TẠI SAO CÁC CÔNG VIỆC TRONG NGÀNH TÀI CHÍNH LẠI LÀM GIA TĂNG BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP TẠI CÁC THÀNH PHỐ TRÊN TOÀN THẾ GIỚI
Các tác giả: Marta M. Elvira, Nils Neumann và Olivier Godechot
Các tòa nhà chọc trời tại khu tài chính
của Thành phố London, Vương quốc Anh. Nguồn ảnh: Mistervlad/Shutterstock
Chúng ta hãy thử hình dung lịch sử của New York nếu thiếu Phố Wall, hay London mà không có khu tài chính City. Thật chẳng dễ chút nào.
Việc trở thành nơi đặt các thị trường tài chính chủ chốt của một đất nước giúp định hình bản sắc, nâng cao vị thế và tạo ra việc làm cho một thành phố. Nhưng điều này cũng đi kèm với những hệ quả đánh đổi. Do đóng vai trò là “thỏi nam châm” thu hút các công việc tài chính lương cao cùng những ngành nghề liên quan, nhiều thành phố tài chính thường đối mặt với tình trạng bất bình đẳng thu nhập ở mức đặc biệt cao.
Trên thực tế, bên cạnh tác động của quá trình toàn cầu hóa và sự tập trung của lực lượng lao động có trình độ cao, nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra rằng sự hiện diện của thị trường tài chính là một nhân tố chính dẫn đến sự tập trung ngày càng lớn của tốp có thu nhập cao nhất cũng như tình trạng bất bình đẳng thu nhập tại một số thành phố được chọn lọc.
Trong một nghiên cứu 24 nhà nghiên cứu thực hiện, chúng tôi đã khảo sát mức thu nhập của tốp dẫn đầu thu nhập tại các thành phố thuộc 10 nước trải khắp Châu Âu, Bắc Mỹ và Châu Á, thông qua việc phân tích dữ liệu liên kết giữa người sử dụng lao động và người lao động trong suốt hai thập kỷ.
Đối với mỗi đất nước mà chúng tôi tiến hành nghiên cứu, chúng tôi so sánh hai thành phố: một là trung tâm tài chính nơi đặt các thị trường quốc gia chính và các ngành công nghiệp liên quan, và hai là thành phố đối chứng có các chỉ số tương đồng nhất về dân số, việc làm và tỷ trọng GDP.
Chẳng hạn, tại Mỹ, chúng tôi so sánh New York với Los Angeles. Tại Tây Ban Nha là Madrid và Barcelona; Nhật Bản là Tokyo và Osaka; Pháp là Paris và Lyon; Hà Lan là Amsterdam và Rotterdam, vân vân.
Chúng tôi muốn tìm hiểu xem liệu thu nhập của tốp 1% người có thu nhập cao nhất có đang gia tăng hay không, liệu tốp này có tập trung tại một số thành phố nhất định hay không, và ngành tài chính đóng vai trò gì trong việc định hình tình trạng bất bình đẳng thu nhập.
Tốp 1%: giàu hơn và tập trung hơn
Trên khắp 10 nước, tỷ trọng thu nhập của tốp 1% giàu nhất (tức là phần thu nhập mà tốp này nắm giữ trong tổng thu nhập) đã đều tăng theo thời gian, với mức tăng trung bình 0,17% mỗi năm. Các nước như Đan Mạch và Thụy Điển ghi nhận mức tăng thấp nhất, trong khi Mỹ lại có mức tăng cao nhất.
Đó là bức tranh chung về tốp có thu nhập cao nhất: mức thu nhập vốn đã cao nay lại tiếp tục tăng qua từng năm. Kết quả nghiên cứu của chúng tôi hoàn toàn phù hợp với dữ liệu ghi nhận sự gia tăng bất bình đẳng thu nhập trên toàn cầu. Nhưng những người có thu nhập cao ngất ngưởng này sống và làm việc ở đâu?
Ở tất cả các nước mà chúng tôi nghiên cứu, những người có thu nhập cao nhất cả nước tập trung nhiều hơn ở các thành phố tài chính so với các thành phố đối chứng. Vào năm 1990, thu nhập tại các thành phố tài chính có xác suất lọt vào tốp 1% cao nhất cả nước cao gấp 1,7 lần so với thu nhập tại các thành phố đối chứng. Gần hai thập kỷ sau, con số này đã tăng lên gấp 2,4 lần.
 |
| Có sự chênh lệch lớn về đóng góp của các thành phố tài chính và phi tài chính đối với tốp có thu nhập cao nhất nước. (Bảng biểu do tác giả cung cấp) |
Các trung tâm tài chính luôn đóng góp một tỷ trọng vượt trội vào mức tăng thu nhập của tốp có thu nhập cao nhất. Trung bình, các thành phố tài chính chiếm 65% mức tăng tỷ trọng thu nhập của tốp 1% người giàu nhất tại đất nước của họ. Tại Pháp, Tây Ban Nha và Thụy Điển, các thành phố tài chính chiếm hơn 100% mức tăng này, nghĩa là thu nhập tại các thành phố khác thực tế đã sụt giảm.
Khoảng cách ngày càng lớn giữa các thành phố tài chính và các thành phố đối trọng chủ yếu xuất phát từ sự gia tăng đột biến về thu nhập trong lĩnh vực tài chính. Chúng tôi ước tính rằng lĩnh vực này chiếm 30% sự khác biệt giữa hai loại hình thành phố này.
Những nền kinh tế tập trung
Khung thời gian kéo dài hai thập kỷ của nghiên cứu giúp lý giải xu hướng này. Vào những năm 1990, nhiều công ty tài chính đã chia sẻ khoản lợi nhuận tăng vọt cho nhân viên, đẩy mức lương lên cao chót vót.
Như một nghiên cứu khác của chúng tôi đã chỉ ra, ngay cả khi lợi nhuận ngành ngân hàng sụt giảm – chẳng hạn như trong cuộc khủng hoảng năm 2008 và giai đoạn hậu khủng hoảng – mức lương vẫn duy trì ở mức cao. Điều này vẫn diễn ra ngay cả khi các nước ban hành những quy định cụ thể, chẳng hạn như giới hạn tiền thưởng để kiềm chế mức lương trong ngành và hạn chế hành vi chấp nhận rủi ro.
Bối cảnh quốc gia rộng lớn hơn – bao gồm mức độ bất bình đẳng thu nhập tổng thể cũng như mức độ tập trung và đa dạng hóa của nền kinh tế – cũng tạo nên sự khác biệt.
Tại các nước như Tây Ban Nha, Thụy Điển và Đan Mạch, các trung tâm tài chính đóng góp đáng kể vào mức tăng trưởng tương đối khiêm tốn của tỷ trọng thu nhập thuộc về tốp 1% người có thu nhập cao nhất. Ngược lại, tại Đức, Mỹ và Canada, các trung tâm tài chính đóng vai trò ít quan trọng hơn trong mức tăng tổng thể lớn hơn nhiều về thu nhập của tốp dẫn đầu cả nước.
Nhìn chung, Thụy Điển, Na Uy và Tây Ban Nha là những nền kinh tế tập trung hóa hơn so với Đức, Canada hay Mỹ, do đó các trung tâm tài chính tại đây đương nhiên đóng vai trò lớn hơn.
Ngoài ra, tại Bắc Mỹ, các thông lệ ấn định tiền lương của ngành tài chính đã lan rộng sang các lĩnh vực khác như công nghệ. Trong khi đó, tại các nước Bắc Âu, tài chính vẫn là một lĩnh vực mang tính đặc thù với mức lương cực cao nhưng ít có sự lan tỏa sang các ngành khác.
Quá trình tài chính hóa, toàn cầu hóa và trình độ chuyên môn
Khoảng 75% công dân Liên minh châu Âu hiện đang sống ở các thành phố và khu vực đô thị, con số này dự kiến sẽ tăng lên 78% vào năm 2050. Trên toàn thế giới, các thành phố đang ngày càng mở rộng.
Điều này khiến việc tìm hiểu các yếu tố định hình nên đặc điểm của chúng trở nên vô cùng quan trọng. Người ta thường đổ lỗi cho quá trình toàn cầu hóa là nguyên nhân gây ra tình trạng bất bình đẳng thu nhập tại các thành phố, bởi lẽ đây là nơi cung cấp cơ sở hạ tầng nhân lực chuyên môn cao – bao gồm các chuyên gia tư vấn, luật sư và nhân sự ngành ngân hàng – phục vụ cho hoạt động kinh doanh toàn cầu. Tuy nhiên, nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra rằng một số thành phố chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ nhất về mức độ tập trung thu nhập cao lại là những nơi như Stockholm và Madrid – vốn là các thủ đô quan trọng của châu Âu nhưng không phải là trung tâm thương mại toàn cầu.
Một cách lý giải khác cho tình trạng bất bình đẳng thu nhập là do người lao động có trình độ học vấn cao và các doanh nghiệp có năng suất lớn thường tập trung tại những thành phố sở hữu hệ thống tiện ích phong phú. Nhưng, nghiên cứu của chúng tôi đã tiến hành so sánh kỹ lưỡng các cặp thành phố có điều kiện về tiện ích và trình độ chuyên môn tương đương nhau. Kết quả cho thấy, trong mọi trường hợp, thành phố có thế mạnh về tài chính luôn đóng góp tỷ trọng lớn bất thường vào tốp thu nhập cao nhất, trong khi thành phố còn lại thì không.
Vì thế, chúng ta có thể khẳng định rằng sự hiện diện của ngành tài chính chính là nhân tố quyết định dẫn đến bất bình đẳng thu nhập. Phát hiện này mang lại những ý nghĩa sâu sắc đối với việc định hình các kiểu thành thị và xã hội mà chúng ta muốn tạo ra.
Các từ khóa: Thành phố, Tài chính, Thu nhập, Bất bình đẳng, Một phần trăm, The Conversation Europe [ấn bản châu Âu của Tờ Conversation]
THÔNG TIN VỀ CÁC TÁC GIẢ CỦA BÀI BÁO
Marta M. Elvira, Nils Neumann và Olivier
Godechot
Giáo sư chuyên ngành Quản trị Chiến lược và Quản trị Nhân sự, Trường Kinh doanh IESE (Đại học Navarra), Tây Ban Nha.
Nghiên cứu sinh ngành Xã hội học, Đại học Michigan, Hoa Kỳ.
Giáo sư Xã hội học, Viện Nghiên cứu Chính trị Paris [Sciences Po], Pháp.
TUYÊN BỐ CÔNG KHAI
Marta M. Elvira nhận được tài trợ từ Bộ Khoa học và Đổi mới Tây Ban Nha, khoản tài trợ PID2020-118807RB-I00/AEI/10.13039/501100011033 và Viện Xu hướng Xã hội.
Olivier Godechot nhận được tài trợ từ Recherche ANR-17-CE41-0009-01; Maxpo, Sciences Po, Sciences Po, SAB 2023 và AxPo, Sciences Po.
Nils Neumann không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần hay nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài báo này, và không có mối liên hệ nào khác ngoài chức danh học thuật hiện tại.
Nguyễn Việt Anh dịch
Nguồn: Why finance jobs are widening income inequality in cities around the world, The Conversation, Aug 8, 2026.
