự với những lệch lạc thời Mao?
Nguy hiểm chính là chủ nghĩa phiêu lưu. Nghĩa là, sẽ mất đi những biện pháp để ngăn ngừa bảo vệ mà tinh thần tập thể đã thể hiện ở một mức độ nhất định, và nguy cơ trở thành điều mà Đặng Tiểu Bình lo sợ nhất, một Mao mới hành động đơn phương và không chấp nhận ai dám nói không. Đây là mối nguy hiểm lớn, một rủi ro toàn cầu. Tuy nhiên, không có nhà lãnh đạo nào trên thế giới có nhiều quyền lực như Tập Cận Bình, đặc biệt là ở một quốc gia là siêu cường khác, sở hữu tất cả các thuộc tính của quyền lực, dù là kinh tế, quân sự hay, trong nước, quyền giám sát. Đó chính là mối nguy hiểm chính: chúng ta có một người không còn phải chịu bất kỳ sự kiềm chế nào và không có giới hạn nào đối với việc thực thi quyền lực của mình. Và thật không may, chúng ta biết rằng việc nắm quyền lâu dài không nhất thiết làm cho người ta khôn ngoan, mà ngược lại, làm cho người ta dễ sa vào chủ nghĩa phiêu lưu hơn, ở một quốc gia đã từng chứng tỏ trong quá khứ rằng họ thường có khả năng làm điều đó.
Ông thấy những rủi ro địa chính trị nào ở Châu Á bắt nguồn từ sự thiếu nhất quán của Donald Trump, người dường như thường xuyên hành động chống lại chính phe mình với những quyết định chiến tranh chống Iran, cuối cùng lại có lợi cho Trung Quốc?
Donald Trump là kẻ thù tồi tệ nhất của chính mình. Đó là nghịch lý lớn. Ông ấy là người muốn đối đầu với Trung Quốc. Điều quan trọng cần nhớ là chính ông ấy là người đã thực sự phát động cuộc chiến công nghệ và thương mại với Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình. Điều này xảy ra sau khi tài liệu “Trung Quốc 2025” được công bố, trong đó Trung Quốc biểu lộ tham vọng công nghệ của mình. Năm 2015, gần cuối nhiệm kỳ của Barack Obama, với chính sách “xoay trục sang Châu Á”, đã bắt đầu sự định hướng lại các ưu tiên của Mỹ. Chính Trump là người đầu tiên thực sự leo thang cuộc cạnh tranh chiến lược này với Trung Quốc được Joe Biden tiếp tục.
Nhưng rõ ràng Donald Trump là một người thiếu bản lĩnh hay tư duy chiến lược thực sự. Trước hết, ông ta hành động theo bản năng và thứ hai, rất coi trọng giao dịch. Vào cuối nhiệm kỳ đầu tiên của ông ta, chúng ta thấy rằng khi ông ta đạt được thỏa thuận với Tập Cận Bình để mua hàng chục tỷ đô la sản phẩm nông nghiệp của Mỹ, ông ta đã sẵn sàng dỡ bỏ một số hạn chế. Ông ta không may mắn vì điều đó xảy ra ngay khi Covid-19 bắt đầu. Thỏa thuận đã được ký kết vào tháng 12 năm 2019, ngay trước thềm đại dịch, và do đó chưa bao giờ có hiệu lực. Chúng ta thấy ông ta sẵn sàng thực hiện các thỏa thuận khi chúng mang lại lợi ích kinh tế cho ông ta.
Điều này có hại đối với tầm nhìn chiến lược, dù là về Đài Loan, sự hiện diện của Mỹ ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, hay thậm chí là trong mối quan hệ song phương với Trung Quốc. Mỗi lần, ông ta đều hành động bốc đồng và một cách lộn xộn. Vào đầu nhiệm kỳ thứ hai, với mức thuế quan 145%, ông ta đã đưa ra những biện pháp hoàn toàn liều lĩnh dại dột, bởi vì khi Trung Quốc đe dọa cấm vận đất hiếm, chính Trump đã nhượng bộ vì ông ta không lường trước được phản ứng dữ dội như vậy từ Trung Quốc. Ông ta vô cùng ngây thơ khi nghĩ rằng Trung Quốc sẽ nhượng bộ trước thuế quan. Điều này cho thấy sự hiểu sai hoàn toàn về cả thực tế sức mạnh của Trung Quốc và khả năng trả đũa của nước này. Toàn bộ chính sách của Donald Trump kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai về cơ bản là phá bỏ trật tự quốc tế và luật pháp quốc tế để thiết lập sức mạnh không giới hạn của Mỹ. Chính sách này hiện đang phản tác dụng và, theo một cách nào đó, hợp pháp hóa bất kỳ hành vi phi chính thống nào tương tự của Trung Quốc, bởi vì những gì áp dụng cho Mỹ cũng áp dụng cho Trung Quốc hoặc Nga.
Ta không thể xâm lược hoặc ném bom một quốc gia ở bên ngoài luật pháp quốc tế rồi lại đi giảng đạo cho một quốc gia khác đang làm điều tương tự. Trump đã cưa đứt cành cây mà cả thế giới đang ngồi trên đó, và ngày nay ông ta đang phải trả giá. Hậu quả chính có nguy cơ là sự suy yếu đáng kể ảnh hưởng của Mỹ trên thế giới, đặc biệt là ở Châu Á, do sự nghi ngờ đã bén rễ ở nhiều quốc gia về thực tế của sự bảo hộ từ Mỹ. Khi bạn là Hàn Quốc và các giàn tên lửa phòng không của bạn bị rút đi và gửi đến Trung Đông trong khi bạn đang ở trong một khu vực luôn căng thẳng, điều đó có thực sự chấp nhận được không? Cả Nhật Bản và Hàn Quốc đều đặt câu hỏi về thực tế của sự bảo hộ của Mỹ. Điều này cũng có giá trị cho tất cả các quốc gia khác không muốn phải lựa chọn giữa Bắc Kinh và Washington; tôi đang nghĩ đến Indonesia hoặc các quốc gia Đông Nam Á khác, hiện đang ở trong tình thế tiến thoái lưỡng nan rất phức tạp.
Trong cuốn sách của ông, dường như ông có một sự âu yếm nhất định đối với Trung Quốc. Tôi có nhầm không?
Không, không, đúng vậy! Có lẽ đó là do sự đa cảm, xuất phát từ việc chứng kiến sự đau khổ của Trung Quốc trong nhiều năm. Chứng kiến những người mong muốn cuộc sống và điều kiện sống của mình được thay đổi, tôi vừa có cái nhìn rất sáng suốt về hệ thống chính trị này, về chủ nghĩa toàn trị, sự thiếu tự do, về sự độc quyền của Đảng với tất cả những hệ lụy tiêu cực của nó, đồng thời, tôi không thể phủ nhận những thành tựu của nó. Đặc biệt, việc nó đã hiện đại hóa đất nước và cho phép người dân, trong những điều kiện hẳn là khó có thể chấp nhận mà chúng ta có thể bàn cãi, thay đổi cuộc sống của họ.
Ở tỉnh Ninh Hạ, tôi đã thấy những gia đình trước đây không thể vươn lên tầng lớp trung lưu - những gia đình đáng lẽ phải chờ thêm hai mươi năm, một thế hệ nữa - đã đạt được điều đó một cách nhanh chóng. Khi bạn thấy những người thoát khỏi cảnh nghèo cùng cực ở một ngôi làng, nơi họ không có hy vọng, và cuối cùng vươn lên tầng lớp trung lưu, thế giới quan của họ không phải là than phiền về sự thiếu tự do, kiểm duyệt và tất cả những gì chúng ta đã thảo luận ngay từ đầu. Ngược lại, đó là lòng biết ơn (của người dân) đối với sự thay đổi cuộc sống này. Yếu tố này không thể bị đánh giá thấp.
Nói cách khác, khi bạn là một người trẻ Trung Quốc ngày nay, bạn có ông bà từng sống trong cảnh nghèo khổ cùng cực, cha mẹ từng trải qua những nỗi kinh hoàng của Cách mạng Văn hóa, và chắc chắn bạn có nhiều lý do để phàn nàn về khủng hoảng nhà ở, nạn thất nghiệp của những người trẻ mới tốt nghiệp, v.v… nhưng bạn đang sống trong một thế giới mà bản chất hoàn toàn khác.
Chính tính đôi chiều này là điều tôi thấy thú vị, và điều đó rất khó để giải mã và phân tích. Bởi vì hoặc chúng ta tiếp cận nó từ một góc độ ý thức hệ thuần túy, nói rằng, “Đó là một chế độ toàn trị, nó phải bị lên án,” hoặc ngược lại, chúng ta thể hiện một sự ngưỡng mộ mù quáng và nói rằng, “Họ đã đưa 500 triệu người Trung Quốc thoát nghèo, họ là những thiên tài.” Có một lập trường trung dung là lập trường của tôi, thừa nhận cả tính chất toàn trị và thực tế là đất nước này đã hoàn toàn thay đổi lối sống của mình trong ba mươi năm, và một phần rất lớn người dân đã được hưởng lợi.
(Phỏng vấn bởi Pierre-Antoine Donnet)
Về tác giả
.jpg) |
| Pierre-Antoine Donnet (1953-) |
 |
Cựu tổng biên tập của AFP, Pierre-Antoine Donnet là tác giả của khoảng mười lăm tác phẩm tập trung vào Trung Quốc, Nhật Bản, Tây Tạng, Ấn Độ và những thách thức lớn của Châu Á. Năm 2020, cựu phóng viên này tại Bắc Kinh đã xuất bản cuốn “Le leadership mondial en question, L’affrontement entre la Chine et les États-Unis/Vấn đề lãnh đạo toàn cầu, Cuộc đối đầu giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ” tại NXB Éditions de l’Aube. Ông cũng là tác giả của tác phẩm “Tibet mort ou vif/Tây Tạng chết hay sống”, do Gallimard xuất bản. Sau cuốn “Chine, le grand prédateur/Trung Quốc, kẻ săn mồi vĩ đại”, xuất bản năm 2021 (l’Aube), ông chủ biên tác phẩm tập thể “Le Dossier chinois/Hồ sơ Trung Hoa” (Cherche Midi) vào cuối năm 2022. Đầu năm 2023, ông xuất bản cuốn “Confucius aujourd’hui, un héritage universaliste/Khổng Tử ngày nay, di sản phổ quát” (l’Aube) rồi năm 2024 “Chine, l’empire des illusions/Trung Quốc, đế chế ảo tưởng” (Saint-Simon) và “Japon, l’envol vers la modernité/Nhật Bản, sự bay lên thời hiện đại” (l’Aube). Cuốn sách mới nhất của ông, “Taïwan, survivre libres/Đài Loan, sống đời tự do” (Nhà xuất bản Nevicata, bộ sách Linh hồn của các dân tộc), được xuất bản vào ngày 14 tháng 11 năm 2025.
Người dịch: Phạm Như Hồ
Nguồn: “La fin d’un monde, comprendre notre epoque, entretien avec Pierre Haski”, Asialyst, 8.4.2026.
Chú
thích: [1]
Trung Quốc trở thành thành viên của WTO vào tháng 1 năm 2001, phần lớn nhờ sự hỗ trợ của Mỹ. Việc gia nhập là một thời điểm quan trọng trong sự phát triển của nước này, vì nó mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường lớn trên thế giới. [2]
Nhà hoạt động chính trị người Trung Quốc đoạt giải Nobel Hòa bình, Lưu Hiểu Ba qua đời trong tù vào ngày 13 tháng 7 năm 2017. [3]
Doanh nhân Trung Quốc Jack Ma nổi tiếng nhất với việc sáng lập nền tảng thương mại điện tử Alibaba của Trung Quốc, nơi ông giữ chức chủ tịch cho đến năm 2019. Tập đoàn Alibaba cũng sở hữu nền tảng AliExpress.
