Tâm lý học có thể giúp mọi người sống cuộc sống thân thiện với khí hậu hơn như thế nào – những bài học từ khắp nơi trên thế giới

TÂM LÝ HỌC CÓ THỂ GIÚP MỌI NGƯỜI SỐNG CUỘC SỐNG THÂN THIỆN VỚI KHÍ HẬU HƠN NHƯ THẾ NÀO – NHỮNG BÀI HỌC TỪ KHẮP NƠI TRÊN THẾ GIỚI

Các chính sách khí hậu khác nhau sẽ có hiệu quả ở những nơi, cộng đồng và bối cảnh khác nhau, do đó, nghiên cứu mới làm nổi bật những sắc thái này có thể là một công cụ quan trọng. Nguồn ảnh: Jacob_09/Shutterstock

Các biện pháp can thiệp nhanh chóng và dễ dàng truyền cảm hứng cho mọi người trực tiếp hành động vì khí hậu chính là chén thánh. Các nhà khoa học hành vi và nhà hoạch định chính sách rất muốn tìm hiểu xem những bước đi nhỏ nào có thể tạo ra sự khác biệt lớn nhất. Một trong những cuộc thí nghiệm lớn nhất từng được tiến hành về tâm lý học biến đổi khí hậu cho thấy rằng cùng một biện pháp can thiệp có những kết quả khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh cụ thể, và quan trọng là, vào đất nước, nơi đang diễn ra sự thay đổi.

Nghiên cứu mới của một đội ngũ quốc tế gồm hơn 250 nhà khoa học đã nghiên cứu một vài biện pháp can thiệp vào môi trường và cách người dân phản ứng với chúng ở 63 nước.

Ở Áo, một trong những cách tốt nhất để tăng cường hành vi bảo vệ môi trường hiệu quả, chẳng hạn như dành thời gian cho việc trồng cây, là cung cấp cho mọi người dân thông tin cho thấy biến đổi khí hậu đã và đang diễn ra, đang ảnh hưởng tiêu cực lên châu Âu và gây thiệt hại cho những người xung quanh. Đây là những gì các nhà khoa học hành vi gọi là giảm khoảng cách tâm lý |reducing psychological distance|. Sự nhận diện này khiến những rủi ro và mối nguy hiểm của biến đổi khí hậu trở nên cấp thiết và dễ có mối liên hệ hơn, khuyến khích mọi người hành động chống lại nó.

Nhưng ở Đức, một nước có chung ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử lâu đời với Áo, lại có kết quả rất khác cho cùng một sự can thiệp. Những người dân tham gia có xu hướng ít tin vào biến đổi khí hậu, ít có khả năng ủng hộ các chính sách giảm thiểu biến đổi khí hậu và ít có khả năng trồng cây.

Trung Quốc kẻ chiến thắng trước sự chuyển đổi thế giới mà Trump mong muốn

TRUNG QUỐC KẺ CHIẾN THẮNG TRƯỚC SỰ CHUYỂN ĐỔI THẾ GIỚI MÀ TRUMP MONG MUỐN

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Đài Loan, cuộc diễn tập mới của hải quan Trung Quốc năm 2024: Agencia Nova. DR

Tư thế công khai ủng hộ Nga trên vấn đề Ukraine của Tổng thống thứ 47 của Hoa Kỳ đang gây ra sự hoang mang ở Châu Á về vấn đề Đài Loan và có khả năng khiến Trung Quốc trở thành bên hưởng lợi lớn từ sự trở mặt của Mỹ với nhiều hệ quả.

--------------------------------------------------

Đài Loan, trong tầm ngắm của Bắc Kinh, có nguy cơ trở thành nạn nhân tiếp theo của sự ngông cuồng của Nhà Trắng. Việc Donald Trump “bỏ rơi” Ukraine, chấp nhận những đòi hỏi của Vladimir Putin, kết hợp với lời đe dọa bỏ mặc Châu Âu trong số phận của mình khi phải đối đầu với Nga, đang khiến Châu Á ngày càng lo ngại rằng ông có thể làm điều tương tự với Trung Quốc của Tập Cận Bình bằng cách nhường lại Đài Loan cho Trung Quốc.

Cảnh những cáo buộc dữ dội chưa từng thấy của Donald Trump, cùng với phó tổng thống JD Vance, đối với vị khách người Ukraine Volodymyr Zelensky, được truyền hình trực tiếp trên các đài truyền hình khắp thế giới vào ngày 28 tháng 2, sẽ mãi được ghi nhớ như một bước ngoặt lớn trong tiến trình phát triển của thế giới. Sự chuyển đổi mà chính quyền Trump mong muốn đã có bước ngoặt đáng kinh ngạc vào ngày 24 tháng 2 tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York khi Hoa Kỳ, đứng về phe Nga và Triều Tiên, bỏ phiếu chống lại một nghị quyết được trình lên Đại hội đồng lên án cuộc xâm lược Ukraine của Nga.

Thêm một điều chưa từng thấy: Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc đã thông qua cùng ngày một nghị quyết kêu gọi “chấm dứt nhanh chóng” cuộc xung đột ở Ukraine mà không lên án Nga, Hoa Kỳ đã trắng trợn bỏ phiếu cùng với Nga và Trung Quốc. Thứ Hai ngày 3 tháng 3, Nhà Trắng tuyên bố đóng băng mọi chuyển giao vũ khí cho Ukraine và vào thứ Tư ngày 5 tháng 3, Giám đốc CIA John Ratcliffe thông báo quyết định của Donald Trump về việc chấm dứt hợp tác với Ukraine trong lĩnh vực tình báo, một lĩnh vực thiết yếu đối với quân đội Ukraine.

Hiểu lầm do ngôn ngữ tại nơi làm việc: biểu hiện, nguyên nhân và hành động mà các tổ chức có thể làm

HIỂU LẦM DO NGÔN NGỮ TẠI NƠI LÀM VIỆC: BIỂU HIỆN, NGUYÊN NHÂN, VÀ HÀNH ĐỘNG MÀ CÁC TỔ CHỨC CÓ THỂ LÀM

Ngôn ngữ đóng vai trò trung tâm trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao tiếp hiệu quả bằng cách cho phép mọi người diễn đạt suy nghĩ, chia sẻ thông tin thiết yếu và xây dựng kết nối với nhau. (Shutterstock)

Ngôn ngữ là nền tảng của sự tương tác giữa người với người. Nó đóng vai trò trung tâm trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao tiếp hiệu quả bằng cách cho phép mọi người diễn đạt suy nghĩ, chia sẻ thông tin thiết yếu và xây dựng kết nối với nhau.

Tại nơi làm việc, sự đa dạng về ngôn ngữ có thể mang lại lợi ích cho các tổ chức bằng cách cải thiện dịch vụ khách hàng và mở rộng phạm vi hoạt động về mặt địa lý.

Tuy nhiên, dù ngôn ngữ có khả năng bồi dưỡng các kết nối có ý nghĩa, song nó cũng có thể làm trầm trọng thêm sự chia rẽ giữa người với người. Khi ngôn ngữ thất bại trong khả năng tạo điều kiện giao tiếp, nó có thể dẫn đến sự hiểu lầm và cảm giác mất kết nối hoặc bị loại trừ.

Nhiều nhân tố khác nhau đã khiến môi trường ngôn ngữ tại nơi làm việc ở Canada ngày càng phức tạp, bao gồm những chuyển đổi về dân số học, sự gia tăng các ngành nghề yêu cầu giấy phép hoặc chứng chỉ đi kèm với các dạng ngôn ngữ chuyên ngành riêng và sự xuất hiện nhanh chóng của tiếng lóng Thế hệ Z, trong số nhiều nhân tố khác.

Cuộn giấy cổ tiết lộ câu chuyện mới về cái chết của Plato – đây là lý do tại sao bạn nên hồ nghi về nó

CUỘN GIẤY CỔ TIẾT LỘ CÂU CHUYỆN MỚI VỀ CÁI CHẾT CỦA PLATO – ĐÂY LÀ LÝ DO TẠI SAO BẠN NÊN HỒ NGHI VỀ NÓ

Tác giả: Bert van den Berg

Plato và các học trò tại ngôi trường của mình, nơi ông được cho là đã được chôn cất. Nguồn ảnh: Wikimedia

Plato thành Athens (429-347 TCN) có thể là một trong những triết gia nổi tiếng nhất của tất cả mọi thời đại. Ông là nhà tư tưởng đưa ra “thuyết về các dạng thức |forms|” và thành lập thể chế học thuật đầu tiên. Tuy nhiên, chúng ta biết rất ít về cuộc đời của ông, chẳng hạn như ông chết như thế nào, hay thậm chí ông có thể được chôn cất ở đâu.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới đây đầy ấn tượng về giấy cói ở Herculaneum do dự án Trường phái triết học Hy Lạp ở Ý thực hiện đã đưa ra câu trả lời mới cho những câu hỏi đó.

Những cuộn giấy cói bị than hóa, được phát hiện vào thế kỷ 18 trong một biệt thự La Mã gần Herculaneum (giữa Naples và Pompeii) và được gọi là Villa dei Papyri, chứa đựng rất nhiều sự hiểu biết mà chúng ta vẫn chưa khám phá ra.

Chủ sở hữu thư viện dường như rất quan tâm đến triết học Hy Lạp, nhất là triết học của Epicurus, và đã thu thập được một thư viện lớn các cuộn giấy cói. Nhưng việc đọc 1.800 cuộn giấy tỏ ra khá khó khăn. Mặc dù quá trình cacbon hóa của chúng sau vụ phun trào của núi lửa Vesuvius vào năm 79 CN đã bảo quản các cuộn giấy, nhưng chúng rất giòn và rất khó để bóc tách từng cuộn giấy ra.

Học dịch thuật: vào thời buổi trí tuệ nhân tạo, có còn cần làm những bài dịch ngược và dịch xuôi nữa không?

HỌC DỊCH THUẬT: VÀO THỜI BUỔI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO, CÓ CÒN CẦN LÀM NHỮNG BÀI TẬP DỊCH NGƯỢC VÀ DỊCH XUÔI NỮA KHÔNG?

Tác giả: Anissa Hamza-Jamann

Giảng sư về khoa học ngôn ngữ, Đại học Lorraine

Mặc dù các giảng viên đã thiết lập những mục tiêu sư phạm rõ ràng cho các giờ học dịch ngược và dịch xuôi, nhiều sinh viên vẫn khó nhận ra mục đích của hoạt động này. Shutterstock

“Nếu các công cụ dịch thuật tạo ra những điều kỳ diệu thì tại sao phải luyện tập chuyển các văn bản từ một ngôn ngữ này sang một ngôn ngữ khác?”, các sinh viên tự hỏi như vậy. Không phải là vô nghĩa, việc luyện tập này giúp thực sự nâng cao nhận thức nhạy bén với những điều tinh tế và với sự vận hành của ngôn ngữ mà ta đang học.

“Học sâu tạo ra những điều kỳ diệu, thế thì tại sao tôi phải học phiên dịch?” một sinh viên tự hỏi như vậy trong một lớp học dịch xuôi.

Các lớp học dịch ngược (dịch một văn bản từ tiếng Pháp qua ngôn ngữ đang học) và dịch xuôi (dịch một văn bản từ ngôn ngữ đang học qua tiếng Pháp) chiếm một vị trí quan trọng trong đào tạo ở bậc đại học của Pháp, từ cử nhân ngôn ngữ cho đến các môn thi tuyển ở bậc đại học.

Ngay từ trung học, học sinh đã khám phá những nét tinh tế gắn liền với việc chuyển từ một ngôn ngữ này sang một ngôn ngữ khác và, trong khuôn khổ các chương trình giảng dạy về ngôn ngữ và văn hoá thời Cổ Đại, học sinh thường xuyên thực hành dịch thuật.

Trong một bối cảnh chung mà dịch thuật nơ-ron^[*], do trí tuệ nhân tạo cung cấp, ngày càng cạnh tranh với dịch thuật do con người, lợi ích của việc học tập này có thể bị đặt lại vấn đề.

Hitler đã san bằng một nền dân chủ trong 53 ngày như thế nào

HITLER ĐÃ SAN BẰNG MỘT NỀN DÂN CHỦ TRONG 53 NGÀY NHƯ THẾ NÀO

Ông ta đã dùng hiến pháp để đập tan chính nó.

Adolf Hitler và nội các của mình khi trở thành Thủ tướng Đức vào ngày 30 tháng 1 năm 1933. Ảnh: Everett Collection/Alamy

92 năm trước, cũng vào tháng này, vào sáng thứ Hai, ngày 30 tháng 1 năm 1993, Adolf Hitler được bổ nhiệm làm vị thủ tướng thứ 15 của Cộng hòa Weimar. Trong một trong những cuộc chuyển đổi chính trị đáng kinh ngạc nhất lịch sử dân chủ, Hitler bắt đầu phá hủy một nền cộng hòa lập hiến bằng chính các phương tiện hợp hiến. Dưới đây là bảng tường thuật chi tiết từng bước về cách Hitler vô hiệu hóa và sau đó là phá hủy một cách có hệ thống các cấu trúc và quy trình dân chủ của đất nước mình chỉ trong chưa đầy hai tháng – cụ thể là một tháng, ba tuần, hai ngày, tám giờ và 40 phút. Số phút đó, như chúng ta sẽ thấy, rất quan trọng.

Hans Frank từng là luật sư riêng và chiến lược gia pháp lý trưởng của Hitler trong những năm đầu của phong trào Quốc xã (Nazi). Sau này, trong khi chờ đợi bị hành quyết tại Nuremberg vì tội đồng lõa với các tội ác của Quốc xã, Frank đã nhận xét về khả năng phi thường của thân chủ của mình trong việc cảm nhận “những điểm yếu tiềm ẩn trong mọi hình thức pháp luật chính thức” và sau đó lợi dụng những điểm yếu đó một cách tàn nhẫn. Sau cuộc Đảo chính Munich thất bại vào tháng 11 năm 1923, Hitler đã từ bỏ việc cố gắng lật đổ nền Cộng hòa Weimar bằng bạo lực nhưng vẫn giữ nguyên cam kết phá hủy hệ thống dân chủ của đất nước này, một quyết tâm mà ông ta đã nhắc lại trong Legalitätseid— “lời tuyên thệ về tính hợp pháp”—trước Tòa án Hiến pháp vào tháng 9 năm 1930. Viện dẫn Điều 1 của hiến pháp Weimar, trong đó nêu rõ chính phủ là biểu hiện của ý chí nhân dân, Hitler tuyên bố với tòa rằng một khi giành được quyền lực thông qua các phương tiện hợp pháp, ông ta sẽ nhào nặn chính phủ theo ý muốn của mình. Đó là một tuyên bố táo bạo đến kinh ngạc.

“Vậy thì, thông qua các phương tiện hợp hiến?” vị chủ tọa phiên tòa hỏi.

“Jawohl!” (Đúng vậy!) Hitler đáp lại.

Geoffrey Hinton: (I) Cha đỡ đầu của trí tuệ nhân tạo và (II) Lời cảnh báo

(I) GEOFFREY HINTON: CHA ĐỠ ĐẦU CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO, VÀ CON ĐƯỜNG DẪN ĐẾN GIẢI NOBEL

Tôi luôn tin rằng cách duy nhất để trí tuệ nhân tạo hoạt động là thực hiện tính toán theo cách tương tự như não người. Đó là mục tiêu mà tôi theo đuổi. Chúng ta đang tiến bộ, mặc dù chúng ta vẫn còn nhiều điều phải học về cách não thực sự hoạt động.

Trong khoa học, bạn có thể nói những điều có vẻ điên rồ, nhưng về lâu dài, chúng có thể trở thành đúng. Chúng ta có thể có bằng chứng thực sự tốt và cuối cùng, cộng đồng sẽ đI theo.

— Geoffrey Hinton

Geoffrey Hinton (Chris Young / Imago)

Lời nói đầu

Giải Nobel Vật lý 2024 vừa được trao hôm 8/10 cho hai nhà khoa học, người Anh-Canada Geoffrey Hinton, và người Mỹ John Hopfield,  vì “phát hiện và phát minh cho phép học máy (machine learning) với mạng nơ-ron nhân tạo”, đặt nền móng cho trí tuệ nhân tạo mà những công cụ phổ biến như ChatGPT sử dụng. Giải Nobel tiến quân vào lãnh vực đang hot nhất của công nghệ cao đang làm bộ mặt của thế giới thay đổi. Nhưng bài báo dưới đây về nhà khoa học Geoffrey Hinton cho thấy, nhà khoa học đã sử dụng toán học, vật lý cao cấp thế nào như công cụ phát minh cho AI. Cái tên “Máy Boltzmann” đã nói lên điều đó. Nền tảng của ông là khoa học cao cấp, không còn là “tinkering”.

Cuộc đời khoa học của ông cũng rất thú vị và truyền cảm hứng. Ông không phải là người trong mainstream, mà là một người bên cạnh đó, nếu không muốn nói đứng ngoài. Chuyện này đã thường xảy ra trong lịch sử phát minh khoa học. Nhưng Geoffrey vẫn trung thành với niềm tin khoa học, trực giác và tầm nhìn của mình, và làm việc không mệt mỏi, sau 6 giờ vẫn còn tiếp tục miệt mài, thay vì xuống phố vào quán rượu. Ông có strong character, và đó là điều đã tạo nên khác biệt, như Einstein từng nói.

Bài thứ hai trong những ngày tới sẽ nói về những gì Geoffrey Hinton quan ngại về chính đứa con trí tuệ nhân tạo mà ông đã góp phần tạo ra.

Nguyễn Xuân Xanh

Người Đức phải nêu đích danh những điều sai trái

NGƯỜI ĐỨC PHẢI NÊU ĐÍCH DANH NHỮNG ĐIỀU SAI TRÁI

“Ngay cả người Đức cũng phải có tự do đạo đức, để nêu đích danh những điều sai trái là sai trái”

ĐÀM THOẠI SPIEGEL – Trong cuốn sách mới xuất bản »Thế giới sau Gaza«, nhà tư tưởng ngôi sao Ấn Độ Pankaj Mishra, 56 tuổi, tính sổ với những người phương Tây ủng hộ nỗ lực chiến tranh của Do Thái. Ông gay gắt phê phán chính trị Đức.

Bernhard Zand phỏng vấn Pankaj Mishra

Người dịch: Ninh Dương

SPIEGEL: Ông Mishra, ông sinh trưởng ở Ấn Độ. Ông kể rằng, trong gian phòng thuở nhỏ, có treo một bức ảnh của Moshe Dayan, người từng là Bộ trưởng Quốc phòng Do Thái từ năm 1967 đến năm 1974. Điều gì ở người đàn ông với miếng che mắt nổi tiếng này làm ông ngưỡng mộ?

Mishra: Ông ta là hiện thân của hiệu quả quân sự Do Thái và chủ nghĩa anh hùng. Cảm nghĩ chung trong gia đình tôi là người Ấn Độ chúng tôi thiếu ý thức đoàn kết, không có lòng tin mạnh mẽ vào đất nước mình. Chúng tôi không biết nhiều về Do Thái, về lịch sử của chủ nghĩa phục quốc Do Thái và những gì đã xảy ra ở Châu Âu. Nhưng chúng tôi có ấn tượng rằng những người như Moshe Dayan đã tạo dựng nên một quốc gia hùng cường và một xã hội rất gắn kết. Chúng tôi đã tin rằng Do Thái là một mô hình mà Ấn Độ có thể học hỏi và hưởng lợi từ đó.

SPIEGEL: Phải chăng những người sống ở Nam bán cầu, nơi họ thường xuyên đối mặt với nạn phân biệt chủng tộc và đàn áp nhận thức rõ ràng hơn về xung đột Trung Đông? Sự đồng cảm của ông có nhiều hơn không – cho cả hai phía?

Mishra: Các nhà lãnh đạo dân tộc chủ nghĩa của Ấn Độ và Trung Quốc đều có sự đồng cảm sâu sắc với người Do Thái bị đàn áp tàn nhẫn ở Châu Âu. Lúc bấy giờ, ý tưởng về một đất nước của riêng họ, đã nhận được nhiều sự đồng tình ở Châu Á cũng như ở Châu Phi. Điều này đã thay đổi sau năm 1948, khi trong quá trình thành lập nước Do Thái, người Palestine đã bị tước đoạt tài sản và bị trục xuất. Đúng vào thời điểm đó, gió đã xoay chiều.

Phỏng vấn: Sophie Boisseau du Rocher và Christian Lecherry: “Các nước Châu Á-Thái Bình Dương coi chính quyền Trump là đáng lo ngại”

PHỎNG VẤN

SOPHIE BOISSEAU DU ROCHER^[*] VÀ CHRISTIAN LECHERVY^[**]: “CÁC NƯỚC CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG COI CHÍNH QUYỀN TRUMP LÀ ĐÁNG LO NGẠI”

Pierre-Antoine Donnet

ASEAN, kiểu mẫu phát triển và hội nhập của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (© Liên minh Châu Âu, 2025, CC BY 4.0, qua Wikimedia Commons)

Các tác giả của cuốn L’Asie-Pacifique, nouveau centre du monde/Châu Á - Thái Bình Dương, trung tâm mới của thế giới giải thích trong một cuộc phỏng vấn với Asialyst về cách khu vực chủ chốt này của thế giới phản ứng khi tân tổng thống Mỹ nhậm chức. Họ cũng phân tích chiến lược của Trung Quốc đối với các nước láng giềng và sự bất ổn lớn xung quanh vấn đề Đài Loan.

Liệu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương có trở thành trung tâm mới của thế giới không? Hay đúng hơn là nó đã như vậy rồi? Trong tác phẩm mới nhất của họ, Châu Á - Thái Bình Dương, trung tâm mới của thế giới, Sophie Boisseau du Rocher, một chuyên gia về Đông Nam Á, và Christian Lechervy, một nhà ngoại giao giàu kinh nghiệm trong khu vực, nhấn mạnh rằng khu vực này “thử thách, làm rung chuyển, thách thức” chủ nghĩa phổ quát Phương Tây như thế nào trước “mô hình Mỹ đang rạn nứt và trong khi chiến tranh đang gầm lên trước thềm Châu Âu”. Trong cuốn sách hấp dẫn này, hai tác giả giải thích hậu quả sẽ xảy ra đối với Châu Âu, vẫn còn quá vắng mặt trong khu vực đầy hứa hẹn này, mà “sự trỗi dậy không chỉ giới hạn ở Trung Quốc”.

Ba bài học mà phương Tây có thể học được từ cách tiếp cận kinh tế của Trung Quốc đối với AI

BA BÀI HỌC MÀ PHƯƠNG TÂY CÓ THỂ HỌC ĐƯỢC TỪ CÁCH TIẾP CẬN KINH TẾ CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI A.I

Ảnh Phonlamai Photo/Shutterstock

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã có mặt ở khắp mọi nơi, sẵn sàng thay đổi cách chúng ta làm việc và giải trí, cách chúng ta học tập và cách chúng ta được chăm lo. Từ dịch vụ khách sạn đến chăm sóc sức khỏe, giải trí đến giáo dục, AI đang biến đổi thế giới như chúng ta đã biết.

Nhưng chúng đang phát triển với tốc độ khác nhau ở những nơi khác nhau trên thế giới. Ở phương Tây, dường như có xu hướng hướng đến sự hoàn hảo, theo đó các công ty dành thời gian để tinh chỉnh các hệ thống AI trước khi triển khai.

Ngược lại, Trung Quốc đã chọn con đường thực tế hơn, trong đó tốc độ và khả năng thích ứng được ưu tiên hơn việc thực hiện hoàn hảo. Các công ty Trung Quốc có vẻ như sẵn sàng chấp nhận rủi ro hơn, chấp nhận những hạn chế hiện tại của AI và quan sát xem điều gì sẽ xảy ra.

Và mong muốn trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về phát triển AI của Trung Quốc dường như đang có hiệu quả. Sau đây là ba bài học quan trọng mà phương Tây có thể học được từ chiến lược kinh tế về AI của Trung Quốc.