Panama: Người nghèo ở thiên đường thuế

PANAMA: NGƯỜI NGHÈO Ở THIÊN ĐƯỜNG THUẾ

Kevin Parthenay

HORS-SÉRIE N°110

Người Panama ít quan tâm đến vụ bê bối Hồ sơ Panama. Đơn giản vì các hoạt động tài chính chỉ làm lợi cho một tầng lớp nhỏ trong giới tinh hoa toàn cầu hoá.

Vụ tai tiếng trốn thuế được tiết lộ trong Hồ sơ Panama vào tháng 4 năm 2016 đã gây ra một cơn đại hồng thuỷ trên bình diện quốc tế. Đặc biệt, việc rò rĩ 11,5 triệu tài liệu mật từ công ty luật Mossack Fonseca đã dẫn đến sự từ chức của Thủ tướng Chính phủ Iceland và liên lụy đến một lượng lớn các nhân vật nổi tiếng từ giới chính trị, nghệ thuật và thể thao ở nhiều quốc gia. Nhưng vụ tai tiếng cũng đã tác động đến ngay đất nước Panama.

"Hồ sơ Panama": Một thách thức kỹ thuật đối với báo chí dữ liệu

"Hồ sơ Panama": Một thách thức kỹ thuật đối với báo chí dữ liệu

Jérémie Baruch và Maxime Vaudano

Căn phòng nơi các nhà báo của tờ “Le Monde” đã làm việc để điều tra "Hồ sơ Panama" (Quentin Hugon/Le Monde).

Đằng sau "Hồ sơ Panama", và sự tham gia vào cuộc của hàng trăm nhà báo cùng hàng ngàn bài báo được xuất bản, là một cơ sở dữ liệu. Đó là một vụ "rò rỉ" 2,6 terabyte (hay 2.600 GB) thông tin được một nguồn tin giấu tên gửi đến tờ Süddeutsche Zeitung và được chia sẻ cho Hiệp hội các nhà báo điều tra quốc tế (ICIJ). Đối mặt với "sự chuyển đổi của cuộc điều tra sang thời đại dữ liệu lớn" này, như giám đốc của tờ LeMonde đã viết trong bài xã luận của ông vào hôm thứ hai, là việc 110 đối tác truyền thông tham gia cuộc điều tra đã phải từ bỏ cuốn sổ tay bỏ túi và cây bút chì để sử dụng những công cụ điện toán tiên tiến.

Tổng thống Hoa Kỳ và ngân hàng JP Morgan đã thành lập Panama như thế nào: và biến nó thành một thiên đường thuế

Tổng thống Hoa Kỳ và ngân hàng JP Morgan đã thành lập Panama như thế nào: và biến nó thành một thiên đường thuế

Ed Vulliamy

Năm 1903, Mỹ đã ép buộc Colombia nhượng lại một tỉnh mà nay là Panama. Kế hoạch là thành lập một quốc gia phục vụ cho những lợi ích của Wall Street.

Các xe lửa hơi nước đào kênh của kênh đào Panama vào năm 1913. Hoa Kỳ đã hiện thực hóa nền độc lập của Panama để đảm bảo quyền sử dụng kênh đào. Ảnh: Alamy

Đây là một câu chuyện dài. Nhà nước Panama được thành lập ban đầu để hoạt động nhân danh những người giàu có và tự tư tự lợi của thế giới này – hay đúng hơn là tiền thân của họ ở Mỹ – khi thế giới vừa bước sang thế kỷ 20.

Panama đã được Hoa Kỳ thành lập vì những lý do thuần túy thương mại ích kỷ, ngay bên lề lịch sử giữa sự sụp đổ sắp xảy ra của nước Anh như một đế chế toàn cầu to lớn, và sự trỗi dậy của một đế chế mới ở Mỹ.

"Hồ sơ Panama": Tờ "Le Monde" đã phân tích hơn 11 triệu tập tin như thế nào

"Hồ sơ Panama": Tờ "Le Monde" đã phân tích hơn 11 triệu tập tin như thế nào

Maxime Vaudano và Jérémie Baruch

Vào ngày chủ nhật 3 tháng tư, tờ Le Monde và 108 phương tiện truyền thông quốc tế đã bắt đầu công bố "Hồ sơ Panama", một loạt các tiết lộ về những thiên đường thuế. Trong gần một năm, chúng tôi đã tiến hành phân tích một khối lượng cơ sở dữ liệu khổng lồ của nội bộ công ty Mossack Fonseca tại Panama, một trong những công ty hàng đầu thế giới trong lãnh vực thành lập các công ty đăng ký hoạt động ở nước ngoài.

Liệu có "Hồ sơ Panama" không nếu có chỉ thị về bí mật kinh doanh?

Liệu có "Hồ sơ Panama" không nếu có chỉ thị về bí mật kinh doanh?

Anne-Aël Durand và Mathilde Damgé

Đây là một sự trùng hợp hết sức đáng tiếc: gần hai tuần sau khi công bố "Hồ sơ Panama", tiết lộ cho thế giới những thông tin về những công ty được thành lập "ở nước ngoài" bởi công ty luật Mossack Fonseca tại Panama trong các thiên đường thuế, Nghị viện châu Âu đã thông qua một chỉ thị về bảo vệ "bí mật kinh doanh", vào hôm Thứ 5, ngày 13 tháng 4.

Văn bản này từ giờ buộc hai mươi tám quốc gia châu Âu tiến hành các biện pháp cần thiết trong vòng hai năm để thể hiện chỉ thị trong pháp luật quốc gia của họ, và thiết lập các hình thức phạt đối với những ai vi phạm bí mật kinh doanh.

Hồ sơ Panama. Hơn 500 ngân hàng bị liên lụy: "Họ có phần trách nhiệm trong đó"

Hồ sơ Panama. Hơn 500 ngân hàng bị liên lụy: "Họ có phần trách nhiệm trong đó"

COURRIER INTERNATIONAL - PARIS

Ảnh của BERTRAND LANGLOIS/AFP

Theo số liệu phân tích của tổ chức ICIJ (International Consortium of Investigative Journalists – Hiệp hội các Nhà báo Điều tra Quốc tế), hàng trăm ngân hàng đã giúp đăng ký thành lập những công ty ở hải ngoại thông qua trung gian của công ty luật Mossack Fonseca của Panama, trong số này có công ty của các ngân hàng HSBC, UBS và Société générale.

Tạp chí SüddeutscheZeitung (Đức) viết: "Những gì mà Hồ sơ Panama tiết lộ là một xì căng đan rất lớn. Rất nhiều hồ sơ lưu trữ được tiết lộ mang tính hình sự, trong đó chỉ có một số có thể còn gây tranh cãi. Nhưng có một điều chắc chắn là bao giờ cũng có sự tham gia của các ngân hàng".

"Hồ sơ Panama": Một đất nước phục vụ cho các dịch vụ giao dịch tài chính mù mờ

"Hồ sơ Panama": Một đất nước phục vụ cho các dịch vụ giao dịch tài chính mù mờ

CHRISTIAN CHAVAGNEUX

Thành phố Panama City. Hiệp hội các Nhà báo Điều tra Quốc tế đã thu thập được 11,5 triệu tài liệu của một công ty luật có trụ sở tại Panama. © MAURICIO VALENZUELA/XINHUA-REA

Panama vẫn là một trong những nước cuối cùng từ chối tham gia các nỗ lực đấu tranh chống lại các thiên đường thuế, theo yêu cầu của G20. Hiệp hội các Nhà báo Điều tra Quốc tế (International Consortium of Investigative Journalists, ICIJ) vừa giáng một đòn choáng váng với việc tiết lộ hàng ngàn tệp tin minh họa cho hành vi giao dịch mù mờ của đất nước nhỏ bé này.

Hồ sơ Panama. Vụ rò rỉ thông tin lớn nhất trong lịch sử báo chí

Hồ sơ Panama. Vụ rò rỉ thông tin lớn nhất trong lịch sử báo chí

COURRIER INTERNATIONAL - PARIS

Hình vẽ của Morales.

Trong vòng một năm, đã có hơn 370 phóng viên điều tra trên thế giới tham gia vào việc phân tích 11,5 triệu tài liệu nội bộ của công ty Mossack Fonseca của Panama. Đây là vụ rò rỉ thông tin lớn nhất cho đến nay được giới truyền thông khai thác.

Những cấp so sánh cao nhất được dùng để mô tả Hồ sơ. Tờ Le Soir cho biết, "Đây là vụ rò rỉ các tài liệu giao dịch tài chính lớn nhất chưa từng được giới báo chí khai thác. Nó lớn hơn gấp tám lần vụ rò rỉ thông tin của OffshoreLeaks vào năm 2013 (xem dưới đây: Từ vụ UBS đến hồ sơ Panama: một thập niên những vụ bê bối tài chính (và điều mà chúng đã làm thay đổi) – ND), gấp 1.500 lần so với vụ Cablegate của Wikileaks (rò rỉ tài liệu mật là các điện văn ngoại giao giữa Mỹ và các đồng mình – ND) vào năm 2010."

Hồ sơ Panama, là 11,5 triệu tài liệu trong kho lưu trữ của văn phòng luật Mossack Fonseca tại Panama, một trong những nhà cung cấp dịch vụ tài khoản offshore lớn nhất thế giới. Đằng sau những tiết lộ dồn dập về những tài sản ngầm của hàng trăm nhân vật đã sử dụng dịch vụ của công ty Mossack Fonseca là một cuộc điều tra khổng lồ của giới báo chí, đặc trưng cho một hình thái xử lý thông tin ngày càng quan trọng hơn: báo chí dữ liệu (datajournalism).