GIÁ MỘT LOẠI ĐẤT HIẾM THUỘC THỊ TRƯỜNG
NGÁCH TĂNG VỌT DO LO NGẠI
TRUNG QUỐC TÁI ÁP ĐẶT KIỂM SOÁT XUẤT KHẨU
Erbium, được sử dụng rộng rãi trong cơ sở hạ tầng, là một trong số nhiều
loại kim loại mà Trung Quốc thống
trị hoạt động sản xuất.
 |
| Mỏ Bayan Obo chứa các khoáng sản đất hiếm, ở Nội Mông, Trung Quốc. Quốc gia này thống trị hoạt động sản xuất nhiều loại kim loại, bao gồm erbium © Reuters |
Camilla Hodgson tại London và Jamie Smyth tại New York
Theo tường thuật của các đồng
nghiệp của tôi tại Financial Times, Ukraine đã dừng chiến dịch tấn công dữ dội
bằng máy bay không người lái nhằm vào các tàu chở dầu có ghé một cảng quan trọng
trên Biển Đen, sau yêu
cầu từ Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance.
Washington lo ngại rằng Ukraine
đang khiến thị trường dầu mỏ thêm bất ổn và gây thiệt hại cho các công ty Mỹ khi
nhắm mục tiêu vào các tàu chở dầu thô được bơm qua đường ống từ Kazakhstan đến trạm
xuất dầu của Caspian Pipeline Consortium (CPC) tại cảng Novorossiysk, Nga.
Và trong một tin tức khác liên
quan đến việc gián đoạn nguồn cung năng lượng do chiến tranh Iran gây ra, phí đấu
giá mà các hãng tàu chi trả để đi qua kênh đào Panama đã đạt
kỷ lục mới vào tuần trước. Nhu cầu về các suất đi qua kênh đào dài 80km này
đã tăng vọt trong năm nay do việc đóng cửa eo biển Hormuz làm đảo lộn các tuyến
vận tải biển toàn cầu, khiến khách hàng châu Á phải chuyển hướng tìm nguồn cung
dầu, khí đốt và các sản phẩm dầu mỏ khác từ Mỹ nhiều hơn.
Giờ đây, hiện tượng thời tiết El
Niño ngày càng cực đoan đã buộc Cơ quan quản lý kênh đào Panama phải ban hành
các quy định về độ sâu tối đa của phần thân tàu chìm dưới mặt nước, hay còn gọi
là mớn nước. Việc này đã đẩy giá suất qua kênh trong các phiên đấu giá hằng
ngày tăng vọt, vì dự kiến quy định này sẽ hạn chế lượng hàng hóa mà tàu có thể
chở qua kênh đào và có khả năng làm giảm số suất đi qua kênh trong những tháng
cuối năm nay.
Tin chính hôm nay của chúng tôi đề
cập đến những lo ngại rằng Bắc Kinh sắp leo thang cuộc chiến thương mại đất hiếm
với Mỹ. Chúng tôi cũng có một mục bổ sung về kế hoạch của GE Vernova Hitachi nhằm
giành chiến thắng trong cuộc đua thống lĩnh thị trường lò phản ứng hạt nhân
mô-đun nhỏ còn non trẻ.
Jamie và Camilla cảm ơn bạn đã theo dõi.
Giá erbium tăng vọt do lo ngại
Trung Quốc sẽ tái áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu
Giá của một loại nguyên tố đất hiếm
thuộc thị trường ngách được sử dụng rộng rãi trong cơ sở hạ tầng đã tăng một phần
ba trong hai tháng qua, khi các nhà buôn và người dùng cuối tìm cách tăng lượng
hàng dự trữ trước khả năng Trung Quốc sẽ siết chặt các hạn chế xuất khẩu vào
tháng 11.
Tính đến ngày 6 tháng 8, giá
erbium ở châu Âu đã tăng 50% so với đầu tháng 6, trong khi giá ở Trung Quốc đã
tăng hơn 40%, do lo ngại rằng Bắc Kinh có thể siết chặt hơn nữa việc tiếp cận
các nguyên tố đất hiếm vào cuối năm nay, khi thỏa thuận đình chiến thương mại
kéo dài một năm giữa Mỹ và Trung Quốc hết hạn.
Năm ngoái, Trung Quốc đã đồng ý tạm
dừng việc áp đặt các hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng khắc nghiệt nhất từ
trước đến nay như một phần của thỏa thuận với Mỹ - nhưng chỉ
trong vòng một năm.
Các nhà phân tích và giới giao dịch
cho biết thời hạn cận kề đang đẩy giá lên cao, khi người dùng đổ xô tìm mua các
vật liệu trong đó có erbium, vì lo ngại việc tạm ngừng không được gia hạn và
thay vào đó các biện pháp kiểm soát có thể được áp dụng.
“Những người tham gia thị trường
cả trong và ngoài Trung Quốc đều tin rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối
với erbium có thể được áp dụng trở lại, cắt đứt nguồn cung erbium cho phần còn
lại của thế giới”, Maeve Flaherty, trưởng bộ phận báo giá đất hiếm tại hãng
cung cấp dữ liệu giá Argus Media cho biết. Bà nói thêm rằng hoạt động mua vào
đã “tăng mạnh” khi người dùng tìm cách tích trữ trước nguy cơ nguồn cung giảm cực
mạnh vào tháng 11.
Erbium nằm trong số nhiều loại
kim loại mà Trung Quốc thống trị sản xuất, Bắc Kinh đã sử dụng lợi thế này như
một vũ khí bằng cách hạn chế nguồn cung, trong đó Mỹ và Nhật Bản chịu ảnh hưởng
đặc biệt nặng nề.
Erbium có trong các loại cáp
quang được dùng rộng rãi trong ngành viễn thông và trong việc xây dựng các
trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Nó cũng có mặt trong các ngành
công nghiệp hạt nhân, y tế và gốm sứ.
Nguyên tố đất hiếm này nằm trong
danh sách một loạt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trên diện rộng mà Trung Quốc
công bố vào cuối năm ngoái, sau đó nước này đã tạm dừng chúng như một phần của
thỏa thuận đình chiến giữa hai siêu cường toàn cầu.
Tuy nhiên, các biện pháp kiểm
soát xuất khẩu nghiêm ngặt hơn được công bố hồi tháng 11 năm ngoái sẽ “tự động
có hiệu lực trở lại vào ngày 10 tháng 11 năm 2026 trừ khi chính phủ Trung Quốc
gia hạn việc tạm dừng, vì vậy thị trường đang tiến gần đến một vực thẳm ngay
trước mắt”, bà Flaherty cho biết.
Một loạt các biện pháp kiểm soát
xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản quan trọng mà Bắc Kinh áp đặt hồi đầu năm 2025
khác đã không được tạm dừng mà vẫn còn hiệu lực, điều này đã khiến giá cả tăng
vọt và làm giảm nguồn cung các kim loại thiết yếu cho nhiều lĩnh vực, từ công
nghệ đến quốc phòng.
Cũng có những tin đồn dai dẳng
trong ngành công nghiệp đất hiếm rằng các kỹ sư Trung Quốc, những người là
chuyên gia trong việc sử dụng và bảo trì thiết bị của Trung Quốc tại một số nhà
máy sản xuất nam châm ở phương Tây, hiện bị cấm xuất cảnh đi bảo trì các máy
móc đó.
Tình trạng nguồn cung bị siết chặt
đã thúc đẩy các quốc gia phương Tây, dẫn đầu là Mỹ, phát triển các nguồn cung
thay thế, bao gồm đất hiếm và những loại nam châm mạnh sử dụng các nguyên tố này.
Vào tháng 7, hãng xếp hạng tín dụng
Moody's cảnh báo rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc
đã “thay đổi một cách có cấu trúc” các rủi ro đối với các công ty châu Âu,
trong đó ngành công nghiệp ô tô đối mặt với nguy cơ nặng nề nhất.
Họ cho biết tác động đến năng lực
trả nợ “có thể diễn ra từ từ và ban đầu có thể bị che khuất bởi lớp đệm hàng tồn
kho” và “mức độ công bố thông tin hạn chế”, đồng thời nói thêm: “Những hạn chế
về nguồn cung có thể dẫn tới trì hoãn hoặc ngừng sản xuất”.
Các kim loại khác mà Trung Quốc tạm
dừng kiểm soát xuất khẩu vào năm ngoái bao gồm holmium, được sử dụng trong nam
châm công nghệ cao và laser y tế, và ytterbium, được dùng làm phụ gia cho thép
và hợp kim đặc chủng. Theo Argus, kể từ đầu tháng 6, giá holmium tại Trung Quốc
đã tăng khoảng 25% và giá ytterbium tăng vọt đến 75%. (Camilla Hodgson)
Dự án điện “khí đốt kết hợp hạt
nhân” nhằm mục đích chuyển đổi việc triển khai lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ
(SMR)
GE Vernova Hitachi và Blue Energy
đã ký thỏa thuận để thúc đẩy công tác thiết kế kỹ thuật và quá trình xin cấp
phép cho dự án năng lượng khí đốt tự nhiên kết hợp hạt nhân trị giá hàng tỷ đô
la, mà họ tuyên bố sẽ thay đổi cách thức triển khai các lò phản ứng mô-đun nhỏ.
Cả hai công ty lên kế hoạch triển
khai hai tuabin khí tại một khu phức hợp năng lượng ở Cảng Victoria, Texas chậm
nhất vào năm 2030, cung cấp khoảng 1 gigawatt điện cho một trung tâm dữ liệu AI
gần đó do Crusoe phát triển. Họ cũng dự định bổ sung 1,5 gigawatt điện từ tối
đa năm SMR của GE Vernova Hitachi bắt đầu từ năm 2032.
Thỏa thuận này đánh dấu một bước
tiến quan trọng trong chiến lược kết hợp điện khí và điện hạt nhân của Blue
Energy nhằm góp phần đáp ứng nhanh nhất có thể nhu cầu điện năng đang tăng vọt
tại Mỹ do AI và ngành sản xuất tiên tiến thúc đẩy.
“Phương án này giúp rút ngắn tiến
độ ít nhất hai năm, một con số đáng kể về mặt tài chính”, Jake Jurewicz, giám đốc
điều hành kiêm đồng sáng lập của Blue Energy, cho biết.
“Chúng tôi đang dịch chuyển từ
cách xây dựng nhà máy điện hạt nhân lò phản ứng lớn kiểu cũ sang cách làm mới
giúp giảm mạnh cả chi phí lẫn thời gian đưa nhà máy vào vận hành và cuối cùng
biến điện hạt nhân thành một sản phẩm có thể thu hút vốn đầu tư và nhân rộng”.
Hai lò phản ứng hạt nhân quy mô lớn
gần đây nhất được xây dựng tại Mỹ, ở nhà máy Vogtle thuộc bang Georgia, đã vượt
ngân sách đáng kể, tổng chi phí hoàn thành lên tới 35 tỷ đô la, tương đương khoảng
15.000 đô la cho mỗi kilowatt công suất điện.
Ông Jurewicz chia sẻ với Energy
Source rằng mô hình của Blue Energy cung cấp “lộ trình để giảm 50% chi phí và
thậm chí có thể tốt hơn nữa”.
Vào tháng 4, Blue Energy đã huy động
được 380 triệu đô la vốn đầu tư và tháng trước đã công bố khoản đầu tư chiến lược
từ Constellation, đơn vị vận hành nhà máy điện hạt nhân lớn nhất tại Mỹ. Công
ty này đang tận dụng các kỹ thuật từ ngành công nghiệp dầu khí ngoài khơi bằng
cách chế tạo các cấu kiện hạt nhân tại các xưởng đóng tàu theo kiểu mô-đun.
Liên doanh mảng hạt nhân với
Hitachi từ năm 2007, GE Vernova từ lâu đã là một trong những nhà sản xuất chính
các lò phản ứng nước sôi quy mô lớn vốn chiếm ưu thế trong hàng ngũ các nhà máy
điện hạt nhân hiện nay của Mỹ. Nhưng hiện tại, công ty này đang tập trung vào
việc triển khai lò phản ứng nước sôi nhỏ hơn có tên BWRX-300, loại lò SMR có
công suất phát điện khoảng 300 megawatt.
“SMR chắc chắn là hướng đi mà
chúng tôi đang nhắm tới. Có thể nói đó là lĩnh vực mà chúng tôi đã đặt cược và rót
vốn vào”, Eric Gray, giám đốc điều hành mảng năng lượng điện của GE Vernova,
cho biết.
Lò BWRX-300 đầu tiên đang được
xây dựng tại khu Darlington của Ontario Power Generation ở Canada, dự kiến hoàn
thành muộn nhất vào cuối thập kỷ này, với kỳ vọng sẽ trở thành SMR đầu tiên thuộc
nhóm grid-scale (loại lò cỡ 300 megawatt, được thiết kế để phát điện lên
lưới chung, theo cách phân nhóm của Bộ Tài nguyên Canada – ND) đi vào vận hành thương
mại ở phương Tây. (Jamie Smyth)
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: Price of niche rare earth jumps on fears of renewed Chinese export controls, Financial Times, Aug 13 2026.
