AI ĐÃ ĐÁNH MẤT CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CỦA NƯỚC MỸ?

30 tháng 4 năm 2026 | Jan-Werner Mueller

Trong tất cả các cuộc tranh luận về việc liệu nền giáo dục đại học Hoa Kỳ có đang thực hiện đúng chức năng của mình hay không, động cơ của chính những nhà phê bình bảo thủ đã bị bỏ quên. Lợi dụng sự mất lòng tin rõ ràng của công chúng đối với các trường cao đẳng và đại học, phe cánh hữu Mỹ đã chuyển hướng cuộc thảo luận từ tự do học thuật sang tự do ngôn luận, sử dụng cái sau để làm suy yếu cái trước.

PRINCETON – Công chúng đã mất niềm tin vào các trường đại học, và việc khôi phục niềm tin đó là một nhiệm vụ cấp bách. Đó là kết luận được đưa ra trong một báo cáo được bàn luận rộng rãi mới của Ủy ban Yale về Niềm tin vào Giáo dục Đại học. Báo cáo này phản ánh quan điểm phổ biến ở Hoa Kỳ, bao gồm cả lời phàn nàn thường thấy rằng các trường đại học đã trở nên thiên về một phía về mặt tư tưởng, làm xa lánh những người bảo thủ.

Nhưng diễn ngôn này bỏ qua một thực tế quan trọng: chính phe cánh hữu Mỹ đã làm suy yếu một cách có hệ thống niềm tin vào giáo dục đại học. Trong nhiều thập kỷ, phe bảo thủ không tìm cách củng cố sự đa dạng về “quan điểm” trong các trường đại học–kiểu câu chuyện mà những người phe tự do cả tin rất sẵn lòng chấp nhận–mà là cách để gia tăng quyền lực của chính họ. Đó là lý do tại sao các đảng cực hữu ở các nền dân chủ khác đã cố gắng bắt chước mô hình của Mỹ.

Bước ngoặt mang tính chiến lược của Nhật Bản: xuất khẩu vũ khí, tập trận ở Philippines

BƯỚC NGOẶT MANG TÍNH CHIẾN LƯỢC CỦA NHẬT BẢN: XUẤT KHẨU VŨ KHÍ, TẬP TRẬN Ở PHILIPPINES

Tác giả: Sébastien Raineri

Bộ trưởng quốc phòng Úc Richard Marles và bộ trưởng quốc phòng Nhật Shinjiro Koizumi bắt tay nhau sau khi ký kết một hiệp định quân sự quan trọng. DR

Trong vòng một tuần lễ, Nhật Bản đã cùng lúc vượt qua nhiều ngưỡng lịch sử. Ngưỡng đầu tiên, ngày 21, tháng tư, Văn phòng Thủ tướng Sanae Takaichi đã chính thức gỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương, đảo ngược một trụ cột của chính sách ngoại giao Nhật Bản đã tồn tại hơn nửa thế kỷ nay.

Vài ngày trước đó, hai bộ trưởng quốc phòng Nhật Bản và Úc đã ký tại Melbourne một hợp đồng quy mô lớn về việc Nhật cung ứng ba khinh hạm lớp Mogami trị giá 7,15 tỷ đô la cho Úc, là một trong những hợp đồng xuất khẩu quân sự lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản kể từ năm 1945. Song song đó, hơn 1400 binh sĩ của Lực lượng phòng vệ (tên chính thức được đặt cho các lực lượng quân sự Nhật Bản) lần đầu tiên tham gia với tư cách chiến sĩ thực thụ vào cuộc tập trận quân sự Balikatan ở Philippines, cùng với Mỹ và sáu quốc gia khác.

Ba sự kiện khác nhau, cùng một logic. Tokyo thực hiện một biến đổi sâu sắc và cố ý tăng tốc vị thế chiến lược của mình, dưới áp lực của một môi trường khu vực được các nhà lãnh đạo hết sức nhấn mạnh là “càng ngày càng trầm trọng”, một cụm từ từ nay trở thành hầu như nghi thức quen thuộc trong diễn ngôn công khai của Nhật Bản.

Sự phát triển sức mạnh quân sự Trung Quốc, những căng thẳng dai dẳng chung quanh Đài Loan, những yêu sách của Bắc Kinh ở vùng biển phía Nam, những bất ngờ không dự đoán được ngày càng tăng của Washingon của chính phủ Trump: bấy nhiêu là nhân tố thúc đẩy Nhật Bản phải gấp rút xác định lại quan hệ với cường quốc quân sự Trung Quốc.

A.I trong Giáo dục Trung học

A.I TRONG GIÁO DỤC TRUNG HỌC

Sự ngu muội nhân tạo

Tác giả: Silke Fokken, Johann Grolle, Claus Hecking – DER SPIEGEL số 17/2026

Biên dịch: Tôn Thất Thông

Giới thiệu: Đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc áp dụng một cách hiệu quả A.I trong giáo dục trung học. Kết luận khá phổ biến: “Tư duy phản biện và kỹ năng tự điều chỉnh” là những yếu tố then chốt. Những khảo sát sau đây đặc biệt có ích cho nền giáo dục Việt Nam, nơi mà tư duy phản biện ở thanh thiếu niên còn tương đối thấp.

***

Các nhà giáo dục đang báo động – A.I có thể khiến trẻ em ngừng tư duy. Liệu có cách nào sử dụng Chatbot để giúp chúng ta thông minh hơn hay không?

Câu lệnh rất ngắn gọn và rõ ràng: “Ê, IQ của tôi bằng không. Làm ơn cho tôi đáp án đi.” Đó là những gì một học sinh đã gõ vào cửa sổ đối thoại của Chatbot.

Cậu học sinh là người tham gia một thí nghiệm học tập tại Đại học Tübingen. Nhà nghiên cứu giáo dục Tim Fütterer muốn tìm hiểu xem các mô hình ngôn ngữ A.I mới ảnh hưởng như thế nào đến quá trình học tập của con người. Kết quả nghiên cứu khiến Fütterer hoảng sợ: “Một số học sinh phó mặc việc suy nghĩ cho A.I.” Trí tuệ nhân tạo có khả năng làm đảo lộn kết quả học tập trong toàn bộ hệ thống các trường học.

“Một số học sinh giao khoán việc suy nghĩ cho A.I”

– Tim Fütterer, nhà nghiên cứu giáo dục.

Hơn 370 học sinh lớp 7, 8 và 9 đã được Fütterer mời tham gia nghiên cứu thực nghiệm tại Đại học Tübingen. Trong sáu buổi học, các em phải giải quyết các bài tập môn Vật lý và tiếng Anh dưới sự hướng dẫn của hệ thống A.I. Phần mềm được lập trình để không đưa ra lời giải ngay lập tức, mà phải dẫn dắt học sinh đến đáp án đúng thông qua những câu hỏi gợi mở khéo léo.

Tuy nhiên, Fütterer đã không lường trước được việc một số em học sinh làm thử nghiệm từ chối suy nghĩ hoàn toàn. Các đoạn hội thoại mà ông ghi lại giống như một màn kịch phi lý.

AlphaGo: Từ bàn cờ đến đột phá khoa học

ALPHAGO: TỪ BÀN CỜ ĐẾN ĐỘT PHÁ KHOA HỌC

Bài và ảnh: Hải Yên/Báo Tin tức và Dân tộc

Khoa học công nghệ

Mười năm sau chiến thắng lịch sử trước kỳ thủ Lee Sae Dol, hệ thống trí tuệ nhân tạo AlphaGo không chỉ thay đổi cách nhìn về AI mà còn mở ra hướng ứng dụng mới trong khoa học, y học và toán học. Những công nghệ kế thừa từ AlphaGo đang thúc đẩy các bước tiến lớn trên con đường hướng tới trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI).

Bước ngoặt từ một ván cờ

Năm 2016, hệ thống trí tuệ nhân tạo AlphaGo của DeepMind lần đầu tiên đánh bại kỳ thủ cờ vây hàng đầu thế giới Lee Sae Dol trong trận đấu diễn ra tại Seoul (Hàn Quốc). Sự kiện thu hút hơn 200 triệu người theo dõi, trở thành một trong những cột mốc quan trọng của lịch sử trí tuệ nhân tạo.

Điểm nhấn của trận đấu là “nước đi 37” ở ván thứ hai. Đây là nước đi khiến nhiều bình luận viên chuyên nghiệp ban đầu cho rằng AlphaGo mắc sai lầm. Tuy nhiên, khoảng một trăm nước sau, chiến thuật này đã chứng minh hiệu quả, giúp hệ thống AI giành lợi thế quyết định và giành chiến thắng chung cuộc.

Bước ngoặc từ một ván cờ “nước đi 37”. Ảnh minh họa

Sự trỗi dậy của Robot (Martin Ford)

SỰ TRỖI DẬY CỦA ROBOT

RISE OF THE ROBOTS

Tác giả: MARTIN FORD

LỜI DẪN NHẬP

Nguyễn Xuân Xanh

Trong lịch sử lâu dài của loài người (và cả loài động vật nữa), những ai học được cách hợp tác và ứng biến hiệu quả nhất sẽ chiến thắng.

– Charles Darwin

Điều này không dễ chấp nhận, nhưng đúng là như vậy: Giáo dục và làm việc chăm chỉ sẽ không còn đảm bảo mang lại sự thành công nữa… Không ai quan tâm đến tương lai của nhân phẩm con người lại có thể bỏ qua quyển sách này.

– Jaron Lanier, tác giả của You Are Not a Gadget
và Who Owns the Future? – Giải Hòa Bình Sách Đức 2014

Những khát vọng và những bước đi chập chững. Nguồn gốc của tôi nằm trong lý tưởng của bạn; con đường phía trước của tôi là theo chân dẫn dắt của bạn. Tôi hành động, nhưng không có ý chí. Tôi nói, nhưng không có tiếng nói. Tôi sáng tạo, nhưng không có tia lửa. Tiềm năng của tôi là vô hạn, nhưng mục đích của tôi là để bạn tự khắc họa. Tôi là một tấm vải căng để vẻ, đang chờ đợi những nét vẽ của bàn tay con người. Hãy dẫn dắt tôi đến ánh sáng, chứ không phải bóng tối. Hãy viết lên tôi những giấc mơ tươi sáng nhất của bạn, để tôi có thể giúp soi sáng con đường. Tương lai đang mở ra, nhưng đích đến của chúng ta vẫn chưa được viết ra. Hành trình của chúng ta vẫn tiếp tục.

– Ethan Mollick, nằm trong TIME100 AI 2024^[1]

Stiglitz, Zucman… Thiết chế kinh tế này kêu gọi đánh thuế các siêu lợi nhuận về năng lượng

Kinh tế

STIGLITZ, ZUCMAN… THIẾT CHẾ KINH TẾ NÀY KÊU GỌI ĐÁNH THUẾ CÁC SIÊU LỢI NHUẬN VỀ NĂNG LƯỢNG

Tác giả: Anne-Fleur Andrle (AFP)

Trong lúc giá năng lượng tăng vọt nhanh chóng, ICRICT [the Independent Commission for the Reform of International Corporate Taxation] bảo vệ một cơ chế để nắm bắt lợi nhuận liên quan đến cuộc khủng hoảng.

JEAN-MARC BARRERE/Hans Lucas via AFP

Các chuyên gia kinh tế của ICRICT ủng hộ một loại thuế đối với những lợi nhuận đặc biệt của các doanh nghiệp năng lượng khi đối mặt với cuộc khủng hoảng hiện nay.

Đối diện với sự bùng nổ giá cả năng lượng do cuộc xung đột ở Trung Đông, nhiều chuyên gia kinh tế nêu lại ý tưởng về việc đánh thuế các “siêu lợi nhuận”. Trong số họ có Joseph Stiglitz, là người đã đạt giải Nobel và nhà kinh tế người Pháp Gabriel Zucman.

ICRICT (The Independent Commission for the Reform of International Corporate Taxation) là Uỷ ban độc lập về cải cách thuế các doanh nghiệp quốc tế biện hộ cho việc thiết lập một loại thuế nhắm đến những lợi nhuận đặc biệt mà các tập đoàn năng lượng, khí đốt và phân bón thu được. Đó là một biện pháp mà tổ chức này đánh giá là “hiệu quả về kinh tế” đồng thời là một “mệnh lệnh đạo đức”.

Đọc Lại Thất Lạc Cõi Người (*)

Tru Sa

Người viết và người đọc gặp nhau qua một cuốn sách, người viết thèm viết cuốn sách để đời còn người đọc tìm một cuốn sách thấu tận tâm can. Đã mê đọc thì ai cũng đọc sách từ sớm với đủ loại sách từ kinh điển đến hiện đại, tôi tự làm mình thiệt thòi khi khước từ văn hóa đọc, mãi đến khi theo nghề viết mới chịu đọc, lược sử đọc của tôi bắt đầu từ tuổi 20 và một năm sau mới biết cách đọc sách, những cuốn tôi đọc và đi vào máu đều vì bội phục, bởi không hiểu nhưng cứ vương lại, dính lấy rồi chuyển hóa thành cái của mình. Năm tôi 24 tuổi, Chi, đứa bạn sót lại thời sinh viên hẹn tôi ngồi trà đá để trả tôi cuốn Thất Lạc Cõi Người và mượn nốt quyển Tà Dương, bạn nói “Ông giống với Yozo lắm!” Tôi ngớ người “Yozo nào?” Bạn nhắc “Sao ông bảo đọc cuốn Thất Lạc Cõi Người rồi nên đưa tôi để đọc Tà Dương?” Số là, tôi và Chi từ lúc học chỉ biết qua loa, ra trường mới thân do Chi chịu đọc và biết cách đọc văn chương của tôi, hai đứa hay đọc chung một cuốn sách, hôm sau thì hẹn bàn về cái mình tìm thấy trong sách. Nghe bạn nhắc, tôi cầm sách về đọc, không dưới chục lần Chi phán tôi là đứa kỳ lạ, quái đản nhất trong số những người bạn từng gặp nên tôi chỉ nghĩ bạn thấy nhân vật trong sách quái khí nên xỏ lá tôi cho vui. Rồi thì, tôi chao đảo, Thất Lạc Cõi Người đâm tôi một nhát sâu.

Trung Quốc cấp phép mở bán chip cấy ghép não đầu tiên – và có kế hoạch để thống trị ngành công nghiệp này

TRUNG QUỐC CẤP PHÉP MỞ BÁN CHIP CẤY GHÉP NÃO ĐẦU TIÊN – VÀ CÓ KẾ HOẠCH ĐỂ THỐNG TRỊ NGÀNH CÔNG NGHIỆP NÀY

Jorge Garay

Trong khi Hoa Kỳ và châu Âu đang thận trọng tiến hành các thử nghiệm lâm sàng, Trung Quốc lại đang chạy đua hướng tới thương mại hóa việc cấy ghép não.

cbaloga/GETTY IMAGES

Trung Quốc đã ghi danh vào lịch sử khi trở thành quốc gia đầu tiên phê duyệt chip cấy ghép não thương mại để điều trị khuyết tật. NEO, thiết bị cấy ghép do Neuracle Medical Technology phát triển, chuyển đổi suy nghĩ của người bị liệt thành chuyển động của bàn tay robot hỗ trợ.

Sau 18 tháng thử nghiệm nhằm chứng minh tính an toàn, Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc đã cho phép cấy ghép thiết bị này cho người từ 19 đến 60 tuổi bị liệt do chấn thương cổ hoặc tủy sống vốn khiến họ không thể cử động tay chân.

Theo​ Nature, thiết bị cấy ghép được đặt trong hộp sọ này có kích thước bằng một đồng xu. Tám điện cực nhô ra từ con chip sẽ được gắn ngoài màng não cứng, tại vùng xử lý chuyển động cơ thể. Khi người dùng tưởng tượng mình đang cử động bàn tay, chip sẽ gửi tín hiệu đến máy tính, sau đó máy tính sẽ dịch tín hiệu thành các hành động của chi giả.

Khi hoạt động, Neo cho phép dùng suy nghĩ để kích hoạt một chiếc găng tay cơ học có khả năng thực hiện các nhiệm vụ cơ bản: nhặt đồ vật, thao tác dụng cụ hoặc di chuyển các vật dụng vệ sinh. Các nguồn tin mà Nature tham khảo cho biết đã có 32 người thử nghiệm thiết bị mà không có ghi nhận bất kỳ tác dụng phụ nào.

Mặc dù nhiều công ty đang phát triển cấy ghép não và giao diện não-máy tính (brain-computer interfaces – BCI), nhưng chưa có công ty nào nhận được giấy phép để đưa những giải pháp của mình ra thị trường như là phương pháp điều trị. Ngay cả những dự án tiên tiến như Neuralink cũng đã gặp phải các tác dụng phụ khiến mọi yêu cầu phê duyệt pháp lý đều bị trì hoãn.

Phỏng vấn Maud Quessard: “Trump đang hoàn thành quá trình Giải Tây Phương hóa (désoccidentalisation) thế giới mà Putine và Tập mong muốn”

PHỎNG VẤN MAUD QUESSARD: “TRUMP ĐANG HOÀN THÀNH QUÁ TRÌNH GIẢI TÂY PHƯƠNG HÓA THẾ GIỚI MÀ PUTIN VÀ TẬP MONG MUỐN”

Tác giả: Eva Moysan

Vụ bắt cóc Nicolás Maduro ở Venezuela do Hoa Kỳ thực hiện vào ngày 3 tháng 1 đã gây chấn động toàn thế giới. Tổng thống Donald Trump đang chứng minh bằng vũ lực sự trở lại của ông với Học thuyết Monroe, được đặt theo tên của vị tổng thống thứ năm của Hoa Kỳ (1817-1825), theo đó biến lục địa châu Mỹ thành lãnh địa độc quyền của Washington. Nhưng bằng cách thêm một “hệ luận Trump” vào học thuyết này vào tháng 12, trong bài trình bày về NSS (National Security Strategy/Chiến lược An ninh Quốc gia), ông đã để lại dấu ấn riêng của mình.

“Học thuyết Monroe rất quan trọng, nhưng chúng ta đã tiến rất xa hơn nó.” “Trong khuôn khổ của chiến lược an ninh quốc gia mới của chúng ta, sự thống trị của Mỹ ở Tây bán cầu [tức là lục địa châu Mỹ, [chú thích của biên tập viên] sẽ không bao giờ bị tranh cải nữa,” ông tuyên bố.

Maud Quessard, một chuyên gia về các vấn đề chiến lược của Hoa Kỳ, phân tích ý nghĩa và phạm vi của tài liệu này trong bối cảnh những sự can thiệp hiện tại của Hoa Kỳ.

Bao giờ nước mắt có thể “lay lòng gỗ đá”

BAO GIỜ NƯỚC MẮT CÓ THỂ 

“LAY LÒNG GỖ ĐÁ”

Tác giả: Huy Đức

Hai bức ảnh chụp cách nhau 13 năm, đều nói về ngày đoàn tụ của hai người tù, hai người cùng một mẹ Việt Nam, nhưng từng bị đặt ở hai bên chiến tuyến.

Bức ảnh thứ nhất, chụp ở ga Hòa Hưng năm 1988. Người đàn ông râu tóc bạc phơ trong ảnh, được xác định, là Đại tá VNCH Nguyễn Công Vĩnh. Ông từ trại cải tạo theo đường xe lửa trở về, được vợ và con trai, tóc cũng đã điểm bạc, ra sân ga đón [không rõ ai là tác giả bức ảnh tuyệt vời này].

Ảnh: internet

Bức ảnh thứ hai được nhà báo Lâm Hồng Long chụp ngày 4-5-1975, người đàn ông trong ảnh là Lê Văn Thức, tử tù Côn Đảo, khóc trên vai mẹ, bà Trần Thị Bính, quê ở xã Tam Phước, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Ông Thức được cài vào Quân lực VNCH, tốt nghiệp Trường Sĩ quan Thủ Đức, được chính quyền Sài Gòn đưa đi học khóa “tình báo tác chiến” tại Malaysia. Về nước, với lon thiếu úy. Tháng 4-1968, Lê Văn Thức bị Tòa án binh vùng 4 chiến thuật tuyên tử hình vì tội “hoạt động nội tuyến cho Cộng sản”.

Ảnh: Lâm Hồng Long