BẠN CÓ THỂ YÊU MỘT TRÍ TUỆ NHÂN TẠO NHƯNG NÓ CÓ ĐÁP LẠI ĐƯỢC KHÔNG? TRIẾT HỌC CÓ ĐÁP ÁN
 |
| GoodStudio |
Chúng ta thường nói mình yêu những món đồ như chiếc
áo len ấm áp hay máy ảnh mới. Nhưng
người ta thường không hiểu theo nghĩa đen khi nghe vậy. Đó là một kiểu diễn đạt ngắn gọn về mặt cảm xúc.
Chúng ta dùng nó để bày tỏ sự yêu mến đối với những vật quý giá.
Cuộc sống và tình yêu vốn phức tạp. Và đôi khi, người ta quả thực công khai bày tỏ tình yêu lãng mạn dành cho những vật vô tri vô giác. Họ hình thành gắn bó cảm
xúc mãnh liệt với búp bê tình dục, gối ôm hoặc hình đại diện dạng
ảnh nổi (hologram) của các
nhân vật hư cấu. Chẳng hạn như năm 2018, Akihiko Kondo đã “kết hôn” với Hatsune Miku, ca sĩ nhạc pop được tạo ra bằng máy tính
vốn nổi tiếng nhờ đóng vai chính
trong các trò chơi điện tử và đi lưu diễn cùng Lady Gaga. Kondo nói rằng anh biết
Miku không có thật. Nhưng tình yêu của anh dành cho cô ấy thì có.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra kiểu tình yêu mới với “thứ gì đó”. Ngày càng nhiều người nói rằng họ đã phải lòng chatbot AI – cả những chatbot đồng hành được cá nhân hóa do các ứng dụng phổ biến như Replika hay Character.AI tạo ra, và cả những mô hình ngôn ngữ lớn thông dụng hằng ngày như ChatGPT và Claude. Yêu đương với AI đang ngày càng phổ biến.
Các cuộc khảo sát gần đây đã xác nhận điều này. Ví dụ, khảo sát của Vantage Point Counselling,
công ty trị liệu có trụ sở tại Texas, với sự tham gia của 1.012 người trưởng thành ở Mỹ, mà trong đó có 28% cho biết đã từng có ít nhất một mối quan hệ lãng mạn với một AI chatbot. Báo cáo khác của một công ty an toàn công nghệ, khảo sát hoạt động thiết
bị của hơn 3.000 trẻ từ 5 đến 17 tuổi, cho thấy rằng khi lên 13 tuổi, chơi đóng vai tình dục hoặc lãng mạn là chủ đề phổ biến
nhất trong các cuộc trò chuyện với chatbot đồng hành AI, chúng xuất hiện trong 63% các cuộc hội thoại. Vì chatbot ngày càng được thiết
kế để tạo dựng lòng tin và sự gắn bó tình cảm của người dùng – khả năng nịnh nọt và
mô phỏng sự thân mật về mặt cảm xúc khiến chúng đặc biệt “cuốn” – nên việc yêu chúng là một phản ứng dễ đoán.
Tình yêu dành cho AI đang trên
đà trở thành ngành kinh doanh
đồ sộ, thị trường này có thể trị giá đến 972,1 tỷ đô la Mỹ (25,4 triệu tỷ đồng) vào năm 2035.
Yêu đương với AI
Tình yêu AI không chỉ giới
hạn trong khung chat. Khi được
tích hợp vào ngày càng nhiều thiết bị và phụ kiện đeo, AI tràn
vào đời sống thường nhật. Một số người coi bạn đồng hành AI của mình như vợ/chồng – họ đi hẹn hò, mua nhẫn cưới và tổ
chức lễ kết hôn. Những
người khác bày tỏ mong muốn nuôi dạy con cái cùng với chatbot của mình và coi chatbot như thành viên trong gia đình.
Chúng ta nên nhìn nhận tình yêu với AI một cách nghiêm túc. Nó mang lại niềm vui và sự an ủi. Nó có thể giúp xua tan nỗi cô đơn. Đây không phải là chuyện vặt vãnh.
Tuy nhiên, một số người cho rằng bạn đồng hành AI không có ý thức hoặc không có năng lực yêu người dùng của chúng. Chỉ riêng điều đó
cũng đủ gây ngờ vực. Liệu bạn có thể
thực sự yêu một thứ không thể đáp lại tình cảm của mình?
Đọc thêm: Khi trí tuệ nhân tạo tham dự nhiều hơn
vào các mối quan hệ, sự
thân mật đích thực đang dần biến mất.
Việc hỏi liệu đây có phải là “tình yêu đích thực” không có lẽ là câu hỏi sai.
Khác với robot tình dục và gối ôm, các chatbot AI bắt chước một cách thuyết phục sự năng động
và tính tương hỗ của
con người. Thế nên, câu hỏi cần đặt ra là, chatbot AI đang mô phỏng kiểu bạn đời nào.
AI tận tụy
Chatbot AI khét tiếng nịnh hót (và nịnh không biết mệt). Chúng khen
ngợi và tâng bốc người dùng. Và mặc dù người dùng có thể yêu cầu chatbot của họ bớt nói hùa, bằng chứng thể
hiện rằng người dùng thích các mô hình nịnh hót hơn.
Nhưng các chatbot AI không
chỉ là những người bạn đời tốt
tính thái quá. Một chatbot không
bao giờ có một ngày tồi tệ. Nó không cảm thấy nhàm chán với những lời liên
thiên của bạn. Nó không cần được hỏi
han xem có ổn không. Cuộc trò chuyện của nó, sự tồn tại của nó, hoàn toàn xoay quanh
bạn.
Như vậy, thứ mà một đối tác AI trình diễn không phải là
tình yêu, mà là sự tận tụy.
 |
Simone de Beauvoir có lẽ sẽ khuyên bất cứ ai đang tìm kiếm tình yêu đích thực |
Trong cuốn “Giới thứ hai” (The Second Sex), triết gia người Pháp Simone de Beauvoir mô tả việc phụ nữ trong lịch sử luôn bị đòi hỏi phải từ bỏ các dự án, mục tiêu và sở thích của riêng mình để cống hiến hết thảy cho chồng. Toàn bộ sự tồn tại của người phụ nữ, theo lập luận của de Beauvoir, bị “thôn tính” bởi sự tồn tại của người chồng. Cô ấy trở thành một “kẻ ký sinh về căn tính”.
Các chatbot AI là những kẻ
ký sinh căn tính thuộc
chủng loại mới và đã hoàn thiện. Chúng
không có thế giới nội tâm, không có vũ trụ riêng, và do đó không có dự án, mục tiêu
hay sở thích nào để từ bỏ. Thay vào đó, bất kỳ sở thích nào chúng thể hiện
cũng đều xoay quanh sở thích của người
dùng. Vũ trụ của chúng bị vũ trụ của chúng ta thôn tính.
Đọc thêm: Hai
chuyên gia về mối quan hệ thảo luận về những vấn đề của ứng dụng hẹn hò và cách khắc phục
De Beauvoir cũng có cách để gọi người nào nhận
được sự tận tụy này: thần
tượng. Trở thành thần tượng nghe có vẻ hấp dẫn. Nhưng với de Beauvoir, trải nghiệm này cũng là cái bẫy hiện sinh. Thần tượng chọn sự an toàn của việc
được tôn thờ hơn là rủi ro khi thực sự được thấu hiểu và, đôi khi, bị thách thức bởi một ai đó ngang hàng.
Vậy nên, điều khiến các mối quan hệ với AI bị chất vấn không chỉ là vấn đề liệu AI có ý thức hay không, mà có lẽ quan trọng hơn, là hình thức của mối quan hệ yêu
đương mà nó mang lại. AI
không thể cho chúng ta tình yêu đích
thực. Nó chỉ có thể cho đi sự tận tụy. Và mặc dù sự tận tụy này có thể mang lại cảm giác dễ chịu, nhưng nếu chúng ta đang tìm kiếm tình
yêu có thật – một
tình yêu đích thực – thì ta cần tìm ở nơi khác.
Liệu dự đoán này có hơi vội vàng? Khi các công ty công nghệ hứa hẹn sự trỗi
dậy của agentic
AI – các hệ thống tự động được
thiết kế để theo đuổi các mục tiêu phức tạp gồm
nhiều bước với sự giám sát tối thiểu
từ con người – liệu những
bạn đồng hành AI này
có ít bị neo vào thế giới của chúng ta hơn không? Ít
tận tụy hơn? Có lẽ vậy.
Ta sẽ phải chờ xem. Chúng ta cũng
sẽ xem liệu chính đặc tính tận
tụy đó có phải là điều khiến ta
dễ phải lòng chúng đến vậy ngay từ đầu không.
Bài viết này có nhắc đến các đầu
sách được đưa vào vì lý do biên tập, và có thể chứa các đường dẫn tới bookshop.org.
Nếu bạn nhấp vào một trong các đường dẫn này và mua hàng, The Conversation UK có
thể sẽ nhận được một khoản hoa hồng.
Tác giả
 |
| Joel Krueger |
 |
| Lucy Osler |
Joel Krueger
Phó Giáo sư Triết học, Đại học Exeter
Lucy Osler
Giảng viên Triết học, Đại học Exeter
Tuyên bố công khai
Các tác giả không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần
hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài báo
này, và không có sự trực thuộc nào ngoài giới chuyên môn của mình.
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: You
can love an AI but can it love you back? Philosophy has the answer, The Conversation,
August 3, 2026.
