Vì sao Jean Tirole e ngại kinh tế học phi chính thống

Jean Tirole (1953-)

Vì sao Jean Tirole e ngại kinh tế học phi chính thống

Jean Tirole nói rằng kinh tế học phi chính thống cổ vũ cho “tương đối luận về tri thức” và là “bước đệm cho chính sách ngu dân.” Xem phản hồi của Hội Kinh Tế Chính Trị Pháp (Association Française D'Économie Politique -  AFEP) ở đây^[1]. Bối cảnh là việc sáng lập ra một bộ phận mới của Hội Đồng Quốc Gia Các Trường Đại Học (National Council of Universities – CNU), bộ phận này sẽ kết hợp các cách tiếp cận phi chính thống vào trong kinh tế học, vấn đề này đã từng được thảo luận ở đây và ở đây^[2].

Tirole cho rằng trừ khi bạn công bố bài báo trên các tạp chí dòng chính, và có được sự công nhận của những nhân vật có vai vế, đã từng đoạt giải “Nobel” (của Ngân hàng Thụy Điển), giải Clark hay giải Yrjö Jahnsson, nếu không thì bạn không là gì cả. Các kinh tế gia phi chính thống căn bản là “một nhóm tạp nham, gặp rắc rối với các tiêu chuẩn đánh giá được quốc tế công nhận.”

Laffont Jean-Jacques, Tirole Jean

Laffont Jean-Jacques, Tirole Jean

A Theory of Incentives in Procurement and Regulation

Cambridge (Mass.), The MIT Press, 1993

Một lí thuyết động viên cho các chính sách mua sắm công cộng và qui định hóa là đỉnh điểm của mười năm nghiên cứu về một cách tiếp cận mới trong kinh tế học về sự quy định hóa và những mua sắm công cộng. Năm 1988, Jean Tirole công bố một tổng hợp tuyệt vời những tiến bộ, đạt được nhờ việc vận dụng lí thuyết trò chơi, trong tổ chức công nghiệp (Tirole, 1988). Kinh tế học về sự quy định hóa và những mua sắm công cộng, theo một nghĩa nào đó, là sự nối dài của tổ chức công nghiệp trong kinh tế học công cộng. Chuyên ngành này nghiên cứu sự can thiệp của các cơ quan công quyền vào sự tổ chức công nghiệp của nền kinh tế. Cũng như tổ chức công nghiệp đã được lí thuyết trò chơi biến đổi một cách sâu sắc, kinh tế học về sự quy định hóa và những mua sắm công cộng được lí thuyết hợp đồng, “đứa con tinh thần” của lí thuyết trò chơi biến đổi.

Trong lí thuyết hợp đồng, chủ đề trung tâm là thông tin không đối xứng giữa người ủy quyền (principal) và người đại diện (agent). Chính vì thế mà lí thuyết này thường được gọi dưới tên tổng quát hơn là kinh tế học thông tin^[*]. Người ủy quyền đề nghị một hợp đồng với người đại diện cho mình, được giả định là có thông tin tốt hơn người ủy quyền trên một điểm thiết yếu của hợp đồng này. Để là tối ưu, hợp đồng này phải tính đến một cách rõ ràng những biện pháp động viên người ủy quyền trong việc tận dụng thông tin của mình. Ví dụ, trong kinh tế học về sự quy định hóa, người ủy quyền là người ra quy định và người đại diện là doanh nghiệp bị quy định ràng buộc. Doanh nghiệp có thông tin tốt hơn về năng lực sản xuất (ví dụ, các chi phí) của mình. Vai trò của người ra quy định là thiết kế một hợp đồng cho phép tối thiểu hóa chi phí sản xuất của sản phẩm bị quy định hóa.

Grexit: ra hay không ra?

Hi Lạp và Vùng Euro

Grexit: ra hay không ra?

Từ lạ “Grexit” (kết hợp GRE ba chữ cái đầu của GREECE tên tiếng Anh của nước Hi Lạp, và tiếng Anh EXIT, nghĩa là ra), mới được tạo ra để chỉ việc Hi Lạp rút ra khỏi nhóm Euro, sẽ được ghi vào sử xanh của Châu Âu. Sau mấy tuần lễ căng thẳng và đột biến, vở kịch tâm lý “Grexit hay không Grexit” đã hạ màn, không phải bằng một thoả ước, mà bằng một thứ diktat (mệnh lệnh độc đoán) chưa từng có trong lịch sử chính trị thế giới: một nước dân chủ bị những nước dân chủ áp đặt chế độ giám hộ. Vì đâu nên nỗi?

Động viên

Động viên

Incentives

® Giải Nobel: MIRRLEES, 1996 – VICKREY, 1996

Lí thuyết động viên ra đời với việc ý thức, trong những năm 1970, tầm quan trọng của những thông tin không đối xứng trong sự phân tích những cơ chế kinh tế vi mô. Những công trình của Akerlof (1970) về cân bằng của một thị trường với thông tin không hoàn hảo, của Mirrlees (1971) về thuế khoá tối ưu và của Vickrey (1961) về lí thuyết đấu giá báo trước một tiến hoá đã làm thay đổi một cách sâu sắc việc phân tích các thị trường và các tổ chức. Việc phân tích những động viên chủ yếu được tiến hành trong khuôn khổ của mô hình người uỷ quyền-người đại diện với hành động bị che giấu hay với thông tin bị che khuất. Trường hợp đầu tương ứng với vấn đề rủi ro đạo đức và trường hợp sau tương ứng với lựa chọn nghịch. Có thể tìm định nghĩa của những khái niệm này trong các mục “Thông tin không đối xứng” và “Hợp đồng” của từ điển này.

Sự đa nguyên của suy tưởng kinh tế là một tất yếu dân chủ

André Orléan, Chủ tịch AFEP, Giám đốc nghiên cứu CNRS

Sự đa nguyên của suy tưởng kinh tế là một tất yếu dân chủ

Sự đa nguyên của các ý tưởng kinh tế đang chết dần trong đại học. Và sau đó trong cuộc tranh luận công cộng và dân chủ. Vì sao ra đến nông nỗi này? Làm thế nào chấn chỉnh lại? Vào lúc mà Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP) công bố một tuyên ngôn về sự đa nguyên, André Orléan, chủ tịch AFEP trả lời phỏng vấn của AlterecoPlus.

Vì sao ông nói rằng sự đa nguyên trong tranh luận kinh tế đang chết dần ở Pháp?

Có thể thấy điều này qua việc ngày càng có ít nhà kinh tế phi chính thống trúng tuyển giáo sư đại học. Trong mười năm qua, tỉ số này rơi từ 10% xuống còn 5 % trong tổng số tuyển chọn. Ngày càng có ít nhà kinh tế phi chính thống được chọn làm giáo sư. Đây là sự kiện đã được chứng minh về mặt thống kê và không ai bác bỏ. Từ đó ta thấy là các master và ê-kíp nghiên cứu gặp khó khăn lớn để tìm những người thay thế cho làn sóng hiện nay của các nhà kinh tế phi chính thống đến tuổi về hưu.

Ở cấp độ tranh luận kinh tế ở Pháp, ta có gặp lại hiện tượng thiếu sự đa nguyên này không?

Các nhà kinh tế cũng cần sự cạnh tranh

 

Charlie Chaplin trong Modern Times (1936)

 Các nhà kinh tế cũng cần sự cạnh tranh

Trên báo Le Monde ngày 4 tháng bảy 2012, nhiều tên tuổi lớn trong các khoa học xã hội đã lên tiếng yêu cầu chính phủ đảm bảo tính đa nguyên trong các định chế nghiên cứu và giảng dạy kinh tế học, mà nếu không có nó thì không thể có trong đất nước chúng ta, một sự tranh luận dân chủ, được thông tin đầy đủ và chặt chẽ. Vấn đề lúc bấy giờ là rút ra những bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, cuộc khủng hoảng đã cho thấy rằng một tư tưởng kinh tế quá thuần nhất và quá tự tin có thể có hiệu ứng ngược với chờ đợi đến nhường nào.

Thế mà ngày nay chúng tôi buộc phải nhận định rằng không có gì thay đổi, trong các chương trình nghiên cứu lẫn trong giảng dạy. Đó là do vị thế độc quyền mà các cách tiếp cận gọi là mainstream (“thống trị”) hiện đang nắm giữ.

Người uỷ quyền - người đại diện

Người uỷ quyền - người đại diện

Principal - Agent

®  Giải Nobel: ARROW, 1972 – MIRRLEES, 1976 – SIMON, 1978

Một doanh nghiệp tuyển dụng một cán bộ không biết được, lúc kí hợp đồng lao động, nỗ lực mà người này sẽ thực sự bỏ ra cho công việc. Doanh nghiệp sẽ muốn động viên cán bộ này có “nỗ lực tối ưu”. Một doanh nghiệp trong thế độc quyền muốn bán cho người tiêu dùng một sản phẩm mà không biết được những đặc điểm của người này sẽ muốn áp dụng một sự “phân biệt tối ưu”. Doanh nghiệp tuyển dụng nhân viên ở thế có thông tin không hoàn hảo về những hành động có thể của người này (còn được gọi là tình thế với rủi ro đạo đức). Doanh nghiệp bán một sản phẩm ở thế có thông tin không đầy đủ về những đặc điểm của người tiêu dùng vốn có ích để doanh nghiệp điều chỉnh giao dịch (tình thế còn được gọi là lựa chọn nghịch). Trong thực tiễn, thường tác động của hai kiểu thông tin không đối xứng này trộn lẫn nhau. Dưới đây chúng tôi sẽ xem xét riêng biệt mỗi kiểu nhằm làm nổi lên những mất mát về phúc lợi có thể qui được cho mỗi kiểu thông tin không đối xứng. Để làm việc này chúng tôi sẽ giới hạn ở trường hợp một quan hệ hợp đồng giữa một người uỷ quyền đề nghị cho một người đại diện, người đại diện này có thể chấp nhận (hay từ chối) hợp đồng và thực hiện những điều khoản của hợp đồng đó. Nằm ở trung tâm của một quan hệ người uỷ quyền - người đại diện có một sự xung đột quyền lợi được thể hiện bằng sự khác biệt giữa những hàm mục tiêu và được củng cố bởi thông tin không hoàn hảo của các bên tham gia. Như thế hợp đồng là kết quả của một lựa chọn phức tạp.

Thư của Jean Tirole gởi Geneviève Fioraso, Thứ trưởng phụ trách đại học và nghiên cứu

Jean Tirole (1953-)

Thư của Jean Tirole gởi Geneviève Fioraso, Thứ trưởng phụ trách đại học và nghiên cứu

Thưa bà Thứ trưởng,

Sự hiện diện của bà bên cạnh tôi trong tuần này ở Stockholm làm tôi rất cảm động. Sự hỗ trợ của bà và các ê-kíp của bà đối với Trường kinh tế Toulouse (TSE) từ hơn hai năm nay góp phần vào sự lạc quan tôi cảm nhận được về tương lai của những trung tâm chất lượng cao trong nghiên cứu kinh tế ở Pháp, điều mà tôi chia sẻ trên các phương tiện truyền thông đại chúng từ ngày 13 tháng mười vừa qua.

Cho phép tôi bày tỏ mối lo âu trước một tin đồn dai dẳng liên quan đến việc thành lập một ban mới trong Hội đồng quốc gia đại học (CNU) mang tên là “Các thể chế, kinh tế học, các lãnh thổ và xã hội”. Nếu tin đồn này trở thành sự thật thì sẽ là một tai họa cho tầm nhìn rõ và tương lai của nghiên cứu kinh tế trong đất nước chúng ta.

Thư của Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP) gởi Jean Tirole

André Orléan

Thư của Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP) gởi Jean Tirole

Thưa ông,

Bản tin của thông tấn xã AFP ngày thứ năm 23 tháng giêng đề cập đến một lá thư ông gởi cho Bộ giáo dục quốc gia. Người ta cho rằng lá thư này đã có vai trò trong việc Bộ rút lại ý định thành lập một ban mới về kinh tế học.

Chúng tôi thấy cần phải trả lời vì những nhận định của ông minh họa cho những động cơ thúc đẩy chúng tôi mong muốn rời ban “các khoa học kinh tế” để tham gia vào một ban mới “Kinh tế học và xã hội”, rộng mở và liên ngành. Trên điểm này, ông nêu khả năng có “một tai họa cho tầm nhìn rõ và tương lai của nghiên cứu kinh tế trong đất nước chúng ta”. Ông viết rằng dự án này “khuyến khích tương đối luận về tri thức, một bước đệm chuẩn bị cho chính sách ngu dân”.

Ông viết rằng “những phê phán […] về sự thiếu tính liên ngành, tính khoa học và lợi ích xã hội của kinh tế học hiện đại là không có cơ sở” và thêm rằng khi tính đến các công trình của ông có cầu viện đến tâm lí học, ông xứng đáng là “thành viên của ban mới này”. Dường như ông không muốn nhân bội các tiêu chí đánh giá những nhà kinh tế trẻ và cho rằng điều “tối cần thiết là chất lượng nghiên cứu phải được đánh giá trên cơ sở của những bài được công bố” trên các tạp chí khoa học lớn, đặc biệt là các tạp chí Mĩ.

Albert Hirschman, nhà tư tưởng không theo lề thói về chủ nghĩa tư bản

Albert Hirschman (1915-2012)

Albert Hirschman, nhà tư tưởng không theo lề thói về chủ nghĩa tư bản

Là người dấn thân, Albert Hirschman đã để lại dấu ấn của ông trên những lý thuyết về sự phát triển và trên những nghiên cứu về xã hội tư bản. Bác bỏ những diễn giải kinh tế từ một nguyên nhân độc nhất, ông tham khảo từ nhiều nguồn khoa học xã hội khác nhau để lý giải những thay đổi của thế giới.

Albert Hirschman khẳng định rằng kinh tế học và chính trị gắn kết chặt chẽ với nhau.

Từ thời rất trẻ, Albert Hirschman đã bắt đầu thấm nhuần nhiều nền văn hóa. Ông sớm tham gia vào hoạt động chính trị và đặc biệt, vào cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa quốc xã, với tư cách là công dân quốc tế, phục vụ dưới lá cờ của nhiều quốc gia. Ở tuổi 16, ông gia nhập tổ chức Thanh niên xã hội chủ nghĩa của Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) Đức và đôi lần xô xát với các băng nhóm quốc xã Đức. Đứng vào hàng ngũ cánh tả của phong trào, thường xuyên đọc sách của Marx và của những người theo Marx, kết bạn với những người cộng sản, tuy nhiên cậu trẻ Hirschman quyết định không theo những nhà li khai triệt để của Đảng SPD mà năm 1931 sáng lập ra Đảng Công nhân xã hội chủ nghĩa. Sau này ông viết: "Đây là lần đầu tiên (...) mà tôi phải lựa chọn giữa việc rút lui hoặc thể hiện sự bất đồng chính kiến, sự phê phán từ bên trong đảng" (Đạo đức riêng tư của nhà kinh tế, Les Belles lettres, 1997, trang 20).