VIETNAM SPACE WEEK 2026: GIỎ TRÁI CÂY VIỆT CỦA PHI HÀNH GIA NASA, CHIẾC XE ĐẠP CỦA BÁC SĨ VŨ TRỤ VÀ TIẾNG PIANO GIỮA NHỮNG CÂU CHUYỆN VỀ CÁC VÌ SAO
Tác giả: Sam Nguyễn
Một nhà khoa học NASA đạp xe vào hội trường giữa tiếng vỗ tay của hàng nghìn học sinh ở Cần Thơ.
Một nhà vật lý thiên văn ngồi bên cây đàn piano, chơi những giai điệu từng đồng hành cùng kỷ nguyên Apollo.
Một giáo sư Nhật Bản mở đầu bài thuyết trình về vũ trụ bằng một tác phẩm của Chopin.
Một cựu phi hành gia NASA bước lên sân khấu với giỏ xoài mua từ chợ Bến Thành.
Nếu chỉ nhìn qua chương trình nghị sự, Vietnam Space Week 2026 là một chuỗi sự kiện về STEM, công nghệ vũ trụ và kinh tế không gian. Nhưng với những người có mặt tại Cần Thơ và TP.HCM trong những ngày cuối tháng 5, điều còn đọng lại sau các bài thuyết trình về vệ tinh, trí tuệ nhân tạo hay các sứ mệnh Mặt Trăng còn là những chi tiết rất đời thường.
Đó là lúc khoa học gặp văn hóa. Là khi câu chuyện về không gian được kể bằng ngôn ngữ của âm nhạc, ký ức, những phiên chợ và những cuộc gặp gỡ giữa con người với con người.
Vietnam Space Week 2026 do Saigon Times Foundation, Innovation Services Center (ISC) và STEAMZone đồng tổ chức. Trong hai ngày tại Cần Thơ và TP.HCM, Ban Tổ chức đã đưa về Việt Nam bảy diễn giả quốc tế đến từ NASA, Đại học Tokyo, CEA Saclay (Pháp), Skyrora (Anh), đồng thời dàn dựng các phiên đối thoại theo cách hiếm gặp trong các sự kiện khoa học truyền thống.
Chiếc xe đạp ở Cần Thơ
Vietnam Space Week 2026 bắt đầu hành trình tại Cần Thơ ngày 28/5/2026, với phiên Real Space Talk dành cho hàng nghìn học sinh miền Tây.
Tiến sĩ Josef Schmid, bác sĩ chuyên ngành Y học Hàng không Vũ trụ và nhà giáo dục STEM, xuất hiện trước hàng nghìn học sinh không bằng những hiệu ứng hoành tráng mà nhiều em đang chờ đợi. Ông đạp xe thẳng lên sân khấu giữa tiếng vỗ tay. Không hiệu ứng đặc biệt. Không âm thanh hùng tráng. Chỉ một nhà khoa học và chiếc xe đạp quen thuộc.
Trên sân khấu, Schmid chia sẻ rằng những công cụ đơn giản nhất, bút chì, giấy và chiếc xe đạp, đôi khi lại là những “đồng nghiệp” tốt nhất trong khoa học. “Einstein chỉ dùng bộ não để thực hiện những thí nghiệm tưởng tượng, rồi viết chúng lên bảng đen. Leonardo da Vinci thì vẽ. Smartphone và máy tính rất tuyệt nếu bạn có chúng, nhưng không cần thiết để bắt đầu,” ông nói. “Gia đình tôi từng có lúc khó khăn. Chúng tôi luôn đủ sống, nhưng không hơn.”
Ông muốn các em học sinh hiểu rằng không cần điện thoại thông minh để có thể bước vào con đường STEM. Và bản thân ông, theo lời kể, lại thường có những ý tưởng tốt nhất khi đang đạp xe.
Khoảnh khắc ấy ngay lập tức kéo vũ trụ từ khoảng cách hàng trăm kilomet ngoài quỹ đạo trở về gần với học sinh. Những câu chuyện về NASA bỗng không còn xa vời.
Trong một tuần lễ mang tên “Không gian”, có lẽ hình ảnh chiếc xe đạp ấy lại chính là biểu tượng gần gũi nhất cho tinh thần khám phá.
Khi âm nhạc mở cánh cửa vào vũ trụ
Ba ngày sau, tại UEH (Đại học Kinh tế TP.HCM), Vietnam Space Week 2026 tiếp tục với phiên Space Economy Dialogue. Bên cạnh những bài phát biểu đầy chiều sâu tri thức, buổi khai mạc còn đọng lại trong khán giả một khoảnh khắc bất ngờ thú vị đến từ cây đàn piano.
Lễ khai mạc bắt đầu trong bóng tối, một dàn dựng do Ban Tổ chức thiết kế nhằm đưa khán giả vào trạng thái cảm xúc đặc biệt trước khi bước vào các bài thuyết trình về kinh tế không gian. Khán phòng gần như không nhìn thấy gì ngoài ánh sáng mờ phản chiếu trên những bức tường, in hình Mặt Trăng mô phỏng. Nhà vật lý thiên văn Nguyễn Lương Quang ngồi bên cây đàn piano. Những nốt đầu tiên của Fly Me to the Moon vang lên. Đây là ca khúc gắn liền với kỷ nguyên Apollo, từng được các phi hành gia mang theo trong những chuyến bay lịch sử.
Ban Tổ chức chia sẻ rằng Tiến sĩ Quang không phải nghệ sĩ piano chuyên nghiệp, nhưng điều khiến khoảnh khắc ấy trở nên đặc biệt không phải kỹ thuật chơi đàn điêu luyện, mà là cảm xúc. Từng nốt nhạc được chơi bằng sự chân thành của một người làm khoa học, người hiểu rõ ý nghĩa của bài hát ấy đối với hành trình chinh phục không gian của nhân loại.
Trong lúc tiếng đàn vang lên, hình ảnh Mặt Trăng từ từ chuyển động quanh khán phòng. Đến khi giai điệu kết thúc, vầng trăng dừng lại giữa sân khấu. Một khoảnh khắc ngắn ngủi nhưng đủ khiến cả hội trường im lặng.
Đó không chỉ là một buổi hội thảo công nghệ. Nó giống một trải nghiệm văn hóa, nơi âm nhạc trở thành cây cầu nối giữa khoa học và cảm xúc.
Lời mở đầu từ một tầm nhìn quốc gia
Khi vầng trăng dừng lại giữa sân khấu và tiếng đàn lắng xuống, ánh đèn dần sáng lên cho phần phát biểu khai mạc. Ông Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, bước lên bục với một thông điệp giàu chiều sâu.
“Từ ngàn đời nay, người Việt Nam ta luôn hướng lên bầu trời với niềm tin và khát vọng,” Ông nói. “Nhưng hôm nay, chúng ta nhìn lên bầu trời không chỉ để ước mơ, mà để hiểu, để làm chủ, và để kiến tạo tương lai.”
Lời phát biểu nối tiếp tiếng đàn một cách tự nhiên, bởi cả hai, theo cách riêng, đều nói về cùng một điều: hành trình của con người với bầu trời.
Từ trái qua:
ông Vũ Quang Lãm, Chủ tịch HĐQT SAIGONBANK – Đối tác Tiên phong (Frontier
Partner) của Vietnam Space Week 2026; và ông Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban
Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ,
giao lưu tại phiên Space Economy Dialogue, Vietnam Space Week 2026, ngày
31/5/2026. Ảnh: BTC
Chopin giữa một hội thảo về kinh tế không gian
Khi chuyên gia kinh tế không gian Michael Koetsier vừa kết thúc phần trình bày về tương lai ngành công nghiệp vũ trụ, khán phòng lại bất ngờ lần thứ hai. Tiếng đàn piano lại vang lên.
Người ngồi trước đàn lần này là Giáo sư, Tiến sĩ Kohno Kotaro của Đại học Tokyo.
Ông không mở đầu bằng biểu đồ. Không dùng video mô phỏng kính thiên văn. Không trình chiếu ảnh thiên hà.
Ông chơi Chopin.
Đó là Étude Op. 25 No. 1, còn được gọi bằng cái tên thơ mộng “Aeolian Harp” (Đàn hạc thần gió).
Giai điệu nhẹ nhàng trôi qua khán phòng trước khi giáo sư bắt đầu kể về các dự án thiên văn học hàng đầu của Nhật Bản, trong đó có Đài thiên văn TAO (University of Tokyo Atacama Observatory), đài thiên văn cao nhất thế giới được Kỷ lục Guinness công nhận, mà ông là một trong những nhà khoa học chủ chốt của Đại học Tokyo gắn bó với công trình ấy. Sự xuất hiện của Giáo sư Kohno cũng đánh dấu lần đầu tiên Ban Tổ chức đưa được một nhà nghiên cứu chủ chốt của dự án TAO về với cộng đồng khoa học và sinh viên Việt Nam. Nhiều người sau đó nhận xét rằng họ nhớ tiếng đàn ấy không kém gì nội dung bài thuyết trình.
Khoảnh khắc đó cho thấy một khía cạnh ít được nói đến của khoa học: các nhà khoa học không chỉ sống trong thế giới của công thức và dữ liệu. Họ cũng mang theo âm nhạc, văn hóa và cảm xúc của riêng mình.
Có lẽ đó cũng là lý do nhiều nền khoa học hàng đầu thế giới luôn gắn với những truyền thống nhân văn sâu sắc.
Hai khoảnh
khắc của một nhà khoa học: GS.TS. Kohno Kotaro (Đại học Tokyo) bên cây đàn
piano (phải), rồi bước lên bục thuyết trình (trái) tại Space Economy Vietnam
Space Week 2026 ngày 31/5. Chopin và thiên văn, trong cùng một con người. Ảnh:
BTC
Một phi hành gia, một chiếc giỏ tre và chợ Bến Thành
Buổi chiều cùng ngày tại UEH, phiên Real Space Talk dành cho gần 1.000 sinh viên TP.HCM mở ra với một khoảnh khắc bất ngờ khác đến từ cựu phi hành gia NASA Michael A. Baker.
Khán phòng đang chờ đợi một màn xuất hiện mang màu sắc NASA quen thuộc. Và họ đã có điều đó: bộ đồ bay xanh đặc trưng, huy hiệu sứ mệnh, phong thái của một người từng bốn lần bay vào không gian.
Nhưng trên tay ông không phải mô hình tàu con thoi. Đó là một chiếc giỏ tre đan, bên trong là xoài và rau Việt Nam.
Khán phòng bật cười rồi lập tức vỗ tay.
Chi tiết ấy không hề ngẫu nhiên. Michael A. Baker đặc biệt ấn tượng với poster chính thức của Vietnam Space Week 2026, nơi hình ảnh một phi hành gia mang giỏ rau đi ngang chợ Bến Thành dưới ánh trăng được sử dụng như biểu tượng cho sự gặp gỡ giữa đời sống thường nhật và không gian. “Fly Me to the Moon” cũng chính là chủ đề xuyên suốt của chương trình, sự kiện do Saigon Times Foundation, Innovation Services Center (ISC) và STEAMZone đồng tổ chức.
Ban Tổ chức đã thuyết phục được Baker mang chiếc giỏ tre đựng xoài và rau Việt Nam lên sân khấu, biến biểu tượng đồ họa trên poster thành hình ảnh sống động trước gần 1.000 sinh viên, vừa dí dỏm, vừa mang đậm dấu ấn Việt Nam, khiến cả khán phòng thích thú ngay từ những phút đầu chương trình.
Sau tất cả, dữ liệu vệ tinh ngày nay giúp người nông dân dự báo thời tiết. Công nghệ không gian hỗ trợ theo dõi mùa vụ, cảnh báo thiên tai và quản lý tài nguyên. Giữa giỏ xoài và những cuộc trò chuyện về quỹ đạo Trái Đất tưởng như chẳng liên quan, hóa ra lại tồn tại một sợi dây kết nối rất thực tế.
Những cuộc gặp gỡ giữa các nền văn hóa
Trong suốt Vietnam Space Week, điều dễ nhận thấy nhất không phải sự khác biệt quốc tịch giữa các diễn giả. Mà là cách những khác biệt ấy hòa vào nhau.
Một cựu phi hành gia Mỹ trò chuyện với sinh viên Sài Gòn. Một nhà thiên văn học Việt Nam đang làm việc tại Pháp kể ký ức tuổi thơ trên đường từ Buôn Ma Thuột xuống Nha Trang. Một giáo sư Nhật Bản nói về các kính thiên văn đặt trên đỉnh núi. Một chuyên gia kinh tế không gian người Anh phân tích tương lai Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Một bác sĩ NASA đạp xe trước hàng nghìn học sinh Cần Thơ.
Không khí ấy khiến chương trình giống một cuộc đối thoại văn hóa hơn là một hội nghị chuyên môn, dù bản thân nội dung rất đậm chất chuyên môn.
Nhiều sinh viên sau chương trình không nhớ hết các số liệu về quy mô nền kinh tế không gian toàn cầu. Nhưng họ nhớ những câu chuyện. Nhớ cảm giác được trực tiếp hỏi một phi hành gia NASA về lần đầu tiên nhìn thấy Trái Đất từ quỹ đạo. Nhớ câu chuyện về một đứa trẻ Việt Nam tò mò vì sao Mặt Trăng dường như luôn đi theo chiếc xe của mình. Nhớ lời nhắn nhủ rằng tương lai không gian không chỉ dành cho các kỹ sư.
Không gian bắt đầu từ con người
Nhìn lại toàn bộ Vietnam Space Week 2026, có thể thấy điều đặc biệt nhất không nằm ở những chủ đề mang tính tương lai như AI, vệ tinh hay các sứ mệnh Sao Hỏa. Điều đặc biệt nằm ở cách những câu chuyện ấy được đưa trở lại với đời sống.
Một chiếc xe đạp.
Một giỏ trái cây.
Một bản nhạc piano.
Một ký ức tuổi thơ.
Một câu hỏi của sinh viên.
Những chi tiết nhỏ bé ấy tạo nên phần hồn của sự kiện.
Chúng nhắc rằng không gian không phải chỉ là tên lửa, phòng điều khiển hay những con số khổng lồ của nền kinh tế vũ trụ.
Không gian, trước hết, là câu chuyện của con người.
Là sự tò mò khiến một đứa trẻ ngước nhìn Mặt Trăng. Là trí tưởng tượng giúp một nghệ sĩ viết nên Fly Me to the Moon. Là niềm tin khiến các nhà khoa học dành hàng chục năm theo đuổi những câu hỏi chưa có lời giải. Và cũng là khả năng kết nối những con người đến từ nhiều quốc gia, nhiều nền văn hóa khác nhau quanh một khát vọng chung.
Bởi cuối cùng, như những gì Vietnam Space Week 2026 đã cho thấy, hành trình đi xa nhất của nhân loại không phải lúc nào cũng bắt đầu từ bệ phóng.
Đôi khi, nó bắt đầu từ một tiếng đàn piano trong bóng tối.
Hoặc từ một chiếc giỏ xoài mua ở chợ Bến Thành.
Vietnam Space Week 2026 khép lại, nhưng những giỏ trái cây, chiếc xe đạp, tiếng đàn piano và những cuộc đối thoại giữa các thế hệ có lẽ sẽ còn ở lại lâu hơn cả những bài thuyết trình về không gian. Đó cũng là thông điệp mà Ban Tổ chức (Saigon Times Foundation, Innovation Services Center và STEAMZone) mong muốn gửi gắm: đưa không gian đến gần hơn với mỗi người, bằng tri thức, cảm hứng và những kết nối rất con người.
Chiếc xe đạp ở
Cần Thơ. TS. Josef Schmid đạp xe lên sân khấu để mở màn bài trình bày “Hãy tìm
IKIGAI (lẽ sống) của bạn” trước hàng nghìn học sinh tại phiên Real Space Talk,
Vietnam Space Week 2026, ngày 28/5/2026. Ảnh: Ban Tổ chức
Từ trái qua:
ông Michael Koetsier, chuyên gia kinh tế không gian và chuyên gia văn bằng giáo
dục Scotland (Qualifications Scotland Specialist), Vương quốc Anh; và Tiến sĩ
Nguyễn Lương Quang, nhà thiên văn học (Pháp), tại phiên Space Economy Dialogue,
Vietnam Space Week 2026, ngày 31/5/2026. (Ảnh: BTC)
 |
| Biểu tượng chính thức của Vietnam Space Week 2026: phi hành gia đi qua chợ Bến Thành dưới ánh trăng, sự gặp gỡ giữa đời sống thường nhật Việt Nam và không gian. Space Economy Dialogue, UEH, ngày 31/5/2026. Ảnh: BTC |
Em Harper
Arias (tên Việt: Kim Thanh), học sinh Trường Tiểu học Quốc tế VAS, giao lưu
cùng cựu Phi hành gia NASA Michael A. Baker, hướng dẫn ông cách đi chợ Việt Nam
tại phiên Real Space Talk thuộc Vietnam Space Week 2026, chiều ngày 31/5/2026,
Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH). Ảnh: Ban Tổ chức
Nguồn: Vietnam Space Week 2026: Giỏ trái cây Việt của phi hành gia NASA, chiếc xe đạp của bác sĩ vũ trụ và tiếng piano giữa những câu chuyện về các vì sao, Vnfocus.vn, 5 Tháng 6 2026
* * *
VIETNAM SPACE WEEK 2026: NGUỒN NHÂN LỰC, TÀI SẢN LỚN NHẤT CỦA NỀN KINH TẾ KHÔNG GIAN
Tác giả: Sam Nguyễn
Việt Nam cần làm gì để tham gia vào nền kinh tế không gian toàn cầu?
Đó là câu hỏi trung tâm của Space Economy Dialogue, diễn ra ngày 31-5 tại Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) trong khuôn khổ Vietnam Space Week 2026, sự kiện do Saigon Times Foundation, Innovation Services Center (ISC) và STEAMZone đồng tổ chức. Chương trình quy tụ các chuyên gia NASA, nhà khoa học quốc tế, chuyên gia kinh tế không gian, nhà hoạch định chính sách, doanh nhân và giới học thuật để cùng thảo luận về một lĩnh vực được dự báo sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của kinh tế thế giới trong những thập niên tới.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dù các cuộc trao đổi xoay quanh vệ tinh, trạm không gian, công nghệ viễn thám hay những sứ mệnh lên Mặt Trăng, kết luận được lặp lại nhiều lần trong suốt chương trình lại khá giản dị: tương lai không gian không bắt đầu từ tên lửa mà bắt đầu từ con người.
Thông điệp đó cũng được đặt trong một bối cảnh chiến lược rộng lớn hơn qua bài phát biểu khai mạc của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ.
Ông nhắc lại rằng chỉ trong vài tháng gần đây, công nghệ vũ trụ đã được xác định là một trong những công nghệ chiến lược của Việt Nam. Ngày 13-3, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Hòa Lạc chính thức được khánh thành. Đầu tháng 5, trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản, hai nước tiếp tục khẳng định công nghệ vũ trụ là một trụ cột hợp tác chiến lược song phương.
Đặc biệt, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định công nghệ vũ trụ là một lĩnh vực trọng yếu nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, làm chủ dữ liệu không gian và thúc đẩy phát triển kinh tế số.
“Không gian không còn là câu chuyện xa vời của khoa học viễn tưởng nữa”, ông Đạt nhấn mạnh.
Theo ông, với một quốc gia có hơn 3.000 km bờ biển, nền nông nghiệp rộng lớn và đang chịu tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, công nghệ không gian không phải là một lựa chọn xa xỉ mà là một nhu cầu phát triển thực tế và lâu dài.
“Chào mừng đến với Phi thuyền Việt Nam”
Nếu bài phát biểu khai mạc đặt ra câu hỏi về vị trí của Việt Nam trong nền kinh tế không gian toàn cầu, thì Tiến sĩ Joseph Schmid, cựu bác sĩ hàng không vũ trụ của NASA và là nhà giáo dục STEM, lại đưa ra một cách nhìn khác: Việt Nam đã ở trên hành trình đó rồi.
“Hôm nay, tất cả các bạn đều là phi hành gia. Các bạn đều đang ở trên Phi thuyền Việt Nam,” ông nói với khán phòng đông kín sinh viên.
Schmid từng làm việc tại Trung tâm Điều khiển Nhiệm vụ NASA và tham gia chương trình Artemis hướng tới Mặt Trăng. Ông kể lại những thử nghiệm sử dụng công nghệ thực tế tăng cường và “holoportation” trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), nơi các phi hành gia có thể nhìn thấy hình ảnh ba chiều kích thước thật của đồng nghiệp đang ở Trái Đất như thể họ cùng đứng trong một căn phòng.
Nhưng công nghệ chỉ là phần nổi của câu chuyện.
Thông điệp quan trọng hơn, theo Schmid, là một quốc gia không gian không được xây dựng chỉ bởi các phi hành gia. Nó cần các nhà khoa học, kỹ sư, bác sĩ, chuyên gia dữ liệu, giáo viên, doanh nhân, nhà quản lý và vô số ngành nghề khác.
Ông sử dụng khái niệm ikigai của Nhật Bản để khuyến khích sinh viên tìm giao điểm giữa bốn yếu tố: điều mình yêu thích, điều mình làm tốt, điều xã hội cần và điều có thể tạo ra sinh kế bền vững.
“Công nghệ quan trọng nhất chính là bộ não của các bạn,” ông nói.
Từ đó, Schmid đề xuất một loạt “nhiệm vụ” dành cho thế hệ trẻ Việt Nam: ghi chép lượng mưa, theo dõi chất lượng môi trường, khảo sát sức khỏe cộng đồng, số hóa di sản văn hóa địa phương, lập bản đồ các địa điểm lịch sử bằng điện thoại thông minh và GPS.
Những dữ liệu tưởng chừng nhỏ bé đó, theo ông, hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho các mạng lưới khoa học công dân quy mô quốc gia trong tương lai.
Trong cách nhìn của Schmid, tương lai không gian của Việt Nam không khởi đầu từ bệ phóng hay vệ tinh, mà từ lớp học, cuốn sổ tay và sự tò mò của mỗi học sinh.
Kinh tế không gian: giá trị không nằm ở bệ phóng
Nếu Schmid nói về con người, thì Michael Koetsier, chuyên gia kinh tế không gian người Anh và cựu Phó Chủ tịch hãng tên lửa Skyrora, lại tập trung vào một hiểu lầm phổ biến về ngành công nghiệp này: Phần lớn công chúng thường đồng nhất kinh tế không gian với tên lửa.
Theo Koetsier, đó chỉ là một phần rất nhỏ của bức tranh.
“Phần lớn giá trị kinh tế được tạo ra sau khi vệ tinh đã được phóng lên quỹ đạo,” ông nói.
Dữ liệu vệ tinh hiện đang phục vụ từ nông nghiệp chính xác, logistics, viễn thông, bảo hiểm, quy hoạch đô thị, quản lý thiên tai đến trí tuệ nhân tạo. Không gian ngày nay không còn đơn thuần là hoạt động khám phá mà đã trở thành một hạ tầng kinh tế phục vụ cuộc sống trên Trái Đất.
Điều đáng chú ý là Koetsier không bước vào ngành không gian từ kỹ thuật hay khoa học. Xuất thân của ông là thương mại quốc tế và xúc tiến đầu tư.
Khi được giao đánh giá khả năng tham gia của Scotland vào nền kinh tế không gian thương mại cách đây khoảng 15 năm, ông đi khắp nước Mỹ, gặp gỡ các nhà đầu tư, công ty phóng vệ tinh, trường đại học và cơ quan vũ trụ.
Câu hỏi mà các nhà đầu tư đặt ra nhiều nhất không phải là công nghệ.
Đó là nguồn nhân lực.
Tên lửa có thể mua. Vốn có thể huy động. Hạ tầng có thể xây dựng. Nhưng kỹ năng cần nhiều năm để hình thành.
Từ kinh nghiệm đó, Koetsier đi đến một kết luận đơn giản: một cảng vũ trụ thực chất là một dự án phát triển kinh tế chứ không phải một dự án tên lửa.
Đối với Việt Nam, ông cho rằng lợi thế lớn nhất nằm ở dân số trẻ, nền tảng STEM đang phát triển, năng lực sản xuất ngày càng mạnh và vị trí chiến lược trong ASEAN.
Thay vì cố gắng sao chép mô hình của các cường quốc không gian truyền thống, Việt Nam có thể xây dựng một hệ sinh thái phù hợp với thế mạnh riêng.
Thông điệp được ông cô đọng trong một câu nói gây ấn tượng mạnh với khán phòng:
“Hệ thống phóng giá trị nhất trong tương lai sẽ không phải là một tên lửa. Đó sẽ là một sinh viên tốt nghiệp.”
Các bạn học sinh lưu giữ kỷ niệm tại STEM Day @ ISC ngày
28-5 trong khuôn khổ Vietnam Space Week 2026. Diễn ra tại Innovation Services
Center (ISC), phường Vị Thanh, thành phố Cần Thơ, chương trình là một trong
những hoạt động nổi bật nhằm khơi mở tư duy sáng tạo, nuôi dưỡng niềm đam mê
khoa học và tinh thần khám phá cho thế hệ trẻ. Ảnh: BTC.
Mọi nền kinh tế không gian đều bắt đầu từ một câu hỏi
Nếu Koetsier nói về nguồn nhân lực và thị trường, thì Tiến sĩ Nguyễn Lương Quang, nhà vật lý thiên văn đang làm việc tại CEA Saclay (Pháp), lại kéo cuộc đối thoại trở về điểm xuất phát sâu xa hơn.
Ông cho rằng mọi nền kinh tế không gian thành công cuối cùng đều bắt đầu từ một điều tưởng như rất đơn giản: sự tò mò. Bài trình bày của ông xoay quanh hình ảnh quen thuộc trong văn hóa Á Đông: “ngón tay chỉ Mặt Trăng.”
Theo ông Quang, nhiều xã hội ngày nay thường tập trung vào các ứng dụng thương mại, lợi nhuận và tác động kinh tế trước mắt, nhưng lại quên mất nguồn gốc thực sự của đổi mới sáng tạo.
“Đừng nhầm ngón tay với Mặt Trăng,” ông nói.
Ông nhắc đến James Clerk Maxwell, người xây dựng nền tảng toán học của điện từ học vào thế kỷ 19. Khi đó, gần như không ai nhìn thấy ứng dụng thương mại rõ ràng nào.
Nhiều thập niên sau, chính các phương trình ấy trở thành nền tảng cho radio, radar, viễn thông, mạng không dây và Internet.
Hay như cảm biến hình ảnh trong điện thoại thông minh ngày nay. Công nghệ CCD ban đầu được phát triển cho nghiên cứu khoa học và thiên văn học trước khi trở thành nền tảng của ngành nhiếp ảnh số toàn cầu. Theo ông, khoảng cách giữa khám phá khoa học và giá trị kinh tế thường được tính bằng hàng chục năm.
Ông kể lại ký ức thời thơ ấu khi ngồi trên xe cùng cha từ Buôn Ma Thuột xuống Nha Trang và liên tục thắc mắc vì sao Mặt Trăng dường như luôn đi theo mình.
Nhiều năm sau, chính những câu hỏi trẻ thơ đó đã đưa ông đến với thiên văn học.
“Kinh tế không gian bắt đầu khi một đứa trẻ nhìn lên bầu trời và đặt câu hỏi,” ông nói.
Đó có lẽ cũng là thông điệp mang tính nền tảng của toàn bộ sự kiện.
Philanthropy: Khi người giàu đầu tư cho khoa học
Một góc nhìn khác về nguồn lực cho khoa học đến từ Tiến sĩ khoa học Nguyễn Xuân Xanh — người từng học tập và giảng dạy tại Đức, tác giả của Einstein, Đại học và nhiều tác phẩm khác.
Theo ông, triết lý của giới nhà giàu Mỹ là những “trái thấp” đã được hái hết; để các thế hệ sau hái được “trái cao”, họ đầu tư vào đại học, giáo dục, nghiên cứu khoa học và y tế. Khoản đầu tư ấy được gọi là philanthropy — lòng nhân ái — khác với từ thiện vốn chỉ là cho tiền lúc đói rét.
Ông dẫn ví dụ từ California, nơi những viễn vọng kính lớn nhất thế giới được dựng nên nhờ các mạnh thường quân: kính Lick của James Lick; Mount Wilson do Quỹ Carnegie — nơi Edwin Hubble khám phá định luật giãn nở của vũ trụ và Albert Einstein từng đến thăm năm 1931; Mount Palomar do Quỹ Rockefeller; và đài Keck ở Hawaii do Quỹ M.W. Keck. Người đồng sáng lập Intel, Gordon Moore, cũng từng hiến 200 triệu đô la cho một viễn vọng kính 30 m.
Ông kể lại rằng năm 1905, nhà vật lý người Áo Ludwig Boltzmann từng đến thăm Đài thiên văn Lick ở San Jose — công trình do nhà triệu phú tài chính James Lick tài trợ. Ấn tượng mạnh, Boltzmann cho rằng ông Lick hẳn là một người lý tưởng (idealist), và thốt lên:
“Hạnh phúc thay cho đất nước mà ở đó các triệu phú là những người lý tưởng, và những người lý tưởng là những nhà triệu phú.”
Điều khiến Boltzmann ngạc nhiên là mô hình ấy gần như không tồn tại ở châu Âu thời đó, nơi nhà nước luôn đóng vai trò “bao cấp”. Kinh nghiệm Mỹ cho thấy tư nhân có thể cùng nhà nước chia sẻ trách nhiệm đầu tư cho khoa học: giới nhà giàu từng đề nghị bỏ tiền cho giáo dục và nghiên cứu để đổi lấy việc được miễn thuế. Sự hợp tác công – tư hình thành từ đó, thúc đẩy tiến trình “dân giàu nước mạnh”.
Cũng nhờ tinh thần này, hàng loạt đại học hàng đầu như Harvard, Stanford, M.I.T., Johns Hopkins, Yale, Princeton hay Columbia đã ra đời — tất cả đều là tổ chức phi lợi nhuận. Lý do, theo cách diễn đạt của Milton S. Eisenhower, nguyên Chủ tịch Đại học Johns Hopkins:
“Giáo dục đại học và doanh nghiệp về căn bản phụ thuộc lẫn nhau. Một bên cần tiền để tạo ra những người có giáo dục, còn bên kia cần những người có giáo dục để làm ra tiền.”
Từ đó, ông cho rằng Việt Nam cần văn hóa philanthropy để sớm “dân giàu nước mạnh”, và cần tầm nhìn quốc gia như người châu Âu đã có từ thế kỷ XVI. Quốc gia càng phát triển, doanh nhân càng có cơ hội làm giàu; và đầu tư philanthropy lại giúp đất nước giàu mạnh nhanh hơn, mở thêm dư địa cho kinh doanh.
Rác vũ trụ: thách thức mới của nền kinh tế không gian
Phiên hỏi đáp cuối chương trình cũng mở ra một chủ đề đang ngày càng được quan tâm trong ngành công nghiệp không gian toàn cầu: rác vũ trụ và khả năng hình thành các dịch vụ kinh tế mới xoay quanh việc dọn dẹp quỹ đạo.
Câu hỏi được ông Lê Văn Chí Huy, Tổng giám đốc Công ty TNHH Phế liệu Huy Hoàng Gia, đặt ra với các diễn giả đã dẫn đến một cuộc trao đổi thú vị về tương lai của hoạt động thu gom rác vũ trụ và khai thác tài nguyên tiểu hành tinh.
Rác vũ trụ hiện bao gồm các vệ tinh đã ngừng hoạt động, tầng tên lửa đã sử dụng, cùng vô số mảnh vỡ sinh ra từ các vụ va chạm và nổ trên quỹ đạo. Các cơ quan không gian hiện theo dõi hàng chục nghìn vật thể đủ lớn để gây nguy hiểm cho tàu vũ trụ đang hoạt động, trong khi hàng trăm nghìn mảnh vỡ nhỏ hơn được cho là vẫn đang tồn tại ngoài không gian.
Ngay cả một mảnh kim loại chỉ vài centimet cũng có thể gây thiệt hại nghiêm trọng khi di chuyển với vận tốc quỹ đạo lên tới khoảng 28.000 km/giờ.
Vấn đề này trở nên cấp thiết hơn khi số lượng vệ tinh thương mại tăng nhanh trong những năm gần đây. Từ viễn thông, định vị GPS, dự báo thời tiết, giám sát môi trường cho đến các ứng dụng trí tuệ nhân tạo, ngày càng nhiều hoạt động kinh tế phụ thuộc vào hạ tầng không gian. Điều đó khiến việc bảo vệ môi trường quỹ đạo trở thành một thách thức chiến lược của ngành công nghiệp không gian toàn cầu.
Phần lớn rác trong quỹ đạo thấp của Trái Đất cuối cùng sẽ rơi trở lại khí quyển và cháy rụi. Tuy nhiên, các vật thể ở những quỹ đạo cao hơn có thể tồn tại trong nhiều thập niên, thậm chí hàng thế kỷ. Các chuyên gia vì thế ngày càng lo ngại nguy cơ những vụ va chạm mới tạo ra thêm nhiều mảnh vỡ, làm gia tăng tình trạng tắc nghẽn trên quỹ đạo.
Nhiều công ty và cơ quan nghiên cứu đang thử nghiệm các công nghệ dọn dẹp không gian như tàu dịch vụ robot, hệ thống thu giữ bằng lưới, lao móc, hoặc các phương tiện kéo vệ tinh trên quỹ đạo. Koetsier cho biết trong thời gian làm việc tại công ty tên lửa Skyrora của Anh, ông từng tham gia các cuộc thảo luận về dự án “Space Tug” – một dạng tàu kéo không gian có khả năng di chuyển vệ tinh, thực hiện các nhiệm vụ bảo dưỡng và trong tương lai có thể thu gom rác vũ trụ.
Tuy nhiên, theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở mô hình kinh doanh.
“Dọn rác vũ trụ đòi hỏi nguồn vốn rất lớn nhưng hiện chưa có một thị trường thương mại thực sự sẵn sàng trả tiền cho hoạt động này,” ông nhận định.
Một trở ngại khác là yếu tố pháp lý. Theo luật không gian quốc tế hiện hành, các vệ tinh hoặc mảnh vỡ trên quỹ đạo vẫn thuộc quyền sở hữu của quốc gia hoặc tổ chức đã phóng chúng, ngay cả khi chúng đã ngừng hoạt động. Điều đó đồng nghĩa với việc một công ty không thể tự ý thu gom hay loại bỏ vật thể thuộc về quốc gia khác nếu chưa được cho phép.
Nhiều chuyên gia cho rằng khi hoạt động không gian ngày càng nhộn nhịp, thế giới sẽ cần những khuôn khổ hợp tác quốc tế mới để giải quyết bài toán sở hữu, trách nhiệm và bảo vệ môi trường quỹ đạo.
Ông Michael Michael Koetsier (trái), chuyên gia Kinh tế
Không gian và cựu Phó Chủ tịch Skyrora (Vương quốc Anh), trao đổi cùng TS.
Nguyễn Lương Quang (phải), nhà vật lý thiên văn thuộc CEA Saclay (Pháp), bên lề
phiên Space Economy Dialogue tại Vietnam Space Week 2026 ngày 31-5-2026. Cả hai
là những diễn giả chính của chương trình, chia sẻ góc nhìn về khoa học, công
nghệ và cơ hội phát triển nền kinh tế không gian tại Việt Nam. Ảnh: BTC.
Tương lai của Việt Nam nằm trong thế hệ tiếp theo
Phiên hỏi đáp cuối chương trình tiếp tục mở rộng cuộc thảo luận sang những chủ đề như trí tuệ nhân tạo, rác vũ trụ, du hành liên hành tinh, công nghệ holoportation và cơ hội để người Việt trở thành phi hành gia.
Một trong những trao đổi thú vị nhất liên quan đến bài toán liên lạc với Sao Hỏa.
Theo Schmid, tín hiệu giữa Trái Đất và Sao Hỏa có thể mất từ 8 đến 20 phút cho mỗi chiều truyền. Điều đó khiến việc hỗ trợ theo thời gian thực gần như bất khả thi.
Trong tương lai, các hệ thống AI, “bản sao số” (digital twins) của bác sĩ hoặc kỹ sư, và các công cụ hỗ trợ ra quyết định tự động có thể trở thành yếu tố sống còn đối với các sứ mệnh không gian sâu.
Nhưng ngay cả khi nói về AI, tàu vũ trụ hay những chuyến bay lên Sao Hỏa, các diễn giả vẫn quay trở lại cùng một chủ đề: Tương lai của ngành không gian sẽ không chỉ thuộc về các phi hành gia.
Nó sẽ cần bác sĩ, kỹ sư, chuyên gia dữ liệu, nhà giáo dục, nhà khoa học, doanh nhân, nhà đầu tư, nhà quản lý và những người trẻ dám theo đuổi sự tò mò của mình.
Trong bài phát biểu khai mạc, ông Huỳnh Thành Đạt đã nhấn mạnh ba điều kiện để Việt Nam tham gia hiệu quả vào nền kinh tế không gian: tư duy mở, hợp tác công tư và đầu tư cho con người.
Đó cũng chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ Space Economy Dialogue.
Khi nền kinh tế không gian toàn cầu được dự báo có thể đạt quy mô 1.800 tỉ đô la Mỹ vào năm 2035, câu hỏi quan trọng nhất đối với Việt Nam có lẽ không phải là khi nào sẽ có tên lửa riêng hay trạm vũ trụ riêng.
Câu hỏi quan trọng hơn là liệu Việt Nam có thể xây dựng được thế hệ nhân lực, văn hóa khoa học và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh để tham gia vào cuộc chơi đó hay không.
Như lời Schmid gửi tới các sinh viên ở cuối bài phát biểu: “Chúng ta đang phóng vào tương lai. Học tập chính là nhiên liệu của chúng ta.”
Và có lẽ, đối với Việt Nam, hành trình ấy đã bắt đầu.
Từ trái sang phải: TS. Nguyễn Lương
Quang (CEA Saclay, Pháp), GS. Kohno Kotaro (Đại học Tokyo, Nhật Bản), Michael
Koetsier (Vương quốc Anh), cựu phi hành gia NASA Michael A. Baker (Hoa Kỳ), bác
sĩ Y học Hàng không Vũ trụ Josef Schmid (Hoa Kỳ) và ông Nguyễn Ngọc Ân, điều
phối viên phiên thảo luận Space Economy Dialogue tại Vietnam Space Week 2026
ngày 31-5-2026. Phiên đối thoại quy tụ các chuyên gia quốc tế nhằm chia sẻ góc
nhìn về khoa học, công nghệ và cơ hội phát triển nền kinh tế không gian tại
Việt Nam. Ảnh: BTC.
Ông Huỳnh
Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ
Khoa học và Công nghệ, trao đổi với cựu phi hành gia NASA Michael A. Baker và
ông Lâm Nguyễn Hải Long, Chủ tịch Innovation Services Center (ISC), bên lề
Vietnam Space Week 2026 tại thành phố Cần Thơ. ISC là một trong ba đơn vị đồng
tổ chức chương trình cùng Saigon Times Foundation và STEAMzone. Ảnh: BTC.
Ông Lê Văn Chí
Huy, Tổng giám đốc Công ty TNHH Phế liệu Huy Hoàng Gia, đặt câu hỏi với các diễn
giả tại Space Economy Dialogue, mở ra cuộc thảo luận thú vị về thu gom rác vũ
trụ và triển vọng khai thác tài nguyên tiểu hành tinh. Ảnh: BTC.
|
Vietnam Space Week 2026: Chạm Mặt Trăng, Nuôi dưỡng Tài năng STEM, Kiến tạo Space Economy Vietnam Space Week 2026 được đồng tổ chức bởi Saigon Times Foundation, Innovation Services Center (ISC) và STEAMZone. Đồng hành với sự kiện ở vị trí Frontier Partner, SAIGONBANK thể hiện cam kết dài hạn đối với giáo dục, công nghệ và đổi mới sáng tạo thông qua các hoạt động trách nhiệm xã hội hướng tới tương lai. Trong khi đó, Singapore Global Network (SGN), với vai trò Visionary Partner, góp phần kết nối Việt Nam với mạng lưới chuyên gia, doanh nghiệp và các mô hình phát triển quốc tế. UEH – Đại học Kinh tế TP.HCM tham gia với vai trò Strategic Partner, thúc đẩy kết nối giữa các trường đại học, cộng đồng học thuật và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Sự kiện cũng nhận được sự đồng hành của RainScales, AI Coaching, DigiTEX và Renaissance Riverside Hotel Saigon; cùng hai đối tác truyền thông là VNFOCUS Communication Corporation và The Saigon Times. Bên cạnh đó, Vietnam Space Week 2026 còn nhận được sự hỗ trợ quý báu từ nhiều mạnh thường quân, nhà hảo tâm và cá nhân trong và ngoài nước. Sự chung tay của các đối tác và cộng đồng không chỉ góp phần đưa chương trình đến với đông đảo học sinh, sinh viên mà còn hỗ trợ xây dựng nền tảng nhân lực STEM, thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo và góp phần hình thành hệ sinh thái Kinh tế Không gian tại Việt Nam. |
Nguồn: Vietnam Space Week 2026: Nguồn nhân lực, tài sản lớn nhất của nền kinh tế không gian, Vnfocus.vn, 6 Tháng 6 2026
