Sự xuống dốc nguy hiểm về chiến lược của Israel

SỰ XUỐNG DỐC NGUY HIỂM VỀ CHIẾN LƯỢC CỦA ISRAEL

Tác giả: Stephen M. Walt, Foreign Policy 16-8-2024

Biên dịch: Nguyễn Hàn Giang

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, Jerusalem ngày 18/11/2018. MENAHEM KAHANA/AFP qua Getty Images

Israel đang gặp rắc rối nghiêm trọng. Người dân nước này bị chia rẽ sâu sắc, và tình hình này khó có thể cải thiện. Nước này đang sa lầy trong cuộc chiến không thể thắng ở Gaza, quân đội đang cho thấy dấu hiệu căng thẳng, và một cuộc chiến rộng lớn hơn với Hezbollah hoặc Iran vẫn có khả năng xảy ra. Nền kinh tế Israel đang chịu tổn thất nặng nề, và tờ Times of Israel gần đây đưa tin rằng có tới 60.000 doanh nghiệp có thể đóng cửa trong năm nay.

Hơn nữa, hành vi gần đây của Israel đã làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín toàn cầu của nước này và đang trở thành một quốc gia bị nguyền rủa theo những cách mà trước đây khó lòng tưởng tượng được. Sau các cuộc tấn công tàn bạo của Hamas vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, Israel đã nhận được sự đồng cảm sâu sắc từ khắp nơi trên thế giới, và người ta đã chấp nhận rộng rãi rằng Israel có quyền đáp trả mạnh mẽ. Nhưng hơn 10 tháng sau, chiến dịch diệt chủng của Israel chống lại người Palestine ở Gaza và tình trạng bạo lực gia tăng của những người định cư ở Bờ Tây đã làm suy giảm làn sóng ủng hộ ban đầu đó. Công tố viên trưởng của Tòa án Hình sự Quốc tế đã nộp đơn xin lệnh bắt giữ Thủ tướng Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant về các cáo buộc tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người; Tòa án Công lý Quốc tế đã ban hành các phán quyết sơ bộ mô tả hành động của Israel có bản chất và mục đích diệt chủng, và cuối cùng tòa án đã tuyên bố việc Israel chiếm đóng và thực dân hóa Bờ Tây, Gaza và Đông Jerusalem là hành vi vi phạm rõ ràng luật pháp quốc tế.

Ai đã thắng ở Thế vận hội? 10 điểm, 19 bản đồ và biểu đồ về địa chính trị của bảng các huy chương tại Paris 2024

AI ĐÃ THẮNG Ở THẾ VẬN HỘI? 10 ĐIỂM, 19 BẢN ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ VỀ ĐỊA CHÍNH TRỊ CỦA BẢNG CÁC HUY CHƯƠNG TẠI PARIS 2024

Nghiên cứu - Thế vận hội Paris 2024

Vừa mới kết thúc, Thế vận hội Paris 2024 đã chứa đựng nhiều bài học. Với điều kiện xem xét cẩn thận, bảng các huy chương cho thấy những dấu hiệu yếu kém và một vài xu hướng mạnh của địa chính trị toàn cầu.

Để đúc kết bài trang bìa của chúng tôi về Thế vận hội, chúng tôi công bố một nghiên cứu chi tiết với các bản đồ và biểu đồ chưa từng được xuất bản.

Le Grand Continent, Ngày 15/8/2024

1 — Bảng các huy chương: những dữ liệu cơ bản

Thế vận hội Paris đã kết thúc. Bảng các huy chương từ nay là bảng cuối cùng.

Bảng các huy chương: Thế Vận Hội Paris 2024

Nhiều con số chính yếu nổi bật:

• Các vận động viên từ 91 nước đã giành được ít nhất một trong số 1036 huy chương (vàng, bạc, đồng)
• Uỷ ban Thế vận hội quốc tế (CIO) liệt kê được 206 nước, mỗi nước đã gửi ít nhất một vận động viên đến Paris. Kể từ năm nay, một phái đoàn những người tỵ nạn cũng tham gia dưới lá cờ của Thế vận hội.
• Tổng cộng có 10714 vận động viên đã tham gia. Phái đoàn đông nhất là Mỹ (592 vận động viên), tiếp theo là Pháp (571 vận động viên), Úc (460 vận động viên), Nhật Bản (403 vận động viên), Trung Quốc (388 vận động viên), Tây Ban Nha (382 vận động viên), Ý (372 vận động viên), Anh (327 vận động viên) và Canada (315 vận động viên).
• Bốn đoàn chỉ có một thành viên: Belize, Liechtenstein, Nauru và Somalia.

Kamala Harris xác định quan điểm: “Mỹ, không phải Trung Quốc, sẽ vẫn là số một”

KAMALA HARRIS XÁC ĐỊNH QUAN ĐIỂM: “MỸ, KHÔNG PHẢI TRUNG QUỐC, SẼ VẪN LÀ SỐ MỘT”

Pierre-Antoine Donnet^[*]

Phó Tổng thống Mỹ và ứng cử viên của đảng Dân chủ cho cuộc bầu cử tổng thống ngày 5/11, Kamala Harris trước đại hội đảng Dân chủ ở Chicago, ngày 22/8/2024. (Nguồn: SCMP)

Hai tháng trước cuộc bầu cử tổng thống Mỹ và trong khi dường như Bà đang bứt phá trước đối thủ Donald Trump trong tất cả các cuộc thăm dò dư luận, ứng cử viên Đảng Dân chủ Bà Kamala Harris đã đưa ra cam kết với những người có quan điểm cứng rắn với Bắc Kinh. Nếu là tổng thống, Bà tuyên bố khi kết thúc hội nghị Chicago, Hoa Kỳ sẽ vẫn là số một trên thế giới chứ không phải Trung Quốc.

Từ nhiều tuần nay, Donald Trump vẫn giữ im lặng về các lựa chọn hính sách đối ngoại của mình trong trường hợp tái đắc cử vào Nhà Trắng, Ngược lại, trong bài phát biểu nhậm chức Đảng Dân chủ vào ngày 22/8 và lần đầu tiên kể từ khi là ứng cử viên cho cuộc bầu cử vào ngày 5/11, đối thủ của Trump, Bà Kamala Harris đã đưa ra những chỉ dẫn rõ ràng về tầm nhìn của Bà đối với Trung Quốc. Và Bà đã nói thẳng. Nếu Bà giành chiến thắng trong cuộc bỏ phiếu này, “chính Mỹ chứ không phải Trung Quốc sẽ giành chiến thắng trong cuộc cạnh tranh trong thế kỷ 21”, Bà tuyên bố trước hàng nghìn người ủng hộ đầy phấn khích.

Trong một bài phát biểu cứng rắn kéo dài bốn mươi phút, mặc dù về nội dung khá chung chung, nhưng Bà đã công khai xác định khoảng cách với các lựa chọn theo chủ nghĩa biệt lập về chính sách đối ngoại do cựu tổng thống Đảng Cộng hòa chủ trương. Bà nhấn mạnh, nếu vào Nhà Trắng, Bà sẽ nỗ lực “củng cố và không từ bỏ” vai trò lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ. Bà đã hứa rằng đất nước của Bà sẽ “vẫn mạnh mẽ bên cạnh Ukraine và các đồng minh NATO của chúng ta”, một công thức hoàn toàn trái ngược với nhiều lời chỉ trích mà Donald Trump đưa ra đối với Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương và các đòi hỏi buộc các đồng minh của Mỹ phải “trả tiền” để được Washington bảo vệ.

Kamala Harris cũng cam kết “không kết bạn với những kẻ bạo chúa và độc tài như [nhà lãnh đạo Triều Tiên] Kim Jong-un”, người mà Bà nói đang “héo mòn” chờ đợi chiến thắng của Donald Trump vào ngày 5 tháng 11. Bà đã ám chỉ rõ ràng đến cuộc gặp có phần siêu thực vào tháng 6 năm 2019 giữa tỷ phú New York và nhà độc tài Triều Tiên Kim Chính Ân (Kim Jong-un) bên trong khu phi quân sự (DMZ) ngăn cách hai miền Bắc và Nam của bán đảo. Trump thậm chí còn bước vài bước trên lãnh thổ Triều Tiên, khoác tay Kim Chính Ân, lần đầu tiên đối với một tổng thống Mỹ, trước khi tạo dáng bên cạnh nhà lãnh đạo Triều Tiên cho các nhà báo và nhiếp ảnh gia trên đường ranh giới. Lúc đó, Trump đã thông báo với Kim về mong muốn mời ông ấy đến Nhà Trắng.

Để hiểu những rủi ro từ AI, hãy dõi theo đồng tiền

ĐỂ HIỂU NHỮNG RỦI RO TỪ AI, HÃY DÕI THEO ĐỒNG TIỀN

 Shutterstock/Chaosamran Studio

Hết lần này đến lần khác, các nhà khoa học, kỹ sư công nghệ và triết gia hàng đầu đã đưa ra những dự đoán sai lệch khủng khiếp về phương hướng của sự đổi mới. Ngay cả Einstein cũng không ngoại lệ khi tuyên bố: “Chẳng có chút dấu hiệu nào cho thấy năng lượng hạt nhân là có thể khai thác” chỉ mười năm trước khi Enrico Fermi hoàn thành việc xây dựng lò phản ứng phân hạch đầu tiên ở Chicago. Ngay sau đó, mối quan tâm chung chuyển sang nỗi sợ về một vụ thảm sát hạt nhân cận kề.

Tương tự, các chuyên gia ngày nay cảnh báo rằng ngày tận thế do trí tuệ nhân tạo tổng quát (Artificial General Intelligence – AGI) gây ra đã gần ngay trước mắt. Những người khác phản pháo rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đã đạt đỉnh điểm các năng lực của chúng.

Khó mà phản bác luận điểm đầy sức ảnh hưởng của David Collingridge rằng việc cố gắng dự đoán những rủi ro do công nghệ mới gây ra là chuyện công dã tràng. Biết rằng các nhà khoa học và công nghệ hàng đầu của chúng ta thường sai lầm về sự phát triển công nghệ, liệu các nhà hoạch định chính sách có cơ hội nào trong việc điều tiết một cách hiệu quả các rủi ro công nghệ nảy ra từ trí tuệ nhân tạo (AI)?

Chúng ta nên chú ý tới lời cảnh báo của Collingridge rằng công nghệ tiến triển theo những cách bất định. Tuy nhiên, có một loại rủi ro AI thường có thể lường trước được. Đó là những rủi ro bắt nguồn từ sự chênh lệch giữa các động cơ kinh tế của công ty muốn thu lợi từ mô hình AI độc quyền của họ theo một cách cụ thể và lợi ích của xã hội về cách triển khai và kiếm tiền từ mô hình AI này.

Hoàng Xuân Hãn, người đặt nền móng cho giáo dục và học thuật Việt Nam hiện đại

HOÀNG XUÂN HÃN,
NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO GIÁO DỤC VÀ HỌC THUẬT VIỆT NAM HIỆN ĐẠI

Nguyễn Ngọc Giao

“O” tròn như quả trứng gà
“Ô” thì đội mũ, “ơ” thời có râu

(…)

“I”, “Tờ” có móc cả hai,
“i” ngắn có chấm, “tờ” dài có ngang.

(…)

Bạn đọc trẻ, thậm chí trung niên, chắc ít ai biết những câu thơ lục bát giản dị, thân thuộc như ca dao, càng khó hình dung ra tác động to lớn của chúng trong phong trào "bình dân học vụ" những năm 1945-47, nhờ đó, hàng triệu đồng bào đã thoát khỏi nạn mù chữ. Phong trào "bình dân học vụ" đã tiếp nối và khuếch trương hoạt động của hội "Truyền bá Quốc ngữ" do cụ Nguyễn Văn Tố và một số trí thức thành lập năm 1936, trong đó có Hoàng Xuân Hãn, giáo sư toán học giảng dạy tại trường Bưởi (tức là trường trung học Chu Văn An).

Tác giả những câu “ca dao” đã đi vào lịch sử ấy, chính là Hoàng Xuân Hãn.

Năm học 1945-46, trong lúc những em bé chăn trâu nắn nót viết "i tờ" bằng vôi trắng trên lưng trâu, những bà mẹ già, những thanh niên nam nữ đánh vần "o tròn", thì lần đầu tiên, học sinh trung học được học các môn bằng tiếng Việt, theo "chương trình trung học", và ở đại học, các bộ môn khoa học cơ bản (toán, lý, hóa, sinh học..) được giảng bằng tiếng Việt.

Người soạn thảo "chương trình trung học", công bố mùa hè 1945 cũng là tác giả bộ "Danh từ Khoa học" (xuất bản năm 1942): Hoàng Xuân Hãn.

'Sự thật là gì?' Lớp học về các môn nhân văn rèn cho sinh viên STEM trở thành nhà khoa học giỏi hơn

'SỰ THẬT LÀ GÌ?' LỚP HỌC VỀ CÁC MÔN NHÂN VĂN RÈN CHO SINH VIÊN STEM TRỞ THÀNH NHÀ KHOA HỌC GIỎI HƠN

Môn học được yêu thích hàng đầu này tập trung vào xu hướng nhìn thấy những hệ thống có ý nghĩa từ nơi chẳng có gì, như các chòm sao chẳng hạn. Yuga Kurita/Moment tại Getty Images

Các khóa học không thường thấy là một loạt bài không định kỳ của The Conversation US nêu bật những phương thức giảng dạy độc đáo.

Tiêu đề khóa học:

Sự thật [fact] là gì?

Điều gì đã thúc đẩy ý tưởng tạo khóa học?

Với tất cả các thuyết âm mưu xuất hiện vào năm 2020 khi COVID-19 tấn công, tôi muốn giúp sinh viên của mình học cách xác định và đối phó với chúng. Tôi cũng lo ngại về tuyên truyền chính trị. Và tại ngôi trường thiên về STEM (Science, Technology, Engenering, Mathematics) của mình, tôi muốn giới thiệu những gì mà các học giả khoa học nhân văn có thể mang lại. Vì vậy tôi đã tạo ra lớp học này, nơi chắt lọc các khoa học nhân văn dành cho sinh viên năm nhất. Hầu hết mọi sinh viên ở trường trước nay đều theo học chuyên ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

Methodenstreit

METHODENSTREIT

Carl Menger (1840-1921)

Gustav Schmoller (1838-1917)

Methodenstreit, hay tranh cãi về phương pháp, là một cuộc tranh luận khoa học nổi tiếng trong những năm 1880, đối lập các nhà kinh tế thuộc trường phái lịch sử ở Đức với các nhà kinh tế thuộc trường phái cận biên ở Wien. Hai nhân vật chính của cuộc tranh luận này là B. von Schmoller, giáo sư đại học Berlin và C. Menger, giáo sư đại học Wien. Như thường xảy ra trong các tranh cãi này, các tác giả tham gia vào có xu hướng triệt để hóa quan điểm của họ đến độ có thể là đôi khi cuộc tranh luận diễn ra sau đó, trong một mức độ nhất định, có vẻ giả tạo. Tuy nhiên, những vấn đề tranh chấp đều là cơ bản. Thật vậy, nội dung cuộc tranh luận không gì khác hơn là vai trò của lí thuyết và của lịch sử trong việc hiểu biết các hiện tượng kinh tế; bởi thế dịp này vẫn sẽ là bổ ích để suy nghĩ về bản chất và hiệu lực của những đoạn tranh luận qua lại. Sau khi đề cập tình trạng của chính trị kinh tế học ở Đức và ở Áo vào thời nổ ra cuộc tranh luận này, chúng tôi sẽ mô tả các thời điểm chính và tự hỏi nên rút ra những bài học nào từ cuộc tranh luận lớn này.

Sao không kết hợp Olympic và Paralympic thành một Thế vận hội duy nhất? Lý do vượt xa khỏi vấn đề hậu cần

SAO KHÔNG KẾT HỢP OLYMPIC VÀ PARALYMPIC THÀNH MỘT THẾ VẬN HỘI DUY NHẤT? LÝ DO VƯỢT XA KHỎI VẤN ĐỀ HẬU CẦN

Khi hoàng hôn buông xuống Thế vận hội Paris, một số người có thể tự hỏi tại sao Olympic và Thế vận hội dành cho người khuyết tật Paralympic không được kết hợp thành một Thế vận hội duy nhất. (Ảnh AP/Daniel Cole)

Khi ánh đèn vụt tắt sau mùa Thế vận hội ấn tượng tại Paris, với sự chú ý của giới truyền thông phá kỷ lục và thành tích huy chương xuất sắc của Đội tuyển Canada, điều quan trọng cần nhớ là Thế vận hội vẫn chưa kết thúc — đây chỉ mới là dấu mốc cho nửa chặng đường.

Trong khi lễ bế mạc vào ngày 11 tháng 8 có vẻ như là hồi kết Olympic năm nay với việc chính thức bàn giao quyền đăng cai Thế vận hội Mùa hè 2028 cho Los Angeles, thì Thế vận hội 2024 thực chất chỉ đang tạm dừng.

Khoảng nghỉ hai tuần giữa Thế vận hội Olympic và Paralympic thực chất không phải để nghỉ ngơi. Paris hiện đang chuẩn bị đăng cai Thế vận hội Paralympic, bắt đầu vào ngày 28 tháng 8 với lễ khai mạc.

Trong hai tuần tới, một nhóm vận động viên quốc tế xuất sắc hoàn toàn mới sẽ đổ về Paris để tham dự sự kiện thể thao lớn thứ ba thế giới này. Canada sẽ cử 126 vận động viên đến Paralympic Paris để tranh tài ở 18 môn thể thao.

Đội ngũ nhân viên sẽ phải làm việc cật lực để thiết lập khu vực thi đấu cho các môn thể thao Paralympic. Tức là dỡ bỏ một số khu vực tạm thời và dựng lên những khu vực khác nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các môn thể thao Paralympic, các vận động viên và đoàn hỗ trợ của họ.

Việc cải tạo ngôi làng, nơi sinh sống của hơn 14.000 vận động viên và nhân viên của các đội tuyển tham dự Olympic, để sẵn sàng đón 8.000 vận động viên khuyết tật và nhân viên của Paralympic không phải công việc đơn giản.

Một cơn ác mộng về hậu cần

Vào thời điểm này, câu hỏi thường nảy sinh là tại sao Olympic và Paralympic không được kết hợp thành một Thế vận hội. Lý do đằng sau quyết định này phức tạp hơn so với vẻ bề ngoài.

Bàn luận về Max Weber

BÀN LUẬN VỀ MAX WEBER^[*]

Lê Minh Tiến^[**] (dịch)

Max Weber (1864-1920)

Vì sao Max Weber lại trở thành một qui chiếu kinh điển trong lĩnh vực khoa học xã hội trong khi bản thân ông dành toàn bộ thời gian để rao giảng về sự ngờ vực và cẩn trọng đối với việc ứng dụng các công trình nghiên cứu của mình? Theo sự nhìn nhận ở Đức thì việc không đón nhận Weber là một trong những đặc trưng nổi bậc nhất của nền xã hội học Pháp. Dưới đây là cuộc trò chuyện giữa tạp chí Journal de la République des Lettres (RL) với Dirk Kaesler, Giáo sư trường đại học Marbourg tại Đức. Ông đồng thời cũng là một nhà chính luận, nhà báo và nhà xã hội học, là tác giả của hai bộ sách về các nhà xã hội học cổ điển trong đó có quyển “Max Weber. Sa vie, son oeuvre, son influence” (Max Weber. Cuộc đời, tác phẩm và ảnh hưởng) xuất bản năm 1995.

RL: Trong tiếp cận của Weber, điều gì đã làm cho các khoa học xã hội bị xáo động trong thời đại của ông ta? Đâu là những điều kiện lịch sử, xã hội, quốc gia, tiểu sử, nền giáo dục đại học hoặc điều kiện của các chuyên ngành trong sự đóng góp của Weber cho khoa học xã hội?

Dirk Kaesler (1944-)

Những nghiên cứu đầu tiên của Weber chẳng có gì đặc biệt cả. Trên thực tế, ông đã bắt đầu bằng những câu hỏi then chốt trong thời đại của ông đó là cuộc tranh luận về các nguồn gốc của chủ nghĩa tư bản và sự phát triển của nó... Vấn đề này liên quan đến mọi lĩnh vực nghiên cứu từ kinh tế học, sử học, những ngành khoa học đang định hình vào thời kỳ đó. Phần lớn các nhà xã hội học và sử học đều không nhận ra thực tế đó, chính vì vậy mà không có gì ngạc nhiên khi hình ảnh một Weber siêu nhân (surhumain) và thiên tài được dựng lên và luôn được bảo quản trong khi có những học giả như Treitschke, Schmoller, Sombart, Troeltsch hay Theodor Mommsen cũng đã nghiên cứu cùng những chủ đề đó. Tầm quan trọng của Weber là đã mở rộng vần đề chủ nghĩa tư bản thành quá trình duy lý hóa để chuyển sang một xã hội học có chiều kích quốc tế: theo Weber người ta không còn có thể tách định mệnh của quá trình duy lý hóa với định mệnh của thế giới. Sự kiện chủ nghĩa tư bản là một trong những khuynh hướng nghiên cứu chính trong thời đó chỉ là một điểm khởi đầu, nhưng Weber lại đặt nó trong nhãn quan tổng quát của quá trình duy lý hóa như là thời khắc quyết định trong lịch sử loài người.

Bà Trần Tố Nga và Luật sư William Bourdon kháng kiện: Cuộc chiến đấu tiếp tục!

Tòa phúc thẩm Paris y án Tòa sơ thẩm Evry

BÀ TRẦN TỐ NGA VÀ

LUẬT SƯ WILLIAM BOURDON KHÁNG KIỆN:

CUỘC CHIẾN ĐẤU TIẾP TỤC!

Ngày 22.8.2024, Tòa phúc thẩm Paris đã ra quyết định chuẩn y bản kết luận 2021 của Tòa sơ thẩm Evry, cho rằng đơn khiếu kiện của bà Trần Tố Nga đối với Monsanto-Bayer và 14 tập đoàn hóa dầu sản xuất chất Da Cam, là “không thể chấp nhận” (irrécevable). Thẩm phán của Tòa phúc thẩm cũng cho rằng các công ti nói trên đã “thừa lệnh chính quyền Hoa Kỳ” (nên được “miễn trừ pháp lý” về hậu quả việc rải chất khai quang có chứa độc tố dioxin), và tòa án Pháp không có thẩm quyền xét xử chính phủ một quốc gia khác.

Cùng ngày, luật sư William Bourdon, người đứng ra bảo vệ miễn phí bà Trần Tố Nga, đã ra ngay thông cáo báo chí:

“Cuộc đấu tranh của thân chủ chúng tôi sẽ không ngừng ở quyết định này.

Chúng tôi sẽ khiếu kiện lên Toà phá án (Cour de cassation).

Đây là một vấn đề nguyên tắc, các thẩm phán đã duy trì một thái độ bảo thủ, đi ngược lại tính hiện đại của pháp lý, trái nghịch với pháp luật quốc tế và pháp luật Châu Âu.

Quyết định (từ nay) thuộc về Tòa phá án.”