Liệu AI Grok của Musk có phục vụ cho chủ nghĩa phát xít công nghệ không?

LIỆU AI GROK CỦA MUSK CÓ PHỤC VỤ CHO CHỦ NGHĨA PHÁT XÍT CÔNG NGHỆ KHÔNG?

Tác giả: Jonathan Durand Folco

Giáo sư liên kết, Đại Học Saint Paul

Lúc tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump nhậm chức, Elon Musk hai lần giơ tay chào dường như tương tự với cách chào của Đức quốc xã. CP/AP photos

Đầu tháng 7, bản cập nhật Grok đã gặp trục trặc nghiêm trọng: AI của Elon Musk đã tạo ra những phát ngôn bài Do Thái và tự xưng là “Mecha-Hitler”. Chưa đầy hai tuần sau, công ty phát triển Grok, xAI, đã ký được hợp đồng trị giá 200 triệu đô la với Lầu Năm Góc.

Liệu chúng ta có nên lo sợ rằng một trí tuệ nhân tạo không có rào cản sẽ tiếp liệu cho bộ máy quân sự Mỹ?

Trong số rất nhiều chatbot trên thị trường, có một chatbot nổi bật với tham vọng thoát khỏi những giới hạn của “tính đúng đắn về mặt chính trị”: Grok. Mục tiêu của trí tuệ nhân tạo phái sinh này, một công ty con của Elon Musk, là vượt qua khả năng của các đối thủ cạnh tranh (như ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot), đồng thời tự ghi khắc trong một viễn cảnh “chống woke”^[*], tức là không bị chi phối bởi sự “kiểm duyệt” hay bởi các quy tắc đạo đức quá cứng nhắc.

Ngay từ tháng 4 năm 2023, doanh nhân tỷ phú này đã khởi động dự án “TruthGPT”, với mục tiêu tạo ra “một AI tìm kiếm sự thật tối đa, cố gắng hiểu bản chất của vũ trụ”, đồng thời cung cấp một giải pháp thay thế cho “những thành kiến tự do chủ nghĩa” của ChatGPT.

Việc Trung Quốc kiểm soát khoáng sản đất hiếm có thể tạo ra những thách thức cho các kế hoạch phát triển công nghệ xanh của phương Tây

VIỆC TRUNG QUỐC KIỂM SOÁT KHOÁNG SẢN ĐẤT HIẾM CÓ THỂ TẠO RA NHỮNG THÁCH THỨC CHO CÁC KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ XANH CỦA PHƯƠNG TÂY

Tác giả: Chee Meng Tan

Xe điện phụ thuộc vào các khoáng chất đất hiếm, mà hầu hết chúng đều được khai thác ở Trung Quốc. Nguồn ảnh: Wirestock Creators/Shutterstock

Trung Quốc mới đây tuyên bố sẽ áp đặt các biện pháp kiểm soát mới đối với hoạt động xuất khẩu các khoáng sản đất hiếm, việc này châm ngòi cho một vòng tranh chấp mới trong cuộc thương chiến đang diễn ra giữa nước này và Hoa Kỳ.

Donald Trump đáp trả bằng cách đe dọa tăng thuế quan đối với các sản phẩm Trung Quốc thêm 100%. Vấn đề này sẽ được thảo luận khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và ông Trump gặp nhau vào ngày 30 tháng 10 [năm 2025] tại Hội nghị Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương ở Hàn Quốc.

Ông Trump và ông Tập Cận Bình hiện cho biết họ đã đạt được thỏa thuận về việc tiếp cận các loại đất hiếm quý giá của Trung Quốc, nhưng những chi tiết cụ thể vẫn chưa được rõ. Tuy nhiên, rõ ràng là việc đạt được một thỏa thuận nào đó về thành phần thiết yếu cho công nghệ xanh này là rất quan trọng đối với tổng thống Hoa Kỳ.

Trung Quốc đã xây dựng được thế độc quyền hiệu quả đối với các kim loại đất hiếm, 17 nguyên tố kim loại thực chất không hiếm nhưng rất khó khai thác và chế biến. Hầu hết các xe điện (EV), điện thoại thông minh hoặc tấm pin năng lượng mặt trời đều phụ thuộc vào các khoáng sản đất hiếm này.

“Bài phát biểu của Carney rất dũng cảm – bởi vì nó đầy rủi ro,” theo một chuyên gia

“BÀI PHÁT BIỂU CỦA CARNEY RẤT DŨNG CẢM – BỞI VÌ NÓ ĐẦY RỦI RO,” THEO MỘT CHUYÊN GIA

Tác giả: Mireille Lalancette

Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại cuộc họp thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ, ngày 20 tháng 1 năm 2026. (Ảnh AP/Markus Schreiber)

Bài phát biểu của Thủ tướng Mark Carney hôm thứ Ba tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ, được thúc đẩy bởi chủ nghĩa thực dụng mà cựu Thống đốc Ngân hàng Anh đã ủng hộ kể từ khi bước vào chính trường, đánh dấu một bước ngoặt lớn đối với quan hệ quốc tế của Canada.

Xem thêm: Mark Carney tại Davos: một bước ngoặt 180 độ trong quan hệ với Hoa Kỳ (Mark Carney à Davos: virage à 180 degrés dans les relations avecles États-Unis)

Thượng nghị sĩ kiêm cựu nhà ngoại giao Canada Peter Boehm mô tả bài phát biểu của Carney là “bài phát biểu quan trọng nhất của một thủ tướng Canada kể từ Louis Saint-Laurence năm 1947”, trong khi một số nhà phân tích so sánh nó với bài phát biểu của Thủ tướng Anh Winston Churchill về Bức màn Sắt.

Liệu đó có phải là quyết định đúng đắn khi xét đến những hệ quả và sự trả đũa tiềm tàng? Mặc dù khó có thể dự đoán tác động thực sự của một bài phát biểu chính trị, Mireille Lalancette, giáo sư truyền thông chính trị tại UQTR/Đại Học Québec, lưu ý rằng Carney đã khéo léo sử dụng các quy tắc của diễn ngôn và các kỹ thuật hùng biện để truyền tải thông điệp của mình. Về điểm này, bà nhận thấy sự gần gũi giữa Carney và Tổng thống Hoa Kỳ John F. Kennedy, người nổi tiếng với câu nói: “Đừng hỏi đất nước có thể làm gì cho bạn, hãy hỏi bạn có thể làm gì cho đất nước”.

Bong bóng AI chẳng phải là điều gì mới mẻ cả – Karl Marx đã giải thích cơ chế ẩn sau nó từ gần 150 năm trước rồi

BONG BÓNG AI CHẲNG PHẢI LÀ ĐIỀU GÌ MỚI MẺ CẢ – KARL MARX ĐÃ GIẢI THÍCH CƠ CHẾ ẨN SAU NÓ TỪ GẦN 150 NĂM TRƯỚC RỒI

Lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đang bùng nổ, nhưng phần lớn các khoản đầu tư hiện nay mang tính đầu cơ. (Nguồn ảnh: Saradasish Pradhan/Unsplash)

Khi Sam Altman, Tổng giám đốc OpenAI, nói với các phóng viên ở San Francisco hồi đầu năm nay [tức năm 2025 - ND] rằng lĩnh vực AI đang ở trong một bong bóng, thị trường công nghệ Mỹ đã phản ứng gần như ngay lập tức.

Trong bối cảnh thực tế rằng 95% các dự án thí điểm AI là thất bại, giới giao dịch đã coi nhận định của Altman như một lời cảnh báo mang tính rộng hơn. Dù khi đó ông chỉ đề cập cụ thể tới các công ty khởi nghiệp tư nhân, chứ không phải các tập đoàn lớn niêm yết trên sàn chứng khoán, nhưng nhiều người dường như đã diễn giải phát biểu này như một đánh giá cho toàn bộ ngành.

Chẳng hạn như tỷ phú công nghệ Peter Thiel đã bán toàn bộ cổ phần Nvidia mà ông nắm giữ, trong khi nhà đầu tư Mỹ Michael Burry (nổi tiếng với chiến lược Bán Khống) đã đặt cược hàng triệu đô la vào khả năng giá trị của các công ty như Palantir và Nvidia sẽ sụt giảm.

Ở Nga, chính quyền phát triển một dạng trí tuệ nhân tạo mang tính ý thức hệ

Ở NGA, CHÍNH QUYỀN PHÁT TRIỂN MỘT DẠNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO MANG TÍNH Ý THỨC HỆ

Tác giả: Iurii Trusov

Nhà nghiên cứu triết học, tiến sĩ chính trị học,

Đại học Bordeaux Montaigne

Trên tấm hình này, do Thông tấn Nhà Nước Nga Sputnik phổ biến, Vladimir Putin, cùng với Guerman Gref, tổng giám đốc của Sberbank, ngân hàng hàng đầu của Nga, viếng thăm Hội nghị quốc tế “Sber-AI Jourrney” tại Moscow, ngày 19 tháng mười một 2025. Ông ấy được một robot mang hình dạng người tiếp đón, robot này được trang bị trí tuệ nhân tạo do công ty công nghệ Sber (trực thuộc Sberbank) sản xuất. Sputnik/AFP

Nhận thức được thực trạng các công dân, đặc biệt là giới trẻ càng ngày càng sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh, nhà cầm quyền nước Nga tìm cách xây dựng những hệ thống của riêng họ để phổ biến ý thức hệ của Kremlin và quan điểm của họ về lịch sử.

Ngày 19 tháng 11, robot mang nhân dạng Green, được xây dựng dựa trên trí tuệ nhân tạo, đã tiếp đón Vladimir Putin tại hội nghị về trí tuệ nhân tạo “Sber-AI Journey interrnational conference” của ngân hàng lớn nhất nước Nga. Sau nhiều giờ khảo sát những tiến bộ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, Putin đã có một bài diễn văn trong đó ông đã tuyên bố rằng các công nghệ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh có một tầm quan trọng chiến lược đối với nước Nga.

TRUNG QUỐC MUỐN DẪN ĐẦU THẾ GIỚI VỀ VIỆC ĐIỀU TIẾT TRÍ TUỆ NHÂN TẠO – LIỆU KẾ HOẠCH NÀY CÓ THÀNH CÔNG?

Sau khi đặt trí tuệ nhân tạo làm trọng tâm trong chiến lược kinh tế của mình, Trung Quốc đang thúc đẩy các nỗ lực tạo ra một hệ thống quốc tế để quản trị việc sử dụng công nghệ này.

Tác giả: Elizabeth Gibney

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu tại Hội nghị Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) năm 2025 ở Gyeongju, Hàn Quốc. Ảnh: Yonhap qua AP/Alamy

Bất chấp những rủi ro từ việc làm trầm trọng thêm bất bình đẳng đến gây ra thảm họa diệt vong, thế giới vẫn chưa đạt được đồng thuần về các quy định nhằm quản trị trí tuệ nhân tạo. Mặc dù đã có các quy định chắp vá ở cấp quốc gia và khu vực, nhưng đối với nhiều nước, các quy tắc ràng buộc vẫn còn trong quá trình hoàn thiện.

Vào tháng 10, tại cuộc họp của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhấn mạnh lần nữa đề xuất của Trung Quốc về việc thành lập một tổ chức có tên là Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (World Artificial Intelligence Cooperation Organization – WAICO), nhằm quy tụ các quốc gia như một bước tiến hướng tới việc tạo ra hệ thống quản trị toàn cầu cho trí tuệ nhân tạo.

Đề xuất này là một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm dẫn dắt các hoạt động quản trị trí tuệ nhân tạo (AI), trái ngược với cách tiếp cận của Mỹ vốn tập trung vào việc bãi bỏ quy định. Khi nói đến tính minh bạch và chính sách AI, “Trung Quốc hiện đang là phe tốt”, Wendy Hall, một nhà khoa học máy tính tại Đại học Southampton, Anh, nói với các phóng viên tại một sự kiện ở London vào tháng 10.

Có rất nhiều trở ngại trên con đường tạo ra một thỏa thuận liên chính phủ mang tính ràng buộc về trí tuệ nhân tạo, nhưng một số người ủng hộ cho rằng điều đó là khả thi, so sánh công nghệ này với các lĩnh vực rủi ro nhưng hữu ích khác vốn đã có thỏa thuận, chẳng hạn như năng lượng hạt nhân và hàng không. Tạp chí Nature xem xét cách tiếp cận của Trung Quốc, liệu một cơ quan quản trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu sẽ trông như thế nào và cơ hội thành công của nó.

Venezuela: một cái gai lớn trong mắt tập Cận Bình

VENEZUELA: MỘT CÁI GAI LỚN TRONG MẮT TẬP CẬN BÌNH

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Nicolás Maduro duyệt binh một đơn vị thuộc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc khi bắt đầu chuyến thăm chính thức chủ nhà Tập Cận Bình (DR).

Việc Hoa Kỳ bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro vào thứ Bảy, ngày 3 tháng 1, là một đòn giáng mạnh tức khắc vào Trung Quốc, hoàn toàn bị bất ngờ khi Venezuela là một đồng minh lớn ở Mỹ Latinh. Về lâu dài, hành động này đầy rủi ro đối với Washington, điều chắc chắn sẽ bị Bắc Kinh bôi nhọ để tố cáo một chủ nghĩa đế quốc Mỹ mới.

Rõ ràng, Trung Quốc không hề hay biết gì cho đến phút cuối cùng về cuộc thâu tóm quyền lực này của chính quyền Trump, một thực tế mà theo một số nhà phân tích và chuyên gia, càng đáng lo ngại hơn vì nó dường như cho thấy sự không hiệu quả của các thiết bị dò tìm điện tử và radar tinh vi mà Bắc Kinh đã lắp đặt ở Venezuela, từ đó Bắc Kinh hy vọng có thể do thám Hoa Kỳ, quốc gia có bờ biển chỉ cách đó khoảng 2.000 km.

Điểm thứ hai hiển nhiên là chiến dịch của Mỹ giáng một đòn nặng nề, cả về kinh tế lẫn địa chính trị, vào Trung Quốc, khi mà Venezuela đã trở thành đối tác chủ chốt với nhiều khoản đầu tư được rót vào và là tiền đồn quan trọng để củng cố ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở châu Mỹ Latinh.

Trung Quốc đang siết chặt vòng vây quanh Đài Loan; đối với Bắc Kinh, thời gian không còn nhiều

TRUNG QUỐC ĐANG SIẾT CHẶT VÒNG VÂY QUANH ĐÀI LOAN; ĐỐI VỚI BẮC KINH, THỜI GIAN KHÔNG CÒN NHIỀU

Tác giả: Pierre-Antoine Donnet

Một binh sĩ thuộc lực lượng vũ trang Đài Loan giám sát sự di chuyển của một tàu quân sự Trung Quốc DR..

Quân đội Trung Quốc đã tiến hành các cuộc “tập trận” quân sự xung quanh Đài Loan trong những ngày cuối năm 2025, tạo ấn tượng về sự chuẩn bị hơn là chỉ đơn thuần là diễn tập. Trung Quốc tìm cách gửi tín hiệu tới các nước láng giềng và Hoa Kỳ về quyết tâm chiếm lấy hòn đảo này bằng mọi giá trong thời điểm then chốt này đối với Châu Á.

_______________________________

Khoảng 20 tàu chiến và 207 máy bay chiến đấu và máy bay ném bom đã tham gia vào các cuộc tập trận bắn đạn thật này, được đặt tên là “Sứ mệnh Công lý 2025”, kéo dài hai ngày, 29 và 30 tháng 12. 125 trong số các máy bay này đã xâm nhập vào Vùng Nhận dạng Phòng không (ADIZ) của Đài Loan, trong khi khoảng 10 trong số 27 tên lửa bắn về phía hòn đảo đã rơi xuống biển cách bờ biển Đài Loan khoảng 50 km, đây là cuộc tập trận bắn đạn thật gần nhất mà Trung Quốc từng tiến hành.

Các nhà quan sát Trung Quốc đều đồng ý rằng những cuộc “tập trận” này là những cuộc tập trận lớn nhất từng được tổ chức xung quanh Đài Loan kể từ năm 2022, sau chuyến thăm Đài Bắc của Chủ tịch Hạ viện Hoa Kỳ Nancy Pelosi. Một số nhà quan sát đã lưu ý một vài yếu tố mới có thể cho thấy mức độ kích thích nhất định ở Bắc Kinh.

Một lần nữa, Bắc Kinh rõ ràng muốn gửi thông điệp cứng rắn tới Washington, lần này là sau thông báo ngày 18 tháng 12 năm 2025 về thỏa thuận chuyển giao vũ khí kỷ lục trị giá 11,1 tỷ đô la cho Đài Loan.

Lời cảnh báo cũng nhắm đến, và lần đầu tiên rõ ràng như vậy, Nhật Bản, sau những phát biểu hồi tháng 11 của Thủ tướng Sanae Takaichi, người đã ám chỉ một cuộc tấn công của Trung Quốc vào Đài Loan có thể kích hoạt phản ứng quân sự của Nhật Bản.

Các hệ đếm định hình tư duy của chúng ta và ảnh hưởng đến việc học tập, ngôn ngữ và văn hoá như thế nào?

CÁC HỆ ĐẾM ĐỊNH HÌNH TƯ DUY CỦA CHÚNG TA VÀ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HỌC TẬP, NGÔN NGỮ VÀ VĂN HOÁ NHƯ THẾ NÀO?

Tác giả: Jean-Charles Pelland

Cho dù hằng ngày chúng ta sử dụng các cơ số của hệ đếm, ít người trong chúng ta đã suy nghĩ về bản chất của các công cụ nhận thức này, (Getty Images/Unsplash+), CC BY-NC-ND

Phần lớn người ta không gặp khó khăn khi tính số minilit trong 2,4 lít nước (2400). Ngược lại, tính toán có bao nhiêu phút trong 2,4 giờ (144) lại khó hơn.

Lý do thật đơn giản: các số Ả Rập mà chúng ta sử dụng để biểu thị các số dựa trên cơ số hệ thập phân, trong khi hệ thống đo lường thời gian thường dựa trên cơ số hệ 60 (hệ lục thập phân).

Diễn đạt thời gian bằng ký hiệu thập phân bao hàm một sự tương tác giữa hai cơ số này, và có thể có những hệ quả cả trên phương diện nhận thức lẫn văn hoá.

Ký sự – Về thăm quê hương (2): Hội An phố chợ đông người…

Ký sự – Về thăm quê hương (2):

HỘI AN PHỐ CHỢ ĐÔNG NGƯỜI…

Tôn Thất Thông

Tôi leo lên máy bay, trực chỉ Đà Nẵng, bắt đầu chuyến đi tìm về tuổi thơ ở miền Trung. Ngồi trên máy bay, tôi nhâm nhi mấy câu hát của Phạm Duy:

Về miền Trung! Miền thùy dương bóng dừa ngàn thông

Thuyền ngược suôi suốt một dòng sông… dài

Ôi quê hương xứ dân gầy

Ôi bông lúa, con sông xưa, thành phố cũ

Dù đi xa tận Saigon để vào đại học, hoặc xa hơn sang tận trời Âu để tiếp tục sự nghiệp, thì miền Trung vẫn mãi khắc ghi trong ký ức của tôi. Ôi quê hương xứ dân gầy, Phạm Duy đã dùng một hình tượng đến nao lòng để nói lên phận đời mưu sinh của người miền Trung, trong vùng đất mà người ta quen dùng hình ảnh ẩn dụ là chó ăn đá, gà ăn muối. Nhưng có lẽ nhờ đã từng sống trong môi trường khắc khổ đó, mà người miền Trung ít khi đầu hàng trước những tình huống nghiệt ngã trong cuộc đời.

Về miền Trung, với tôi trong chuyến đi này trước hết là về Huế, về thăm gia đình cô em gái, dù vật đổi sao dời, vẫn cương quyến bám trụ suốt mấy chục năm qua. Về thăm lại trường xưa, thăm những người bạn còn sót lại không nhiều, thăm con sông Hương đẹp đến ngẩn ngơ, thăm con đường Mã Khái gắn liền với 18 năm tuổi thơ, thăm ngôi lầu Hoàng Đệ đã cưu mang gia đình tôi trên tầng hai suốt ba ngày lụt năm 1953. Nhiều thứ để thăm lắm.