PHÂN TÍCH
HÌNH ẢNH CỦA TRUNG QUỐC TRÊN THẾ GIỚI TỐT HƠN HÌNH ẢNH CỦA NƯỚC MỸ: ĐIỀU LẦN ĐẦU TIÊN XẢY RA
Tác giả: Pierre-Antoine Donnet
Donald Trump và Tập Cận Bình. DR.
Một nghiên cứu của Pew Reasearch Center công bố ngày 15 tháng bảy 2026 cho thấy rằng lần đầu tiên Trung Quốc được nhìn nhận tích cực hơn nước Mỹ tại phần lớn trong 36 nước được thăm dò – bao gồm cả những đồng minh truyền thống của Washington như Canada. Ở nghiên cứu này, chúng ta chủ yếu thấy tính không thể đoán trước, sự kiêu ngạo và những hành động gây hấn của Donald Trump từ khi ông trở lại Nhà Trắng vào tháng giêng 2025. Rõ ràng sự sa sút đến chóng mặt của hình ảnh nước Mỹ là tồi tệ nhất kể từ Chiến tranh Việt Nam.
Đây là lần đầu tiên trong gần 20 năm thăm dò dư luận thế giới do Pew thực hiện cho thấy Trung Quốc đã hơn Mỹ về hình ảnh tích cực đối với một phần lớn những người được hỏi, Laura Silver, phó giám đốc của bộ phận Global Attitudes Research của Pew, đã nhấn mạnh như vậy với AFP. Cuộc điều tra được tiến hành với 42.151 người đã ghi nhận có nhiều người tin tưởng Tập Cận Bình hơn Trump – như vậy kết quả này đảo ngược xu hướng được quan sát thời tổng thống Biden còn đứng đầu nước Mỹ, mặc dù nhiều người được hỏi lúc đó không tin tưởng Biden lẫn Tập Cận Bình.
Mức độ tín nhiệm nước Mỹ tại Canada đã hạ từ 57% năm 2023 xuống 33% năm nay, trong khi mức độ tín nhiệm Trung Quốc lại tăng từ 14% lên 44%. Nước Mỹ đã luôn luôn đạt các kết quả tốt hơn Trung Quốc liên quan đến sự tôn trọng các quyền tự do cá nhân, nhưng lợi thế này đã giảm rất mạnh kể từ năm 2021, sự tin tưởng đối với nước Mỹ đã sút giảm trong đại bộ phận châu Âu và những nơi khác.
NHỮNG GIAI ĐOẠN CHÍNH CỦA QUÁ TRÌNH LAO DỐC CỦA SỰ MẾN MỘ NƯỚC MỸ
Giai đoạn đầu của sự đảo chiều này là thông báo vào đầu năm 2025 về sự hủy bỏ nhanh chóng chương trình USAID (U.S. Agency for International Development (USAID) – [Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ) - ND], viện trợ của Mỹ cho các nước nghèo là 43 tỷ đô la năm 2024 để hỗ trợ dân cư của 120 nước và vùng như Ucraina, Gaza, Sudan, Afghanistan, Bangladesh hay Pakistan. Đó là một món quà cho Trung Quốc. Nước Mỹ “dâng tận tay Trung Quốc một cơ hội hoàn hảo để Trung Quốc bành trướng ảnh hưởng của họ”, đó là nhận định của Huang Yanzhong, một chuyên gia về sức khỏe trên thế giới của Council on Foreign Relations (Hội đồng Quan hệ Đối ngoại), một tổ chức tư vấn (think tank) Mỹ có tầm ảnh hưởng rộng và được đánh giá cao.
Rồi tiếp đến là việc đóng cửa những cơ sở phát thanh lớn như Voice of America (VOA) (Đài Tiếng nói Hoa Kỳ - ND) hay Radio Free Asia (RFA) (Đài Châu Á tự do - ND) được rất nhiều người tại các nước toàn trị theo dõi. Tiếp theo là ý định lố bịch của tổng thống thứ 47 của Mỹ [Donald Trump (ND)] muốn biến dải Gaza thành một vùng biển nghỉ dưỡng, đuổi hết dân Palestine đi, đặt tên lại cho Vịnh Mexico là “Vịnh Hoa Kỳ”, xâm chiếm Greenland, Canada và kênh đào Panama, và cũng không quên rút tên của Mỹ ra khỏi Tổ chức Y tế thế giới và Hiệp định Paris về khí hậu.
Tiếp đó, chính sách thuế quan tai hại và phản tác dụng lại được bổ sung vào đó; những đối tượng chủ yếu bị nhắm tới, ngoài Trung Quốc, là các đồng minh của Mỹ, trong đó có cả các đồng minh ở châu Á, nơi sự khó hiểu chẳng bao lâu sau đã chuyển thành sự sụt giảm lòng tin đối với “người bảo hộ” Mỹ.
Đòn kết liễu là việc cùng với Israel gây chiến với Iran mà bản tổng kết tạm thời là một thảm họa toàn bộ cho hình ảnh của kẻ xâm lược Mỹ. Lúc đầu Donald Trump đã cho rằng chiến dịch này là một “Cơn thịnh nộ kinh hoàng” (“Epic Fury”) là một “cuộc dạo chơi nhẹ nhàng” chỉ kéo dài một tuần lễ. Hơn 150 ngày sau, ngoài bản tổng kết thảm hại về người, thiệt hại do việc Iran đóng eo biển Hormuz là vô cùng to lớn đối với các nền kinh tế trên thế giới trong khi chế độ của Iran trở nên cứng rắn hơn và kho dự trữ vũ khí của quân đội Mỹ đã tan biến như tuyết dưới ánh mặt trời.
.jpg)
Biết bao sáng kiến mà chính quyền Cộng sản Trung Quốc được hưởng dù họ không kỳ vọng được nhiều như thế. Kể từ tháng giêng 2025, Tập Cận Bình, vì biết rõ Donald Trump, đã biết rằng ông chỉ cần chờ chính sách của Donald Trump chống lại một phần lớn các nước trên thế giới. Và việc đó đã diễn ra. Trong chưa đầy hai năm, nước Mỹ đã nêu ra hình ảnh một đế quốc mới về đồng tiền đáng ghét với chính sách chủ yếu là luật của kẻ mạnh, bỏ mặc cho Bắc Kinh tự do thu lợi tối đa. Có lẽ Tập Cận Bình chưa bao giờ mơ tưởng đến một sự đắm tàu trực tiếp như vậy của Mỹ.
TÍNH CHẤT HAY THAY ĐỔI CỦA QUYỀN LỰC MỀM TRUNG QUỐC
Có thể ta đã nghĩ rằng những căng thẳng nội bộ và những mong manh của chế độ Trung Quốc, sự tồn tại dai dẳng của những vấn đề như sự đàn áp tàn bạo người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương, kiểm soát ngặt nghèo gần như toàn diện đối với Hong Kong hoặc sự kiểm duyệt nội bộ có thể đã đè nặng lên hình ảnh của Trung Quốc. Nhưng hoàn toàn hoặc hầu như không phải như vậy. Ký ức tập thể chỉ tồn tại một thời gian ngắn và dư luận quốc tế chóng quên. Bắc Kinh biết điều đó. Chính như vậy mà nhờ Donald Trump, con đường đã rộng mở để ngày nay Trung Quốc hiện ra như một mẫu hình của hòa bình và ổn định. Đó là điều mà bộ máy tuyên truyền của Trung Quốc thực hiện một cách cẩn thận thông qua các kênh truyền thông Nhà nước, trong những cuộc gặp gỡ quốc tế hay nhân dịp các cuộc viếng thăm của các quan chức cấp cao của nước ngoài. Tương đối dễ dàng cho Bắc Kinh xóa đi ký ức về cuộc thảm sát ở quảng trường Thiên An Môn vào tháng sáu năm 1989, sự thuộc địa hóa tàn bạo vùng Tân Cương hay Tây Tạng, việc thuần phục Hong Kong. Những lời phản đối của các tổ chức bảo vệ nhân quyền có sức nặng đến đâu trước một dư luận công chúng ngày ngày chứng kiến trên màn ảnh truyền hình những thiệt hại do những chính sách thiếu nhất quán của Mỹ gây ra trên khắp hành tinh.
Đến độ Bắc Kinh trở nên tự tin hơn. Ví dụ gần nhất là việc áp dụng vào ngày 1 tháng bảy 2026 một đạo luật của Trung Quốc cho phép theo đuổi và trừng phạt bất kỳ ai trên thế giới có sự phê phán, nhân danh “việc phát triển sự thống nhất và tiến bộ” của 56 nhóm dân tộc của Trung Quốc. Trong văn bản này được thông qua ngày 12 tháng ba 2026 bởi Đại hội nhân dân toàn quốc, Bắc Kinh đòi quyền theo đuổi “các tổ chức và cá nhân ở ngoài lãnh thổ của Cộng Hòa Nhân dân Trung Quốc làm tổn hại đến sự thống nhất của quốc gia hoặc gây chia rẽ giữa các dân tộc.” Một cách cụ thể, một công dân Pháp, Nhật hay Mỹ có thể bị nhắm đến bởi điều khoản này chỉ vì họ phê phán một cách công khai chính sách của Trung Quốc đối với người Duy Ngô Nhĩ, người Tây Tạng hay Đài Loan. Các chính phủ phương Tây đã lên tiếng phản đối, nhưng ta có thể tin chắc rằng đạo luật chưa từng có này giờ đây đã bị những người từng chú ý đến nó lãng quên.
TẬP CẬN BÌNH CŨNG TẬN DỤNG MỘT HÌNH ẢNH TỐT HƠN DONALD TRUMP
Cũng cuộc điều tra này đánh dấu một bước ngoặt thứ hai: thăm dò của Pew cho thấy sự tin tưởng đối với Tập Cận Bình từ nay vượt qua sự tin tưởng đối với Donald Trump tại nhiều nước ở châu Âu, nhưng không vì thế mà vượt quá 37% trong trường hợp tốt nhất. Tại 20 nước mà Pew theo dõi hàng năm từ năm 2023, độ tin cậy trung vị dành cho Tập Cận Bình cao hơn 10 điểm so với sự tin tưởng dành cho Donald Trump. Sự đảo ngược lại càng rõ nét hơn nữa vì nó diễn ra tiếp theo một sự sút giảm quyền lực mềm của Trung Quốc xuống các mức độ thấp nhất chỉ vài năm sau thời kỳ đại dịch COVID-19.
Nhiều lý do giải thích hiện tượng này.
Lý do thứ nhất là một nước Trung Quốc tập trung cố gắng của mình để trở nên hấp dẫn. Tuyên truyền của họ, trong một thời gian dài là vụng về và bị giễu cợt, đang xây dựng một chiến lược mới về quyền lực mềm cuối cùng đã đem lại kết quả. Trên phương diện văn hóa, ta nhận thấy hiện tượng gọi là “Chinamaxxing”, [tạm dịch là Trung Quốc hóa tối đa - ND], một xu hướng lan truyền nhanh của thế hệ Z trên các mạng xã hội được điều khiển bởi một đoàn hệ những người có tầm ảnh hưởng nơi mà giới trẻ phương Tây tiếp nhận các lối sống Trung Quốc – dù đó là uống nước nóng hay du lịch ảo trên những con tàu tốc độ cao của Trung Quốc.
Đoàn hệ này trao cho Trung Quốc một dạng bậc tiền bối mới mà từ lâu Nhật Bản và Hàn Quốc được hưởng. Mô hình phát triển của Trung Quốc cũng đã đạt được uy tín: sự thống trị của họ trong các lĩnh vực xe điện, pin và cơ sở hạ tầng đã làm cho “mô hình Trung Quốc” trở thành một đối tượng nêu gương đáng mơ ước trên trường quốc tế. Về phần Tập Cận Bình, ông kiên trì tiến hành một chiến dịch quyến rũ về vai trò của Trung Quốc trong lĩnh vực phát triển, an ninh, văn minh và quản trị toàn cầu, tất cả biểu thị Trung Quốc như một nguồn cung cấp tài sản công và là người bảo vệ các nước Phương Nam toàn cầu.
MỘT XU HƯỚNG VỐN LÀ KẾT QUẢ CHỦ YẾU CỦA SỰ SUY GIẢM QUYỀN LỰC MỀM CỦA MỸ
Ở những nước có thu nhập trung bình của châu Mỹ La tinh, châu Phi và châu Á, Trung Quốc được xem là một đối tác đáng tin cậy hơn và ít can thiệp hơn nước Mỹ. Gần một nửa số nước trong mẫu điều tra của Pew Research Center có thu nhập trung bình. Chính xác là nơi đó, ở “Phương Nam toàn cầu” Trung Quốc hưởng lợi thế rõ ràng nhất so với Mỹ.
Pew xác nhận rằng mức độ thiện cảm của công chúng đối với Trung Quốc rõ ràng là cao hơn hẳn tại các nền kinh tế mới nổi ở châu Phi, Mỹ La tinh, Nam Á và Đông Nam Á so với ở những nước giàu, và năm nay với mức kỷ lục cao tại Colombia, Indonesia, Malaysia, Mexico, Nigeria và Thổ Nhĩ Kỳ. Cùng trong thời gian đó, nước Mỹ chứng kiến vốn thiện cảm của của mình bị mai một tại các nền dân chủ thu nhập cao mà ngày xưa vốn là kho tàng của sự ngưỡng mộ.
Nghiên cứu nêu bật một bài học khác, có thể là quan trọng nhất: xu hướng này là kết quả của sự sút giảm quyền lực mềm của Mỹ hơn là sự lớn mạnh của Trung Quốc. Pew kết luận rằng khoảng cách dẫn trước của Trung Quốc “trước hết” là do sự xuống cấp trong hình ảnh của Mỹ, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc Bắc Kinh đạt được một mức gia tăng tương đương. Sự đảo chiều này phần lớn là do một tổng thống Mỹ hành động tự phản bội lại lợi ích của phe mình. Cần ghi nhận rằng những hậu quả là ít nghiêm trọng hơn đối với Washington ở những nước láng giềng của Trung Quốc. Nước Mỹ duy trì được một lợi thế chỉ trong sáu nước, mà bốn nước nằm trong vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương: Ấn Độ, Nhật Bản, Philippines và Hàn Quốc, là những nước có ý thức cao về mối đe dọa Trung Quốc ở ngưỡng cửa của đất nước mình.
Hơn nữa, cũng cho phép chúng ta nghi ngờ tính chất lâu dài của sự đảo chiều này. Quyền lực mềm linh hoạt hơn nhiều so với quyền lực cứng vì nó dựa nhiều hơn trên tính khả tín của tuyên truyền, thế nhưng những nền tảng đáng tin cậy của sự hấp dẫn của Trung Quốc còn cần phải được thiết lập. Chỉ ở 11 nước trong số 36 nước được nghiên cứu, một nửa những người được hỏi cho rằng Trung Quốc tôn trọng các quyền tự do cá nhân. Trung Quốc đã thắng trận đấu, nhưng chưa chinh phục được những trái tim và khối óc.
CƯỜNG QUỐC CÔNG NGHIỆP TRUNG QUỐC VÀ CƠN SÓNG THẦN SẮP TỚI LÀM CHO NƯỚC ĐỨC LO LẮNG
Một thăm dò khác của European Council on Foreign Relations (ECFR) [Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Châu Âu], được công bố ngày 6 tháng tám 2026, vừa cho biết người Đức là dân châu Âu có sự ngờ vực lớn nhất đối với Bắc Kinh. Không có gì đáng ngạc nhiên, vì nước Đức đang ở tuyến đầu đối diện với cơn sóng thần công nghiệp mới của Trung quốc. Những kết quả của cuộc thăm dò này cho thấy trong số 15 nước châu Âu được thăm dò, dân Đức là những người hoài nghi nhất đối với Trung Quốc. Không ít hơn 60% những người ủng hộ phe Dân chủ Kitô giáo và Dân chủ xã hội xem Trung Quốc là một nước thù địch hoặc đối thủ cạnh tranh. Ngược lại, những nơi khác ở châu Âu, phần lớn dân chúng tiếp tục xem Trung Quốc là một “đối tác tối cần thiết”, thậm chí là một đồng minh. Tại Ý và Tây Ban Nha, tuần tự có 56% và 65% những người được hỏi chia sẻ quan điểm này.
Đã ủng hộ một sự hợp tác công nghiệp với Trung Quốc trong một thời gian dài, dư luận công chúng dần dần phát hiện với nỗi kinh hoàng là đến mức nào cuộc “ván cược Trung Quốc” của các ông chủ lớn của họ bây giờ là một thất bại thảm hại. Sự vươn lên mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc hơn bao giờ hết đã đến mức trở thành một thách thức mang tính sống còn đối với Phương Tây, đặc biệt là đối với nền công nghiệp. Sự vươn lên của Trung Quốc báo hiệu sớm có một “cú sốc Trung Quốc thứ hai” có sức tàn phá cao hơn cú sốc đầu tiên nhiều, trong những năm 2000 nó đã tạo nên một làn sóng ồ ạt hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc tràn ngập thị trường thế giới.
Cú “sốc Trung Quốc 2.0” thực ra đã bắt đầu, mục tiêu nhắm đến hàng đầu ở châu Âu bây giờ là nền công nghiệp Đức. Trường hợp nước Đức là đặc biệt có tính chất thuyết phục: theo dòng năm tháng, từ Helmut Schmidt qua Angela Merkel cho đến Friedrich Merz, tất cả các thủ tướng của Đức đều cá cược trên Trung Quốc và thị trường phi thường của nước này để kích thích sự phát triển kinh tế của Đức. Đến mức mà từ lâu Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại chính, vượt xa các nước láng giềng châu Âu, thậm chí Trung Quốc đã là đối tác thương mại hàng đầu từ năm 2025, vượt hơn nước Mỹ.
Thế nhưng trường hợp nước Đức có ý nghĩa nhất vì nền công nghiệp của Đức đang trải qua một khủng hoảng quan trọng với việc hủy bỏ 420.000 việc làm công nghiệp từ năm 2019 đến 2025. Trong một thời gian dài, cuộc thảo luận về chính sách kinh tế ở Đức chủ yếu là để giải thích một sự tăng trưởng chậm chạp vì chi phí quá cao, đổi mới sáng tạo bị tắt nghẽn và các vấn đề về cơ cấu.
Một nghiên cứu mới đã đặt lại vấn đề tất cả những điều đó. Với nhan đề “China shock 2.0 – the cost of Germany’s complacency”, [Cú sốc Trung Quốc 2.0 – Cái giá của sự tự mãn từ nước Đức][*] và dưới ngòi bút của hai nhà kinh tế học Sander Tordoir và Brad Setser thuộc nhóm chuyên gia Anh của Centre for European Reform [Trung tâm cải cách châu Âu], nghiên cứu này giải thích trước hết là do áp lực của công nghiệp Trung Quốc vốn đạt được sự thống trị trên các thị trường chính yếu và loại trừ tất cả các đối thủ cạnh tranh châu Âu.
Ngày trước là niềm hãnh diện của công nghiệp châu Âu, bây giờ những người khổng lồ này bị quật ngã bởi sự cạnh tranh vừa không lành mạnh vừa quá to lớn của xe điện Trung Quốc được nuôi dưỡng bởi các khoản trợ cấp khổng lồ của nhà nước mà Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD đã cáo buộc gần đây, một đồng tiền bị định giá thấp hơn từ 20 đến 30% so với giá trị thực tế của nó[**], nhân công bị trả lương thấp, tất cả những điều đó bị lèo lái bởi một lối quản trị công nghiệp toàn cầu được điều khiển một cách tài tình bởi Đảng duy nhất ở cấp cao nhất của Nhà Nước Trung Quốc.
Oliver Bulme, tổng giám đốc điều hành của Volkswagen đã thông báo vào ngày 13 tháng bảy hủy bỏ thêm 50.000 việc làm, nghĩa là 100.000 việc làm từ đây đến 2030, tiếp theo những gì đã được thông báo vào tháng ba 2026. Bốn xưởng của doanh nghiệp hàng đầu của nền công nghiệp Đức vốn sử dụng 256.000 nhân viên đã phải đóng cửa ở Emden, Hanovre, Zwickau và Neckarsulm. Lãnh đạo của BMW, một doanh nghiệp khổng lồ khác của Đức vào tháng bảy 2026 đã thông báo sẽ hủy bỏ 8000 việc làm trên thế giới từ đây đến 2027. Về phần Mercedes cũng đã thông báo một chương trình nghỉ việc tự nguyện vì cùng một lý do: sự cạnh tranh của Trung Quốc. Không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên: Trung Quốc đã xuất khẩu hơn một triệu xe hơi vào tháng sáu và tháng bảy 2026, một kỷ lục chưa từng có.
Gần đây, truyền thông Đức cũng bắt đầu lên tiếng về sự sụp đổ đang đến gần này, nên dư luận trong nước không hề bị đánh lừa về những gì đang diễn ra. Chính như thế mà Trung Quốc, lâu nay được xem là một vùng đất hứa, ngày nay trở thành một con rồng đang sắp sửa bóp nghẹt nên kinh tế quốc gia trong ý thức tập thể của nước Đức.
Vài nét về tác giả
.jpg) |
| Pierre-Antoine Donnet (1953-) |
 |
Pierre-Antoine Donnet là cựu Tổng biên tập của Hãng thông tấn Pháp AFP, ông là tác giả của chừng 15 tác phẩm về Trung Quốc, Nhật Bản, Tây Tạng, Ấn Độ và về những thách thức lớn ở châu Á. Năm 2020, cựu phóng viên tại Bắc Kinh này đã công bố tác phẩm “Le leadership mondial en question, L'affrontement entre la Chine et les États-Unis” [Sự lãnh đạo toàn cầu đang bị nghi ngờ, Cuộc đối đầu giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ], Nhà xuất bản l’Aube. Ông cũng là tác giả của cuốn “Tibet mort ou vif” [Tây Tạng chết hay sống], NXB Gallimard xuất bản. Sau “Chine, le grand prédateur” [Trung Quốc, kẻ săn mồi vĩ đại], xuất bản năm 2021 bởi NXB L'Aube, ông đã chỉ đạo tác phẩm tập thể “Le Dossier chinois” [Hồ sơ Trung Quốc] (NXB Cherche Midi) vào cuối năm 2022. Đầu năm 2023 tác phẩm “Confucius aujourd'hui, un héritage universaliste” [Khổng Tử ngày nay, một di sản phổ quát] (NXB L’Aube). Rồi năm 2024 tác phẩm “Chine, l'empire des illusions” [Trung Quốc, vương quốc của các ảo tưởng] (NXB Saint-Simon) và “Japon, l'envol vers la modernité” [Nhật Bản, vươn đến tính hiện đại] (NXB l’Aube). Tác phẩm cuối cùng của ông, “Taïwan, survivre libres” [Đài Loan, sống còn như những người tự do] (NXB Nevicata, bộ sưu tập tâm hồn các dân tộc), được phát hành ngày 14 tháng 11 – 2025.
Người dịch: Thái Thị Ngọc Dư
Nguồn: “L’image de la Chine dans le monde meilleure que celle des États Unis: une première”, Asialyst, 18.8.2026.
Chú
thích: [*]
Industrial subsidies reach highest levels since the global financial crisis [Trợ cấp cho công nghiệp đạt những mức độ cao nhất kể từ khủng hoảng tài chính toàn cầu], ngày 1 tháng sáu 2026. Các nhà kinh tế học quen thuộc với Trung Quốc ước lượng các khoản trợ cấp lên đến 4,4% GDP, nghĩa là 800 tỷ đô la mỗi năm. [**]
Theo đánh giá mới nhất của Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF.
