"VIBE CODING" VỪA VUI VỪA DỄ, NHƯNG CÁI GIÁ PHẢI
TRẢ THÌ ÍT AI THẤY
 |
| Volodymyr Dobrovolskyy/Unsplash |
Hãy tưởng tượng bạn đã luôn ao ước có một ứng dụng của riêng mình. Có thể là ứng dụng theo dõi ngân sách gia đình, quản lý danh sách mua sắm cho cả nhà hoặc nhắc bạn tưới cây.
Mãi cho đến gần đây, biến ý tưởng đó thành hiện thực đồng nghĩa với
việc phải học lập trình hoặc thuê một lập trình viên. Giờ đây, bạn chỉ cần nói
với chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) về ý tưởng của mình. Trong vòng vài phút, nó
có thể viết mã, sửa lỗi và giúp bạn dựng thành ứng dụng chạy được.
Phương pháp này gọi là vibe code. Cách này nhanh, đầy hứng khởi và đang giúp hàng triệu người “viết” được phần mềm lần
đầu tiên.
Không khó hiểu vì sao vibe code trở nên phổ biến đến thế. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã phát hiện hàng ngàn lỗ hổng bảo mật và những thông tin bí mật bị lộ trong các ứng dụng tạo bằng AI đang được công khai trên mạng. Phần mềm có vẻ chạy được không phải lúc nào cũng là phần mềm đáng tin.
Vibe code là gì?
Thuật ngữ “vibe coding” do nhà nghiên cứu AI Andrej
Karpathy đặt ra. Thay vì tự viết phần mềm, bạn mô tả kết quả mong
muốn – hay “cảm hứng” [vibe]
– bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu hằng
ngày và để AI tạo ra phần lớn hoặc toàn bộ phần mềm.
Nếu có chỗ nào không chạy, bạn yêu cầu AI sửa lỗi. Bạn không nhất thiết phải hiểu code hoạt động
thế nào – bạn chỉ cần prompt tiếp cho đến khi ra đúng kết quả mình muốn
Các công cụ như ChatGPT, Claude, Gemini và các trợ lý lập trình chuyên dụng
chạy bằng AI tạo sinh. Trên
thực tế, cuộc khảo sát gần đây nhất của Stack Overflow, cộng đồng lập trình lớn nhất thế giới, cho thấy 84% lập trình viên toàn cầu đã sử dụng hoặc có kế hoạch sử dụng
các công cụ lập trình AI hồi năm 2025.
Và không chỉ các lập trình viên dùng AI: số liệu thống kê gần đây cho thấy khoảng 63% người dùng các nền tảng lập trình Vibe là những người không
có nền tảng về lập
trình, họ tự xây dựng các sản
phẩm và công cụ của riêng mình.
Những người có ít hoặc không có kinh nghiệm lập trình giờ đây có thể xây dựng
các trang web, ứng dụng và luồng công việc [workflow] tự động (như tổng hợp tài liệu hoặc thực hiện các tác vụ phức tạp khác)
trong thời gian ngắn hơn nhiều so với trước đây.
Xây dựng phần mềm đáng tin cậy
Hầu hết mọi người đều hình dung rằng các lập trình viên phần mềm dành cả
ngày để gõ code. Trên thực tế,
lập trình chỉ là một phần của quy trình lớn hơn nhiều.
Trước khi phát hành phần mềm, các lập trình viên đặt ra loạt câu hỏi quan trọng. Phần mềm có hoạt động một cách đáng tin cậy không? Có tính bảo mật không? Người khác có bảo trì tiếp được không? Nếu có sự cố thì sao?
Họ kiểm thử nhiều tình huống khác nhau, đánh giá code của nhau và khắc phục sự cố trước khi có bất kỳ ai khác dùng phần mềm.
Các bước này không nhằm mục đích làm chậm tiến độ. Chúng được đưa ra vì
ngay cả phần mềm tưởng chừng hoạt động tốt vẫn có thể làm lộ dữ liệu nhạy cảm hoặc gây gián đoạn
các hệ thống trọng yếu.
Vibe code dễ khiến người ta muốn bỏ qua nhiều bước trong quy
trình này. Người ta dễ cho rằng nếu ứng dụng hoạt động
tốt là xong việc.
Đọc thêm: Khởi nghiệp hay điều hành doanh nghiệp sử
dụng AI? Có những
rủi ro pháp lý bạn không thể bỏ qua.
Những rủi ro của vibe code
Giờ hãy giả sử bạn yêu cầu
AI xây dựng một ứng dụng quản
lý chi tiêu gia đình.
Mở ứng dụng, ghi lại các khoản
chi và tính toán chi tiêu. Mọi thứ
có vẻ ổn.
Nhưng liệu nó có tính toán chính xác trong mọi trường hợp? Thông tin tài
chính của bạn có được lưu trữ bảo mật không? Điều gì sẽ xảy ra nếu ứng dụng sập giữa lúc bạn đang nhập chi phí hằng tháng?
Hoặc có lẽ ứng dụng lưu dữ
liệu tài chính của bạn ở nơi dễ bị người khác truy cập.
Ứng dụng thực hiện đúng những gì bạn yêu cầu – nhưng thông tin cá nhân của bạn
có thể không được bảo vệ đúng cách.
Đây không phải là những câu hỏi mà hầu hết người mới sẽ nghĩ đến, nhưng chúng lại chính là loại
câu hỏi mà các lập trình viên chuyên nghiệp thường xuyên cân nhắc.
Việc sửa lỗi cũng có thể khiến bạn phát cáu. Bạn yêu cầu AI giải quyết một vấn đề, nhưng lại phát hiện nó vừa gây ra
trục trặc khác ở đâu đó. Nếu không hiểu AI đã thay đổi những
gì, bạn sẽ đành phải dựa vào nó để giải quyết mớ lỗi mà có khi do chính AI
tạo ra.
Khi nào thì vibe code là đủ?
Tất cả những điều trên không có nghĩa là phải tránh vibe code hoàn toàn.
Đây là một cách tuyệt vời để thử nghiệm ý tưởng, học các khái niệm lập
trình hoặc nhanh chóng xây dựng các công cụ cá nhân. Chủ doanh nghiệp có thể tạo ra hệ thống dùng thử, người nghiệp dư có thể tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại, và các
tổ chức nhỏ có thể khám phá những ý tưởng vốn có lẽ chẳng bao giờ thành hình nổi.
Rủi ro tăng lên khi phần mềm do AI viết được xem như sẵn sàng đưa
vào thực tế chỉ đơn giản vì nó
chạy.
Các ứng dụng xử lý thông tin cá nhân, giao dịch tài chính hoặc hoạt động
kinh doanh vẫn cần được kiểm thử cẩn thận và nằm dưới sự giám sát của con người, bất kể là ai – hoặc cái gì – đã viết code. Trong một nghiên cứu về bảo mật, khoảng 45% các đoạn code do AI viết không vượt qua các bài kiểm thử
bảo mật tiêu chuẩn.
Vấn đề không chỉ gói gọn trong lập trình. Các nhà nghiên cứu từ lâu đã cảnh báo về “thiên kiến tự động hóa” [automation bias] – xu
hướng chấp nhận các khuyến nghị từ hệ thống tự động mà không kiểm tra kỹ lưỡng.
Khi AI ngày càng giỏi xử lý các tác vụ phức tạp, người ta càng dễ dàng chấp nhận câu trả lời của nó mà không hỏi lại.
Phần mềm chỉ là một trong những lĩnh vực có thể gặp hậu quả nghiêm
trọng từ thiên kiến trên, bởi vì lỗi
có thể lẩn khuất cho đến khi
sự cố xảy ra.
AI có thể viết code, nhưng nó không thể chịu trách nhiệm
Vibe coding đang mở cánh cửa làm
phần mềm cho những người có ý tưởng hay nhưng ít kinh nghiệm lập trình.
Nhưng làm ra phần mềm dễ
hơn không đồng nghĩa với việc đánh giá xem nó có bảo mật, đáng tin cậy và
sẵn sàng cho người khác dùng hay không cũng dễ hơn.
Dù AI có viết code giỏi tới đâu, con người – chứ không phải AI – vẫn phải chịu trách nhiệm
về những gì đoạn code đó thực hiện.
Tác giả
 |
| Ritesh Chugh |
 |
| Salahuddin Azad |
Salahuddin Azad
Giảng viên, Trường Kỹ thuật và Công nghệ, Đại học CQUniversity Australia
Ritesh Chugh
Giáo sư, Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học CQUniversity
Australia
Tuyên bố công khai
Các tác giả không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất
kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài báo này, và không tiết lộ bất
kỳ mối quan hệ liên quan nào khác ngoài chức danh học thuật của họ.
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: ‘Vibe coding’ is fun and easy, but there’s a major catch
