NHÀ TƯ TƯỞNG VÀ XÃ HỘI HỌC EDGAR MORIN ĐÃ TỪ TRẦN Ở TUỔI 104, “TINH THẦN NHÂN VĂN LÀM NÊN NHÂN VỊ”, THEO EMMANUEL MACRON
Đài France 2 đã viết bài báo
này - A-M. Revol, S. Brunn, H. Hadas-Lebel, C. Azzopardi, E. Cornet, Ch.
Cormery, M. Marini. Hãng 6Medias Truyền hình Pháp phát hành (xem phóng sự tại đây)
Nhà tư tưởng, xã hội học và nhân văn Edgar Morin đã từ giã thế giới mà ông đã quan sát rất nhiều và ông đã vô cùng yêu mến, vào ngày thứ bảy 30 tháng năm 2026 ở tuổi 104. Kháng chiến, chính trị, báo chí… ông đã không bao giờ khép kín, luôn luôn quan sát giới trẻ. Giáo sư danh dự của 36 đại học trên thế giới, ông để lại một di sản vô cùng to lớn.
Bài viết dưới đây là một phần của phóng sự nói trên được ghi chép lại. Bấm vào video để xem toàn bộ phóng sự.
Ánh mắt tinh nghịch, nụ cười và tư duy phức hợp của ông đã đi xuyên qua cả một thế kỷ. Edgar Morin có tên khai sinh là Nahoum sinh năm 1921. Còn tên Edgar Morin là tên của ông trong kháng chiến, và ông đã không thực sự chọn nó, cho dù ông đã giữ nó mãi mãi. “Tôi nói với nữ đồng chí đến đón tôi: “Kể từ bây giờ, tên tôi là Manin,” và khi chị ấy giới thiệu tôi với các đồng chí khác, chị ấy nói: “Tôi xin giới thiệu đồng chí Morin.” Tôi đã chấp nhận sự lầm lẫn này và tôi đã trở thành Morin thay vì Manin”, ông đã kể như vậy trong chương trình truyền hình “La Grande Librairie” năm 2024.
Một trạng thái tinh thần có một không hai
Là người cộng sản dấn thân trong cuộc Kháng chiến, ông xuất thân trong một gia đình theo đạo Do Thái có nguồn gốc ở thành phố Salonique (Hy Lạp). “Tôi không chịu cảnh thiếu tình thương. Tôi đã được cha tôi ấp ủ, cưng chiều, vì mẹ tôi đã mất năm tôi 10 tuổi”, ông đã tâm sự với Bernard Pivot năm 1989. Là nhà xã hội học, triết học, sử học, bộ óc tư duy này thích tự định nghĩa mình là nhà nghiên cứu. “Tôi không dám nói là tôi tìm kiếm sự thật bởi vì một việc đã tác động mạnh đến tôi, đó là một câu nói của Carlos Suarez: ‘Hãy tìm sự sai lầm chứ không phải tìm sự thật’”.
Vào buổi sáng ngày thứ bảy 30 tháng năm, những người thân của ông chào từ biệt nhân cách tinh thần có một không hai này. Nhà báo và nhà văn Éric Fottorino nêu rõ: “Đối với tôi, đó là một tấm gương của sự rộng mở với thế giới, của lòng hiếu kỳ, nhưng cũng là rộng mở với tư duy của những người khác, dù đó không phải là tư duy của ông. Ông muốn tất cả các ngành khoa học đối thoại với nhau, là tính đa ngành nổi bật”.
Một nhà tư tưởng say mê tất cả các chủ đề, từ cao quý nhất đến tầm thường nhất
Luôn luôn nắm bắt thời đại của mình, ông say mê tất cả các chủ đề, từ cao quý nhất đến tầm thường nhất. Hơn nữa, chính ông là người đã sáng tạo ra thuật ngữ yé-yé cho giới trẻ những năm 60. “Giới trẻ đã sáng tạo những quy chuẩn cho riêng mình. Họ có những chỗ riêng vốn là nơi tụ họp nhạc rock, v.v.. Rồi tôi có khá nhiều chi tiết về Mỹ. Vậy là tôi viết một loạt vài ba bài báo trong đó có một bài mang tên yé-yé, vì hiển nhiên là họ nói: y’a, y’a”, ông đã giải thích như vậy.
Tâm hồn gắn bó sâu đậm với cánh tả, hiện diện trên truyền thông cho đến cuối cùng, Edgar Morin đã tham gia nhiều cuộc chiến đấu, từ chiến tranh Algérie đến bảo vệ các nền dân chủ đến tính khẩn cấp của biến đổi khí hậu. Đối với tổng thống Emmanuel Macron, Edgar Morin là “tinh thần nhân văn làm nên nhân vị. Với lòng nhân ái, óc hiếu kỳ, ông đã không ngừng soi sáng cho chúng ta”.
Qua đời ở tuổi 104, nhà hiền triết lão thành đầy cảm hứng ấy đã cố gắng kháng cự đến phút cuối cùng.
Người dịch: Thái Thị Ngọc Dư
Nguồn: “Dispariton du penseur et sociologue à l’âge de 104 ans, ‘l’humanisme fait personne’ selon Macron”, France Info Culture, 30.05.2026.
* * *
EDGAR MORIN TỪ TRẦN: NGƯỜI CHỦ XƯỚNG LÝ THUYẾT TƯ DUY PHỨC HỢP TRONG BẢY TÁC PHẨM
Từ “L’homme et la Mort” [Con người và cái chết] đến “Leçons d’un siècle de vie” [Những bài học của một thế kỷ đời người] qua “La Méthode” [Phương pháp], một tác phẩm về tính phức hợp gồm sáu tập và cuộn phim của ông “Chronique d’un été” [ Ký sự một mùa hè] mà ông ký tên chung cùng Jean Rouch, Edgar Morin đã dốc sức để hiểu con người thông qua tất cả các khía cạnh của đời sống thường ngày trong hơn một thế kỷ.
Bài do Falila Gbadamassi viết trên Truyền hình Pháp - Chủ đề Văn hoá
Công bố ngày 30 tháng 5-2026.
Nhà triết học và
xã hội học Edgar Morin, ngày 28/9/2017 ở Paris (IBO/SIPA)
“Đối với tôi, tiểu thuyết và điện ảnh là những nhà giáo dục quan trọng hơn cả trường học”, ông đã tâm sự trên các kênh truyền hình của Franceinfo năm 2021, năm ông được 100 tuổi. Nhà triết học và xã hội học Edgar Morin, vừa từ trần hôm 29 tháng năm 2026 ở tuổi 104, đến lượt ông đã để lại một sự nghiệp trước tác phong phú. Trở lại với bảy tác phẩm của nhà văn và nhà điện ảnh, người cho chúng ta thừa hưởng chừng bốn mươi tác phẩm và phát biểu rất dài về những bài viết của ông trong một cuộc đối thoại với nhà báo Laure Adler vào năm 2023, trong khuôn khổ các cuộc phỏng vấn sâu rộng và có giá trị lịch sử của Viện Nghe nhìn quốc gia Pháp (INA – Institut national de l’audiovisuel).
1| ”Con người và cái chết” (1951), “công trình quan trọng đầu tiên”
Năm 2022, tại diễn đàn quốc tế Cité de la réussite ở Pháp, Edgar Morin nhắc lại tại sao sự suy ngẫm mang tính nhân học về Con người và cái chết khẳng định lại cách tiếp cận đa ngành này mà ông đã theo đuổi ngay từ khi vào đại học. “Ngay từ khi tôi thực hiện công trình quan trọng đầu tiên mang tên Con người và cái chết (Coréa, 1951), tôi đã thấy là phải tìm đến những kiến thức nằm rải rác ở hầu hết khắp nơi và tập hợp chúng lại”. Tác phẩm được viết “trong những năm 1949 -1950 tại Thư viện Quốc gia với một tập hợp tài liệu to lớn và để hiểu những thái độ của con người trước cái chết (…), tôi đã phải huy động tất cả các ngành khoa học, kể cả văn học và thơ ca, để phân tích các thái độ của con người trước cái chết, không chỉ những người có tín ngưỡng mà cả những người không theo tín ngưỡng nào”, ông đã nói rõ như vậy khi ông trả lời những câu hỏi của Laure Adler năm 2023 trong một cuộc đối thoại do INA tổ chức. Nhà trí thức ghi lại: “Công trình này buộc tôi phải trở thành đa ngành. Và đó là một cách hoàn toàn tự nhiên. Tôi còn chưa nghĩ ra từ phức hợp, nhưng tôi đã có thể áp dụng nó cho công trình này”.
2| "Autocritique" -Tự phê bình- (1959): tâm sự về sự lầm lạc của một cựu chiến sĩ cộng sản từng sai lầm
“Trong sự đổi hướng của hoạt động nổi tiếng một cách đáng buồn về tự thú công khai mà chính quyền Xô Viết áp đặt cho những ai mà họ muốn triệt hạ”, Edgar Morin “khôi phục chủ nghĩa Cộng sản trong chiều kích nhân văn của nó bằng cách chỉ ra cách mà chiều kích này đã có thể cùng lúc thể hiện và phản bội những lý tưởng cao đẹp nhất”, ta có thể đọc trên trang web của nhà xuất bản Seuil đã công bố Autocritique lần đầu tiên năm 1959. “Luận điểm của tôi không phải là “người ta đã đánh lừa tôi” mà là “Tôi đã lầm. Tại sao tôi dã lầm?”. “Đó là một suy nghĩ rất quan trọng đối với tôi, và đồng thời nó đã giúp tôi vĩnh viễn vứt bỏ một loạt các lập luận đơn giản hoá cực đoan, một chiều, [một cách] mở đường cho tính phức hợp, cho những mâu thuẫn của đời sống, một điều đã có trong thời niên thiếu của tôi và văn hoá của thời niên thiếu ấy đã trở lại”, ông đã bày tỏ với Laure Adler vào năm 2023 là ông đã luôn luôn nhấn mạnh rằng trong suốt cuộc đời của mình ông chỉ tìm cách trả lời những câu hỏi mà ông đã tự đặt ra cho mình ngay từ lúc “13-14 tuổi”.
3| “Ký sự một mùa hè” (1961): kỳ tích điện ảnh của một nhà xã hội học yêu điện ảnh
Mùa hè năm 1961, Edgar Morin và Jean Rouch, một nhà làm phim và là nhà dân tộc học, đặt cùng một câu hỏi cho các đồng bào của họ, gần gũi và không quen biết thuộc tất cả các giai tầng xã hội: “Bạn có hạnh phúc không?”. Từ đó bộ phim tài liệu được xem là một công trình tiên phong của điện ảnh sự thật, đặc biệt là được Edgar Morin định nghĩa như là “một nền điện ảnh tuỳ thuộc vào thực tế được trải nghiệm, được ghi nhận hay gây ra bởi máy quay”, và là một phim đô thị.
Morin, vốn đã được ru trong nôi điện ảnh, đứng sau máy quay và hưởng được lợi ích từ một cuộc cách mạng công nghệ: đồng bộ hoá âm thanh. Ký sự một mùa hè có thể được xem như điểm nổi bật trong mối quan tâm kiên định của ông đối với nghệ thuật thứ bảy và tinh thần phổ quát của ông. Đó là mục tiêu của bộ phim tài liệu Edgar Morin, chronique d’un regard (2014) – Edgar Morin, ký sự về một góc nhìn – do Céline Gailleurd và Oliver Bohler thực hiện. Tác phẩm điện ảnh này quay trở lại vị trí quan trọng của điện ảnh trong đời sống của nhà trí thức Pháp.
Năm 1950, khi Edgar Morin vào Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp (CNRS), ông chọn quan tâm đến điều lẽ ra phải là của nhà xã hội học, “một chủ đề bên lề”: điện ảnh. Khuynh hướng này đáp ứng ở ông một niềm hăng say có phần “riêng tư” mà ông giải thích như sau: “niềm say mê của tuổi thiếu niên và ý thức trưởng thành của tôi về điện ảnh đẹp, gây xúc động, tuyệt vời hơn xa tất cả mọi hình thức thể hiện khác” theo người kể chuyện là diễn viên kịch Mathieu Amalric, ông trích dẫn nhà trí thức Edgar Morin trong bộ phim tài liệu năm 2014. Lúc 11-12 tuổi, “tất cả các ngày nghỉ của tôi là tôi ở trong rạp chiếu phim, Edgar Morin khẳng định như vậy. Tôi thấy phim là hình thức giải trí nhưng đồng thời phim ảnh đã dẫn dắt tôi làm quen với thế giới”.
Năm 1956, tác phẩm “Le Cinéma ou l’homme imaginaire” - Điện ảnh hay con người tưởng tượng” được nhà xuất bản Minuit phát hành. Với nghệ thuật thứ bảy, Edgar Morin đã dành nhiều tác phẩm như Les Stars (Éditions du Seuil, 1957), là một phân tích hệ thống các minh tinh màn bạc, hay còn là Le Cinéma, un art de la complexité - Điện ảnh, một nghệ thuật của tính phức hợp - (Nouveau Monde Éditions, 2018). Điện ảnh, âm nhạc, văn chương… Edgar Morin quan tâm đến tất cả các hình thức nghệ thuật. “Tôi tin rằng chính sự đắm mình trong văn hoá, trong sự khám phá mọi hình thức nghệ thuật có lẽ đã cứu tôi, đã trao cho tôi một sự tự chủ nhất định”, “người tự học” này đã ghi nhận, ông thường tuyên bố là nhờ mẹ ông mà ông được học hành. Mẹ ông đã mong nuốn như vậy nhưng nỗi buồn liên quan đến sự biến mất “tuyệt đối của sự sống của bà”, bà qua đời sau một cơn đau tim vào tháng sáu năm 1931, càng khiến Edgar Morin vùi đầu trong sách và phim ảnh.
4| "La Rumeur d’Orléans" (1969) - Tin đồn Orléans -: theo dấu của chủ nghĩa bài Do Thái trong vô thức tập thể của người Pháp
Tại Orléans, năm 1969 lan truyền một tin đồn rằng một vụ buôn bán phụ nữ da trắng có lẽ được tổ chức bởi những nhà buôn người Do Thái. Cùng với nhóm nghiên cứu của mình, Edgar Morin thực hiện cuộc điều tra và nhanh chóng phát hiện là không có phụ nữ nào biến mất. Tất nhiên, tin đồn hoàn toàn sai. “Điều mà tôi quan tâm qua tất cả huyền thoại này, là tại sao lại là ở Orléans, và không chỉ là (…), điều này lại rơi vào các nhà buôn Do Thái”, Câu trả lời: ”Đó là trong vô thức tập thể của người Pháp, ý nghĩ về tính hiểm độc nội tại của người Do Thái. Bởi vì ở tầng sâu tâm lý, vẫn còn tồn tại dấu vết của chủ nghĩa bài Do Thái Kitô giáo cổ truyền, bị làm trầm trọng thêm bởi chủ nghĩa bài Do Thái hiện đại, nhưng là ở mức độ vô thức vì ngay cả một nữ giáo sư Do Thái cũng đã tin vào lời đồn”. Đối với nhà xã hội học Edgar Morin, Tin đồn Orléans không phải là “một quyển sách về chủ nghĩa bài Do Thái chính trị tầm thường” mà là “về một điều ẩn giấu hơn, sâu sắc hơn và có thể bùng dậy trong một số hoàn cảnh khi một tin đồn do hoảng loạn sẽ tìm ra thủ phạm nơi người Do Thái”.
5| “La Méthode” (1977- 2004) [Phương pháp]: “tác phẩm chính” của nhà triết học
La Méthode phân tích tỉ mỉ “tư duy phức hợp” mà Edgar Morin đã biến thành lý thuyết và đã phát triển thành 6 tập do nhà xuất bản Seuil ấn hành: La Nature de la nature (1977) [Bản chất của tự nhiên], La Vie de la vie (1980) [Sự sống của sự sống], La Connaissance de la connaissance (1986) [Tri thức về tri thức], Les Idées: leur habitat, leur vie, leurs mœurs, leur organisation (1991) [Các ý niệm: môi trường tồn tại, đời sống, tập quán, tổ chức của chúng], L’Humanité de l’humanité: L’identité humaine (2003) [Tính người của nhân loại: bản sắc của con người] và Éthique (2004) [Đạo đức học]. Edgar Morin cho rằng đây là giai đoạn hai của suy tư của ông vốn đã được bắt đầu với Con người và cái chết. Chính Ashby [William Ross Ashby là một bác sĩ tâm thần học người Anh] đã cho tôi định nghĩa đầu tiên của từ phức hợp [complexité]: “đó là mức độ đa dạng của một hệ thống”. Nghĩa là một hệ thống bao gồm các yếu tố khác nhau như thế nào”, ông giải thích như vậy năm 2023.
“Tôi đã từng bước tiến dần cho đến khi có ý tưởng là chính tôi phải làm một công trình để giải thích một cách rõ ràng là nên lý giải tính phức hợp như thế nào. Và đó là công trình La Méthode mà tôi đã bắt đầu thực hiện trong những năm 1973-1974”, cho đến đầu những năm 2000. “Tôi đã ở ẩn trong nhiều tháng trong một lâu đài biệt lập ở vùng bờ biển Toscane. Tôi đã làm việc như điên, tôi chỉ có làm việc. Như thế, phải nói là tôi được tình thương giúp đỡ, nếu không tôi không thể làm được gì cả”. Ông kết luận: “Đó là một công việc vừa đơn độc, vừa được thừa hưởng sự giúp đỡ của những người khác. Và điều đó đã làm cuộc sống của tôi được viên mãn, tôi đã không chỉ làm việc đó, nhưng tôi cảm thấy đó là đóng góp chính của tôi, công trình sáng tác chính của tôi”.
6| “Penser l’Europe” - Suy tư về châu Âu -: từ tin tưởng đến thất vọng
Edgar Morin đã dành nhiều tác phẩm nói về châu Âu. Năm 1987, nhà xuất bản Gallimard đã ấn hành quyển sách Suy tư về châu Âu của ông. Tiểu luận này, “đồng thời là một hành trình suy ngẫm qua lịch sử và văn hoá châu Âu, hình dung châu Âu như một thực thể đa dạng và phức hợp, hợp nhất những điều trái ngược nhau không thể phân ly. Ông xác định rõ: “Tôi trở thành công dân châu Âu năm 1973 khi xảy ra cuộc khủng hoảng dầu mỏ vì châu Âu không còn là thực dân và đế quốc. Châu Âu đã mất các thuộc địa. Vậy là châu Âu đã chịu hình phạt về tội thực dân của mình. Châu Âu trở nên lệ thuộc vào dầu mỏ của Trung Đông, do đó châu Âu không còn là cường quốc kiêu ngạo vốn thống trị thế giới, châu Âu đã trở nên mong manh và yếu kém. Tôi đã trở thành công dân châu Âu, nhưng tôi đã mất hy vọng nhiều về châu Âu vì lục địa này càng ngày càng tỏ ra quan liêu bàn giấy hơn, thiên về kỹ trị hơn, và gắn bó nhiều hơn với mãnh lực của đồng tiền”.
7| “Leçons d’un siècle de vie” 2021 - Những bài học của một thế kỷ đời người -: ca ngợi lòng nhân ái
Với tác phẩm này, Edgar Morin nhấn mạnh nó không phải là một tự truyện nhưng chứa đựng “những yếu tố thuộc về tiểu sử để làm rõ với độc giả về những bài học mà chính tôi đã đúc kết từ cuộc đời của tôi, trong các lĩnh vực khác nhau”, ông đã thổ lộ trên đài Franceinfo năm phát hành quyển sách, 2021, cũng là năm ông được 100 tuổi. “Bài học quan trọng nhất chính là lòng nhân ái”, ông đã nhấn mạnh như vậy năm 2023 trong cuộc phỏng vấn ở INA (Viện Nghe nhìn quốc gia Pháp). “Đó là không quy giản người khác vào phần tồi tệ nhất trong con người của họ. (…) Và có lẽ đó là một tình cảm đối với nhân loại, mà tôi thuộc về thành phần được ưu đãi, nhưng khi tôi nghĩ đến vô vàn khổ đau ở châu Phi, châu Á, ở Ukraine, ở Nga, khắp nơi. Biết bao khổ đau không diễn tả nỗi. Tôi nghĩ đến câu nói của Maeterlink trong vở nhạc kịch Pelléas et Mélisande: Nếu tôi là Thượng Đế, tôi sẽ thương xót trái tim Con người (lời của Arkël trong vở Pelléas et Mélisande). Với giới trẻ, ông đã nhắn nhủ hai năm trước đây khi gợi lên câu chuyện 100 tuổi của ông, trên đài Franceinfo: “Hãy đứng về phía những lực lượng tích cực, những lực lượng đoàn kết, kết hợp, yêu thương và đấu tranh chống lại tất cả các lực lượng phá hoại, thù hận và khinh miệt.”
Người dịch: Thái Thị Ngọc Dư
Nguồn: “Mort d’Edgar Morin: le theoricien de la pensee complexe en sept œuvres”, Franceinfo.fr, 30/05/2026
* * *
EDGAR MORIN, MỘT LỜI KÊU GỌI TIÊN PHONG NHẰM “NÂNG CAO Ý THỨC” VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Nhà triết học và xã hội học Edgar Morin, qua đời ở tuổi 104, đã công bố nhiều tác phẩm về môi trường sinh thái, một chủ đề rất thiết thân với ông và ông là người tiên phong về chủ đề này trong số các nhà tư tưởng Pháp.
Tác giả: Maëlle Roudaut
Chân dung của
nhà triết học Edgar Morin trong khuôn khổ cuộc phỏng vấn di sản do Viện Nghe
nhìn quốc gia Pháp tổ chức. DIDIER
ALLARD/Ina via AFP
Những lời cần ghi nhớ cho những năm sắp tới. Nhà triết học, xã hội học và chiến sĩ kháng chiến Edgar Morin đã từ trần ngày thứ sáu 29 tháng năm 2026, ở tuổi 104. Mặc dù tuổi cao, ông luôn luôn có mặt trong hoạt động thảo luận của trí thức và được thừa nhận vì sự minh triết trong các phát biểu của ông, trong đó có một chủ đề rất thời sự và thiết thân đối với ông từ nhiều năm nay: phong trào sinh thái học.
Trong suốt các thập niên gần đây, ông đã công bố nhiều tác phẩm bàn về những thách thức môi trường và gia tăng lời kêu gọi nhằm nâng cao ý thức về môi trường sinh thái, tại Pháp cũng như trên quy mô toàn cầu. Ý thức của chính ông đã khởi đầu từ những năm 1970, khi phúc trình Meadows được phát hành, ông đã phát biểu như vậy trên đài France Inter.
Đọc thêm: Des climatologues appellent au sursaut alors que 2026 s’annonce “particulièrement grave” - [Các nhà khí hậu học kêu gọi hành động khẩn cấp trong khi năm 2026 được dự báo sẽ “đặc biệt nghiêm trọng”]
Ông nhắc lại, với phúc trình này, “một nhà khoa học đã chỉ ra rằng toàn bộ hành tinh bị đe doạ suy thoái bởi các hoạt động của con người, của kỹ thuật và kinh tế”. Công trình này của hai vợ chồng Dennis và Donella Meadows, cộng tác với hai nhà khoa học khác của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT- Massachusetts Institute of Technology) đã ảnh hưởng sâu sắc đến Edgar Morin và khiến ông quan tâm kỹ hơn đến những kiến thức về môi trường sinh thái và khí hậu mà vào thời kỳ đó đã mang tính báo động cho tương lai.
Tại các cuộc phỏng vấn, nhà triết học đã nhiều lần so sánh sự thiếu ý thức trước tình trạng khẩn cấp khí hậu với sự chối bỏ khiến cho Chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra. “Có những trường hợp ý thức bị chậm trễ, như vào những năm 1939-1940 khi ý thức về hiểm nguy của chiến tranh nảy sinh thì đã quá trễ. Ý thức đến trễ, và đó luôn luôn là trường hợp ngày nay!”, ông từng báo động như vậy trên đài France Inter.
“Một đợt nắng nóng, và ta quên”
Để minh hoạ cho sự chối bỏ này đối với sự khẩn cấp của khí hậu, Edgar Morin đã tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn của Brut [công ty truyền thông kỹ thuật số và hãng tin tức toàn cầu của Pháp - ND] vào năm 2022: “Khi có một đợt nắng nóng, ta sẽ nói “À đây là khí hậu nóng lên, thật không ổn”. “Nhưng ngay khi đợt nắng nóng chấm dứt, ta quên tất cả và ta lại sống qua ngày.” Sau đó ông nói thêm: “Hãy thoát khỏi chứng mộng du, hãy thoát khỏi sự chối bỏ”, ông cổ vũ cho một sự “nâng cao ý thức”.
Những lời này đặc biệt vang lên sau ngày ông qua đời, ngày thứ bảy 30 tháng năm này, trong khi nước Pháp đang chịu một đợt nắng nóng sớm chưa từng xảy ra, với gần 400 kỷ lục về nắng nóng đã bị phá vỡ trong vòng một tuần lễ và nhiệt độ lên đến 37oC, là ngoại lệ đối với một tháng năm trong năm.
“May mắn thay, một phần của giới trẻ có ý thức về điều này và hăng hái chiến đấu cho hành tinh”, nhà triết học đã nói tiếp tại cuộc phỏng vấn của Brut, và trong thời gian phỏng vấn ông đã luân phiên chia sẻ phát biểu với một nữ thành viên tranh đấu của nhóm hoạt động môi trường Dernière rénovation. Những nhà sinh thái học này vốn quen với những hành động bất tuân dân sự đã kêu gọi sự chú ý bằng cách ngồi chặn các con đường để đòi hỏi một kế hoạch đổi mới năng lượng cho các quần thể bất động sản của Pháp, một thách thức quan trọng của quá trình chuyển đổi sinh thái.
Khái niệm “Trái Đất – Tổ quốc chung” như là niềm hy vọng
Để đối phó với thách thức quan trọng hàng đầu mà tiêu biểu là sự biến đổi khí hậu, Edgar Morin bảo vệ ý tưởng rằng nhân loại cần ý thức về tính thống nhất của mình. Trong quyển sách Trái Đất – Tổ quốc chung [Terre - Patrie] của ông, xuất bản năm 2010, ông khai triển khái niệm này theo đó hành tinh có thể được quan niệm như một tổ quốc chung cho Nhân loại, nhưng không vì thế mà phủ nhận các bản sắc dân tộc của mỗi người.
Trong quyển sách này ông cũng bênh vực cho ý tưởng là toàn cầu hoá có thể bị đánh bại một cách có hiệu quả bởi sự đoàn kết trên toàn hành tinh, từ đó bảo vệ những lợi ích của tất cả mọi người chứ không phải lập luận theo hướng kinh tế học. Đối diện với biến đổi khí hậu, nhà triết học cho rằng “sự đáp trả duy nhất là nhận thức rằng trái Đất là tổ quốc chung”.
Được hỏi về niềm tin của riêng ông đối với tương lai, và niềm hy vọng của ông được thấy các sự việc tiến triển theo chiều hướng tốt, ông đã thổ lộ với France Inter: “Ta không thể lấy từ túi ra một giải pháp và thay đổi đột ngột ý kiến. Sẽ giống như những con suối nhỏ: vào một thời khắc nhất định, nếu chúng nhập lại, chúng sẽ biến thành một con sông lớn.”
Đọc thêm
Climat: ces indices laissent penser que 2027 sera l’année la plus chaude de l’histoire – [Khí hậu: những chỉ báo này khiến ta nghĩ rằng năm 2027 sẽ là năm nóng nhất trong lịch sử]
Le bilan noir de Copernicus sur le climat en Europe alors qu’une autre menace guette – [Báo cáo đen tối của Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus (C3S) của Liên minh Châu Âu về khí hậu ở châu Âu trong khi một mối đe doạ khác đang rình rập]
Người dịch: Thái Thị Ngọc Dư
Bài có liên quan: Edgar Morin, một thế kỷ minh triết trong ba bài học
Nguồn: “Edgar Morin, un appel pionnier à “la prise de conscience” sur le changement climatique”, Huffpost, 30.5.2026.
