Bretton Woods: cũ nát nhưng vẫn là một thành tựu quốc tế to lớn sau 80 năm

BRETTON WOODS: CŨ NÁT NHƯNG VẪN LÀ MỘT THÀNH TỰU QUỐC TẾ TO LỚN SAU 80 NĂM

Hội nghị Bretton Woods đang mở họp, tháng 7 năm 1944. Everett Collection Inc/Alamy

Tháng 7 năm 1944, khi chiến tranh vẫn đang hoành hành ở châu Âu và Thái Bình Dương, 730 đại biểu từ 44 quốc gia đã tụ họp tại Mount Washington, một khách sạn lớn được xây dựng vào đầu thế kỷ 20 ở New Hampshire. Họ đang ở rìa một thị trấn nhỏ tên là Carroll, được bao bọc bởi một khu rừng quốc gia cách biên giới Canada không xa. Nhưng cái tên sẽ trở nên nổi tiếng về sau thuộc về khu vực họ đang ở: Bretton Woods.

Hội nghị đã được Hoa Kỳ tạo điều kiện thuận lợi để thống nhất các quy tắc mới cho hệ thống tiền tệ quốc tế sau chiến tranh. Được mô tả là cuộc họp quốc tế quan trọng nhất kể từ hội nghị hòa bình Paris năm 1919, hội nghị sẽ "nhìn xa hơn cảnh tàn sát của chiến tranh để thiết lập một trật tự thế giới mới dựa trên thương mại và hợp tác". Thời điểm mà nước chủ nhà triệt để thay thế họ để trở thành cường quốc thống trị thế giới là một sự sỉ nhục đối với người Anh.

Khoảng 80 năm sau, hệ thống quốc tế trông rất khác so với những gì đã được thỏa thuận trong quá trình kéo dài ba tuần đó, phần lớn đã thất bại hoặc biến đổi theo thời gian. Tuy nhiên, sự thống trị của Hoa Kỳ vẫn tiếp tục, với các nguyên lý cơ bản làm nền tảng cho thỏa thuận vẫn được áp dụng rộng rãi. Tuy nhiên, như chúng ta sắp thấy, giờ đây chúng ta đang gặp phải mối đe dọa chưa từng có.

Hai nhân vật chính tại Bretton Woods là nhà kinh tế học người Anh và là trưởng đoàn đàm phán, John Maynard Keynes, và nhà kinh tế học quốc tế trưởng tại Bộ Tài chính Hoa Kỳ, Harry Dexter White. Keynes là cựu chiến binh của hội nghị Paris, vốn đã kết thúc với hiệp ước Versailles.

Ông đã từ chức vì thất vọng với các cuộc đàm phán và xuất bản một hồi ký sống động và tàn khốc, The Economic Consequences of the Peace (Tạm dịch: Những hậu quả kinh tế của hòa bình) vào năm 1919 để giải thích lý do tại sao "các điều khoản kinh tế của hiệp ước (Versailles) là hết sức sai lầm và nguy hiểm."

 THÁNG 5 NĂM 68 CỦA CÁC NHÀ KINH TẾ MỸ

Alexandre Chirat

L'economie Politique N°079

Kinh tế học là một thách thức lớn của các phong trào xã hội ở Hoa Kỳ vào cuối những năm 1960. Mối quan tâm của các nhà kinh tế học “cánh tả mới” của Mỹ vào thời đó đã có được tiếng vọng ở nước Pháp ngày nay.

Lễ kỷ niệm lần thứ 50 các sự kiện vào tháng 5 năm 1968 là một cơ hội để ghi nhận là trong giới trí thức Pháp, những cuộc tranh luận do những diễn giải về sự kiện này dấy lên và di sản mà sự kiện đó để lại vẫn còn đầy đam mê như thế nào. Cho dù coi sự kiện tháng 5 năm 68 như là một trong những cuộc nổi dậy xã hội vĩ đại gần đây nhất và là một trong những thắng lợi xã hội đầu tiên, hay ngược lại, cho rằng nó đã tạo ra một mô hình văn hóa có lợi cho việc phát triển một chủ nghĩa tự do vô chính phủ cần phải chống lại, thì ít nhất người ta thống nhất với nhau, nói chung, rằng các sự kiện đó dẫn đến sự kết tinh những thay đổi xã hội đã từng bước ảnh hưởng đến toàn bộ các định chế của các xã hội phát triển trong những năm 1960. Các đại học, với tư cách là tổ chức, và các khoa học xã hội, với tư cách là một hệ thống các tri thức và niềm tin, nằm ở trọng tâm của yêu sách. Ở Hoa Kỳ, kinh tế học là một thách thức lớn của các phong trào xã hội, do cuộc nổi dậy của sinh viên, mà người ta ghép với sự trỗi dậy của “cánh tả mới”, bàn luận nhiều đến cách thức mà kinh tế học được giảng dạy lẫn các cấu trúc kinh tế của xã hội Mỹ. Phong trào phản kháng này, một phần nào đó không được biết đến, nay có được tiếng vọng trong các cuộc tranh luận đương thời trong giới học thuật của Pháp.

John K. Galbraith (1908-2006)

Arthur Schlesinger (1917-2007)

Phong trào này được phát triển trong bối cảnh nào? Những năm sau chiến tranh được đánh dấu bởi cuộc chiến tranh lạnh và chủ nghĩa chống trí thức của chủ nghĩa McCarthy. Các trí thức Mỹ, thành viên của Đảng Dân chủ, lúc bấy giờ có ý định đổi mới chủ nghĩa tự do trong khuôn khổ của tổ chức Người Mỹ Hành động vì Dân chủ (ADA, Americans for Democratic Action), xoay quanh những nhân vật như John Kenneth Galbraith^[1] và Arthur Schlesinger Jr. Trong khi các nhà kinh tế tự do thời giữa-hai-cuộc-chiến quan tâm chủ yếu đến mức tăng trưởng, thì từ nay người ta quan tâm đến bản chất của sự tăng trưởng. Trào lưu tư tưởng này, được Galbraith minh họa cụ thể trong cuốn sách bán chạy nhất của mình, The Affluent Society [Xã hội sung túc], có thể được định nghĩa, để sử dụng lại thuật ngữ của nhà sử học Kevin Mattson^[2] [2004], như là một “chủ nghĩa tự do định tính”. Phần lớn giới trí thức tự do này đã tham dự Hội nghị vì quyền tự do văn hóa, một tổ chức quốc tế quy tụ những trí thức hẳn là thuộc mọi khuynh hướng, nhưng chống lại chủ nghĩa cộng sản^[3] - và vào những năm 1970, người ta biết được tổ chức này được CIA [Cục Tình báo Trung ương Mỹ] tài trợ. Điều đó giúp hiểu được những chia rẽ trong chính nội bộ các dòng tư tưởng tạo nên “cánh tả mới” của Mỹ, đặc biệt giữa một bên là chủ nghĩa cải cách thuộc cánh tả của Đảng Dân chủ được tập hợp trong tổ chức ADA, với bên kia là các phong trào cánh tả của Đảng Dân chủ, nhưng công khai mang tính cách mạng, thậm chí thân Liên Xô.

Sự sụp đổ của Bức tường, cách nay ba mươi năm

Sự sụp đổ của Bức tường, cách nay ba mươi năm

Gérard Vindt

ALTERNATIVES ECONOMIQUES N°395

Tháng 11 năm 1989, cùng với sự sụp đổ của bức tường ngăn cách Đông Berlin với Tây Berlin, là sự tự sụp đổ không chỉ của một hệ thống chính trị mà còn của toàn bộ một hệ thống kinh tế.

Sự sụp đổ của bức tường Berlin vào tháng 11 năm 1989 tượng trưng cho sự kết thúc một nước Đức bị chia cắt làm hai kể từ Thế Chiến thứ hai. Đây là điểm kết thúc của một quá trình: sự bảo đảm của Mikhail Gorbachev về việc Liên Xô không can thiệp vào [vấn đề của] “các nước anh em” và việc tổ chức các cuộc bầu cử vào tháng 3 năm 1989 với các ứng cử viên độc lập tại chính đất nước Liên Xô, làm tăng tốc quá trình dân chủ hóa ở Ba Lan và Hungary trước tháng 11. Ngay từ tháng 5, dãy dây thép gai giữa Hungary và Áo đã bị tháo dỡ: kể từ đó bức tường Berlin chỉ có việc sụp đổ.

Điều gì đã thật sự xảy ra ở Bretton Woods

ĐIỀU GÌ ĐÃ THỰC SỰ XẢY RA Ở BRETTON WOODS

Christian Chavagneux

Bảy mươi lăm năm trước, hiệp ước Bretton Woods năm 1944 đã ra đời không phải từ một quá trình hợp tác quốc tế tuyệt vời. Đó là kết quả của hai năm đàm phán và tranh đấu khốc liệt giữa Hoa Kỳ và Anh Quốc, vì sự thống trị nền kinh tế thế giới.

Người ta lưu truyền một huyền thoại trong các giảng đường và các sách giáo khoa kinh tế: cách đây vừa đúng sáu mươi năm, 44 nước đã nhóm họp tại Bretton Woods, Hoa Kỳ, để điều tiết nền tài chính toàn cầu. Một cách thực hành tuyệt vời sự hợp tác quốc tế, một khoảnh khắc huyền thoại, đã tạo ra Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới. Và là thứ mà chúng ta nên tìm lại tinh thần đó để thực thi một “Bretton Woods mới” nhằm đối phó với những rối loạn hiện nay về sự toàn cầu hóa tài chính.

Thực ra, chưa hề xảy ra điều gì như thế. Hội nghị Bretton Woods chỉ là kết quả của những cuộc đàm phán kiên trì, được tiến hành từ năm 1942, giữa chỉ hai nước mà thôi, Hoa Kỳ và Anh Quốc. Kết quả đó là thành quả của những trận chiến, lớn nhỏ, mà hai siêu cường này đã lao vào vì sự thống trị nền kinh tế thế giới. Chúng ta thử quay trở lại với những gì đã thực sự xảy ra tại Bretton Woods.