VIỆC TRUNG QUỐC KIỂM SOÁT KHOÁNG SẢN ĐẤT HIẾM CÓ THỂ TẠO RA NHỮNG THÁCH THỨC CHO CÁC KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ XANH CỦA PHƯƠNG TÂY
Tác giả: Chee Meng Tan
Xe điện phụ thuộc vào
các khoáng chất đất hiếm, mà hầu hết chúng đều được khai thác ở Trung Quốc. Nguồn
ảnh: Wirestock
Creators/Shutterstock
Trung Quốc mới đây tuyên bố sẽ áp đặt các biện pháp kiểm soát mới đối với hoạt động xuất khẩu các khoáng sản đất hiếm, việc này châm ngòi cho một vòng tranh chấp mới trong cuộc thương chiến đang diễn ra giữa nước này và Hoa Kỳ.
Donald Trump đáp trả bằng cách đe dọa tăng thuế quan đối với các sản phẩm Trung Quốc thêm 100%. Vấn đề này sẽ được thảo luận khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và ông Trump gặp nhau vào ngày 30 tháng 10 [năm 2025] tại Hội nghị Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương ở Hàn Quốc.
Ông Trump và ông Tập Cận Bình hiện cho biết họ đã đạt được thỏa thuận về việc tiếp cận các loại đất hiếm quý giá của Trung Quốc, nhưng những chi tiết cụ thể vẫn chưa được rõ. Tuy nhiên, rõ ràng là việc đạt được một thỏa thuận nào đó về thành phần thiết yếu cho công nghệ xanh này là rất quan trọng đối với tổng thống Hoa Kỳ.
Trung Quốc đã xây dựng được thế độc quyền hiệu quả đối với các kim loại đất hiếm, 17 nguyên tố kim loại thực chất không hiếm nhưng rất khó khai thác và chế biến. Hầu hết các xe điện (EV), điện thoại thông minh hoặc tấm pin năng lượng mặt trời đều phụ thuộc vào các khoáng sản đất hiếm này.
Trung Quốc khai thác 70% và tinh chế 92% các kim loại ngày càng quan trọng này, đồng thời sản xuất 98% nam châm đất hiếm trên thế giới, thứ được sử dụng trong các xe điện, thiết bị điện tử, thiết bị y tế và những công nghệ sạch khác. Trong những năm gần đây, các khoáng sản thiết yếu này đã trở thành một phần hệ trọng trong chương trình nghị sự kinh tế của Trung Quốc khi nước này nỗ lực tập trung vào “phát triển chất lượng cao” trong công nghệ xanh và tân tiến.
Thông cáo gần đây từ Bắc Kinh làm dấy lên lo ngại về khả năng tiếp cận các khoáng sản thiết yếu này trên toàn cầu. Nếu nguồn cung đất hiếm cho thế giới bên ngoài [Trung Quốc] giảm đi, chi phí sản xuất công nghệ xanh sẽ tăng lên và đẩy giá cả trên toàn thế giới lên cao. Nếu có bất cứ điều gì có thể cản trở sự phát triển của nền kinh tế xanh, thì đây có thể chính là điều đó.
Đáp lại thông cáo trước đó, ông Trump ban đầu cho rằng ông có thể hủy bỏ cuộc gặp sắp tới với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Cuộc chiến giành quyền tiếp cận các khoáng sản đất hiếm đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển công nghệ xanh.
Ông Trump cũng tuyên bố đang xem xét cấm xuất khẩu sang Trung Quốc tất cả các sản phẩm có phần mềm của Hoa Kỳ, chẳng hạn như máy tính xách tay, động cơ phản lực và thiết bị công nghiệp. Điều này có thể làm giảm khả năng của Bắc Kinh trong việc thiết kế các linh kiện thiết yếu cho chip trí tuệ nhân tạo (AI), cản trở tham vọng thống trị lĩnh vực công nghệ sạch của nước này.
Đọc thêm: Pin của tương lai sẽ được làm từ vật liệu gì? Bốn nhà khoa học thảo luận về các lựa chọn – podcast
Trước cuộc gặp, xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc đã phải chịu mức thuế 100% của Hoa Kỳ, trong khi thuế nhập khẩu đối với pin mặt trời và pin lithium theo thứ tự là 50% và 25%.
Nhưng kết quả có thể đã khiến Trump bất ngờ. Vì các sản phẩm sản xuất tại Hoa Kỳ được miễn thuế, nên các công ty Trung Quốc đã thiết lập các địa điểm sản xuất tại Hoa Kỳ để né thuế quan của Trump. Thay vì giúp đỡ các công ty nội địa Hoa Kỳ, chính sách của Trump lại gây ra tác dụng ngược.
Ví dụ, năng lực sản xuất tấm pin mặt trời của các công ty Trung Quốc đặt trụ sở tại Hoa Kỳ đã phát triển mạnh mẽ đến mức hiện chiếm 39% tổng sản lượng năng lượng tấm pin mặt trời của cả nước, so với chỉ 24% từ các công ty Hoa Kỳ.
Nhưng ngay cả khi doanh số bán công nghệ sạch của Trung Quốc tại Hoa Kỳ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi thuế quan, phần lớn công nghệ xanh của Trung Quốc vẫn đang hướng đến những thị trường khác.
Dựa trên ước tính của tôi sử dụng dữ liệu từ viện nghiên cứu năng lượng Ember, kim ngạch xuất khẩu công nghệ xanh của Trung Quốc ra toàn cầu năm 2024 đạt giá trị 184,06 tỷ đô-la (139 tỷ bảng Anh), trong đó kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 20,66 tỷ đô-la. Thị trường Hoa Kỳ chỉ chiếm 11,2% tổng kim ngạch xuất khẩu công nghệ xanh của Trung Quốc, trong khi con số này từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2025 đã giảm xuống còn 7,8%.
So với thị trường EU (29,95%) và thị trường châu Á (27,97%) vào năm 2024, thị trường Hoa Kỳ có vẻ tương đối nhỏ. Vì vậy, thuế quan cao hơn sẽ gây tổn hại cho nền kinh tế Trung Quốc, nhưng thiệt hại có thể không lớn như ông Trump tưởng tượng. Tuy nhiên, các kế hoạch của EU nhằm đạt được các mục tiêu về khí hậu lại phụ thuộc rất nhiều vào hàng xuất khẩu của Trung Quốc.
Bắc Kinh sẽ gặp phải những vấn đề gì?
Hoa Kỳ đã áp đặt các hạn chế đối với những công nghệ mà Trung Quốc có thể mua từ Hoa Kỳ. Trung Quốc vẫn có thể sản xuất xe điện, tấm pin mặt trời và tua bin gió mà không cần phần mềm của Hoa Kỳ. Nhưng nếu thiếu những công nghệ tân tiến nhất từ Hoa Kỳ, các công ty Trung Quốc sẽ có ít lựa chọn hơn.
Mặc dù có những dấu hiệu cho thấy khoảng cách công nghệ giữa Washington và Bắc Kinh có thể đang dần thu hẹp, Hoa Kỳ vẫn sở hữu một số công nghệ tân tiến nhất, đóng vai trò hệ trọng trong phát triển công nghệ xanh. Những công nghệ này bao gồm các chất bán dẫn tân tiến, cần thiết để sản xuất chip AI.
Các linh kiện và máy móc như vậy rất cần thiết cho tuyên bố dẫn đầu về năng lượng xanh của Trung Quốc vì chúng cho phép người dùng tự động hóa xe điện, tấm pin mặt trời và tua bin gió, đồng thời đảm bảo hiệu suất và tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng. Nói đơn giản, nếu không có các chất bán dẫn tốt nhất và chip AI, Trung Quốc sẽ không thể tạo ra công nghệ sạch hàng đầu thế giới.
Trung Quốc có thể sở hữu nhiều kim loại nhưng nếu thiếu chip và phần mềm của Hoa Kỳ, đà phát triển kinh tế xanh của nước này có thể chững lại – ít nhất là cho đến khi công nghệ bán dẫn và AI của Trung Quốc bắt kịp với Hoa Kỳ. Sự tiến bộ kinh tế và vai trò lãnh đạo về kinh tế xanh của Trung Quốc có thể phụ thuộc vào việc đạt được các thỏa thuận giao thương tốt hơn, ngay cả khi nước này vẫn đang có lợi thế rất lớn.
Bài báo này đã được cập nhật vào ngày 30 tháng 10 để bổ sung chi tiết về cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Tập Cận Bình.
Các từ khóa: Trung Quốc, Tập Cận Bình, Công nghệ xanh, Donald Trump, Hãy cho tôi góc nhìn khác, Xe điện (EV)
 |
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ BÀI BÁO
Phó giáo sư Kinh tế học Kinh doanh, Đại học Nottingham (Anh quốc)
Tuyên bố công khai
Chee Meng Tan không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần hay nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào được hưởng lợi từ bài viết này và không có bất kỳ sự trực thuộc liên quan nào ngoài giới chuyên môn của mình.
Nguyễn Việt Anh dịch
Nguồn: Chinese controls on rare earths could create challenges for the west’s plans for green tech, The Conversation, 30.10.2025.
