Cái thế giới quá đỗi đơn giản của Jean Tirole

Gilles Rotillon

Sự thống trị của các nhà chính thống khiến cuộc tranh luận công cộng trở thành nghèo nàn.

Cái thế giới quá đỗi đơn giản của Jean Tirole

Jean Tirole, hiệu trưởng Trường kinh tế Toulouse (TSE), là một nhà kinh tế được các đồng nghiệp công nhận, như được minh chứng bởi “giải Nobel” gần đây, năm 2014 vừa được trao cho ông. Hơn nữa, những nghiên cứu của ông về sự điều tiết các độc quyền và độc quyền vài người, những khuyết tật của thị trường và tài chính cũng khiến ông được các nhà công nghiệp và lãnh đạo chính trị thừa nhận, hai giới được ông góp ý và cung cấp đánh giá của chuyên gia. Chẳng hạn, ông đã đề xuất đơn giản hóa việc sa thải, “hợp đồng lao động duy nhất”^[1] hay giá thế giới duy nhất của các-bon. Năm 2008, sau khi cuộc khủng hoảng subprime nổ ra, trước một ủy ban của Quốc hội ông tuyên bố như sau về việc điều tiết ngân hàng: “Không nên đổ em bé cùng với nước tắm nó: chắc chắn là thông thể đặt lại vấn đề chứng khoán hóa hay sự tồn tại của những sản phẩm phái sinh, vì những đổi mới này có những hiệu ứng tích cực. Trái lại, phải có những kĩ thuật cần thiết để những sự lạm dụng không thể tái diễn nữa.^[2]” Hàng triệu người mất việc làm, lương hưu hay nhà ở vì cuộc khủng hoảng tài chính có thể bàn luận về ý kiến này; nhưng ít ra, cho đến đây ông vẫn còn trong vai trò của nhà kinh tế quan tâm đến thị trường lao động và tài chính.

Tính đa nguyên trong kinh tế học là một mệnh lệnh dân chủ

André Orléan (1950-)

“Tính đa nguyên trong kinh tế học là một mệnh lệnh dân chủ”

Phải tư duy lại việc giảng dạy kinh tế học. Trong cuộc phỏng vấn dưới đây, André Orléan tố cáo sự thống trị của các lí thuyết tân cổ điển.

Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm quốc gia Pháp (CNRS) và Trường cao cấp về khoa học xã học (EHESS), André Orléan là đồng chủ biên tuyên ngôn vì một kinh tế học đa nguyên trong Dùng các nhà kinh tế vào việc gì nếu họ đều nói giống nhau?

Ông là một nhà kinh tế phi chính thống. Điều gì làm ông khác với nhà kinh tế chính thống, mà theo ông, đang ở vị thế thống trị cả trong đại học lẫn trong việc hoạch định các chính sách kinh tế?

Ý tưởng chính thống bắt nguồn từ tác phẩm của Keynes. Keynes gọi bằng chính thống những ai tin vào sự điều tiết cạnh tranh của các nền kinh tế thị trường. Ông đối lập họ với những kẻ dị giáo trong đó ông tự liệt mình vào. Trong lúc các nhà chính thống gán cho lương quá cao nguyên nhân của thất nghiệp đại trà, Keynes xem thất nghiệp chủ yếu là do thiếu cầu. Ngày nay, sự đối đầu giữa chính thống và phi chính thống chủ yếu vẫn xoay quanh cũng bấy nhiêu đối lập về mặt khái niệm, ngoại trừ việc là các lí thuyết đối mặt nhau tinh vi hơn và lí thuyết thống trị, gọi là “tân cổ điển”, ngày càng trở nên thống trị hơn. Bằng cách tiếm đoạt độc quyền về khoa học đích thực, lí thuyết này tự cho phép quyền bác bỏ tất cả những cách tiếp cận cạnh tranh, được gọi là “phi khoa học”. Ta thấy rõ điều này ở Pháp, một nước có truyền thống tiếp nhận một số lớn quan điểm và phương pháp khác nhau, như chủ nghĩa Marx, lí thuyết điều tiết, kinh tế học về các quy ước, cách tiếp cận gọi là hậu keynesian và lịch sử tư tưởng kinh tế.

Cả hai nhãn hiệu này không còn ý nghĩa gì nữa

Antoine d’Autume

“Cả hai nhãn hiệu này không còn ý nghĩa gì nữa”

(Phỏng vấn Antoine d’Autume)

Antoine d’Autume là giáo sư đại học tại Đại học Paris I và Trường kinh tế Paris (PSE). Ông tự xác định như một chuyên gia chung chung về kinh tế vì “sở thích và thực tiễn” và cho rằng những phê phán của các nhà kinh tế phi chính thống là “quá cường điệu”.

Christophe Alix

Giáo sư đứng ở đâu trong cuộc tranh luận hiện nay?

Theo tôi, lời cáo buộc của họ về sự thiếu đa nguyên là không có cơ sở và những con số đưa ra là quá cường điệu. Cách tiến hành nghiên cứu trong kinh tế học đã thay đổi lớn trong các thập niên qua. Ba mươi năm trước đã có một bước ngoặt hướng đến khía cạnh lí thuyết và mô hình hóa nhiều hơn, một điều cần thiết để chuyên nghiệp hóa bộ môn. Nhưng kinh tế học đã tiếp tục tiến hóa. Kể từ mười năm nay, nghiên cứu mang tính thực nghiệm nhiều hơn và mở rộng trường của nó xa hơn việc nghiên cứu các thị trường hay các đại lượng tổng gộp kinh tế vĩ mô, như GDP hay tỉ suất thất nghiệp. Có nhiều nghiên cứu trên thực địa hơn và kinh tế học đã rời xa khỏi mô hình homo economicus truyền thống duy nhất, với một con người kinh tế tất yếu là duy lí và hoàn toàn thoát khỏi mọi ảnh hưởng bên ngoài trong việc ra quyết định.

Thời thế đã thay đổi

Anne Lavigne

Thời thế đã thay đổi

Vào cuối những năm tám mươi (của thế kỉ XX –ND), cùng với sự phát triển đầy tiềm năng của hội Qualité de la science franVaise (QSF hay Chất lượng của khoa học Pháp), một số nhà kinh tế ở đại học yêu cầu thành lập một ban “Kinh tế học lí thuyết” trực thuộc CNU. Động cơ của yêu sách này là chiến lược mong muốn tự phân biệt hóa đối với điều được cảm nhận là một truyền thống cổ lỗ và lỗi thời trong đại học Pháp lúc bấy giờ, truyền thống của kinh tế học chính trị. Định đề là chỉ có thể quan niệm được khoa học kinh tế nghiêm túc trong một khuôn khổ hình thức hóa, mặt khác chủ nghĩa hình thức quy chiếu về những mô hình hóa tân cổ điển (và những biến thể của chúng thời bấy giờ, một cách sơ lược, là các dự kiến duy lí, mô hình chu kì thực tế, mô hình có thế hệ đan chéo cho kinh tế học vĩ mô và, lí thuyết động viên và lí thuyết hợp đồng cho kinh tế học vi mô) hay keynesian. Kinh tế học diễn ngôn (không có mô hình lí thuyết hay thực nghiệm) bị khinh miệt, tệ hơn nữa là bị đả kích; tôi nhớ đã từng thấy một đồng nghiệp cùng thế hệ bị sốc vì một đồng nghiệp khác dạy kinh tế học vi mô cho sinh viên năm thứ nhất mà không viết đến một chương trình tối ưu hóa dưới ràng buộc. Cuối cùng cái ban-đáng-ra-sẽ-là-ban-75 không được thành lập. Vả lại, những người bảo vệ một kinh tế học hình thức hóa, kể cả trong số những nhà lãnh đạo QSF lúc bấy giờ không nhất trí với nhau để ủng hộ việc thành lập này.

Cuộc chiến giữa hai phái kinh tế “chính thống” và “phi chính thống”

Cuộc chiến giữa hai phái kinh tế “chính thống” và “phi chính thống”

Từ nhiều tháng nay, một cuộc chiến kì lạ nổ ra dữ dội trong các hành lang kín đáo của các đại học Pháp. Đối tượng của cuộc chiến: sự đa nguyên của tư tưởng kinh tế. Một bên chiến tuyến là các nhà kinh tế “chính thống” – nghĩa là những nhà kinh tế tin rằng sự điều tiết bằng thị trường vận hành tương đối tốt – và bên kia là các nhà kinh tế “phi chính thống” – các nhà marxist, hậu keynesian và thể chế khác – cho rằng các thị trường là không hiệu quả. Lại thêm một tranh cãi không bổ ích gì giữa các bè phái, như đã từng có nhiều cuộc như thế trong các đại học Pháp? Không hoàn toàn như thế.

Cuộc chiến giữa các nhà kinh tế: vài yếu tố để suy nghĩ

Olivier Bouba-Olga

Cuộc chiến giữa các nhà kinh tế: vài yếu tố để suy nghĩ

Nhân việc xuất bản cuốn sách, có tựa là “Dùng các nhà kinh tế để làm gì khi tất cả đều nói giống nhau?” của các thành viên (các nhà kinh tế “phi chính thống”) thuộc Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP), báo Le Monde vừa đăng một bài^[*] về cuộc chiến giữa các nhà kinh tế “chính thống” và “phi chính thống” trên nền cuộc tranh luận về việc thành lập một ban mới của CNU.

AFEP (và cùng với tổ chức này là các phương tiện truyền thông đại chúng) biến sự kiện trên thành một cuộc đấu tranh chủ yếu mang tính chính trị: các nhà “chính thống” tin chắc rằng sự điều tiết bằng các thị trường hoạt động tương đối tốt, trong lúc các nhà “phi chính thống” đánh giá rằng chúng đã thất bại.

Patrick Artus thấy tiếc cho “sự chệch hướng kĩ thuật”, Thomas Piketty viện đến tính liên ngành

Patrick Artus (1951-)

Thomas Piketty (1971-)

Patrick Artus thấy tiếc cho “sự chệch hướng kĩ thuật”, Thomas Piketty viện đến tính liên ngành

Cả hai nhà kinh tế lấy làm tiếc cho sự bảo thủ đang hoành hành trong kinh tế học.

Họ tránh xa cuộc tranh chấp “biên giới” được họ xem là có phần “giả tạo” và “vô bổ”, gắn liền với “những được mất về tuyển dụng ở đại học” không liên quan đến họ. Nhưng mặt dù đối lập nhau trên nhiều mặt, thì chuyên gia thế giới về những bất bình đẳng xã hội, Thomas Piketty, được coi là thiên tả, và nhà kinh tế Patrick Artus, gần với giới kinh doanh, nhà kinh tế trưởng của ngân hàng Natixis và giảng viên đại học Panthéon-Sorbonne Paris 1, đều tố cáo, mỗi người một cách, sự bảo thủ hàn lâm trong kinh tế học mà theo họ là đã hoàn toàn lỗi thời.

Cuộc tranh chấp giằng xé các nhà kinh tế Pháp

Guillaume de Calignon

Cuộc tranh chấp giằng xé các nhà kinh tế Pháp

Cảm nhận bị gạt ra ngoài lề, hàng trăm giảng viên kinh tế đại học đặt thành vấn đề sự ưu tiên dành cho các trào lưu “chính thống”, ưu đãi một cách tiếp cận toán học và tin tưởng rằng các thị trường hoạt động có hiệu quả.  

Cũng giống như một chính đảng cầm quyền từ năm 2012 (đảng xã hội Pháp, - ND), ngày nay các khoa kinh tế trong các đại học Pháp có những người “thách thức kịch liệt” … Thật vậy, hàng trăm nhà kinh tế trong đại học, tập hợp trong Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP) và tự xưng là “phi chính thống” cho rằng công việc của họ không được đánh giá đúng và họ không có đủ đại diện trong định chế đại học. Lí do của sự bất an này là gì? Các nhà kinh tế “chính thống” – những người tin rằng các thị trường hoạt động tốt – độc chiếm các vị trí trong đại học: trên số 120 giáo sư kinh tế được bổ nhiệm từ năm 2005 đến 2011, chỉ có 6 người có thể được gán vào nhóm “phi chính thống” – các nhà hậu keynesian, marxist trái lại cho rằng các thị trường là không hiệu quả. Tóm lại, theo AFEP, trong vài năm nữa, kinh tế học thống trị sẽ thành công trong việc thanh trừng những trào lưu khác ra khỏi hệ thống đại học và nghiên cứu. Do đó có sự ra đời của “Tuyên ngôn vì một kinh tế học đa nguyên” và mong mỏi việc thành lập một ban mới trong Hội đồng quốc gia các đại học (CNU), thực thể quản lí sự nghiệp các giảng viên và nhà nghiên cứu. Mặt khác, yêu sách này bộc lộ khủng hoảng của việc đánh giá, ngày nay dựa duy nhất trên việc công bố trong các tạp chí khoa học, được xếp hạng theo uy tín của chúng. Đối với những nhà nghiên cứu không thuộc những trường phái tư tưởng thống trị thật khó để được đăng bài trong các tạp chí thuộc “hạng nhất”, chủ yếu là các tạp chí Mĩ.

Cách tiếp cận kinh tế phi chính thống đã chết như thế nào ở Đức

Christian Chavagneux

Cách tiếp cận kinh tế phi chính thống đã chết như thế nào ở Đức

Các nhà kinh tế phi chính thống Pháp đang đấu tranh để khỏi chết^[*]. Đồng nghiệp Đức của họ không được may mắn như thế: họ đã biến mất khỏi vũ đài. Một phân tích chính xác cho thấy là trào lưu mainstream đã tổ chức những điều kiện thể chế dần dần đẩy họ ra rìa để rồi biến mất.

Nỗi ám ảnh Mĩ

Đối với các nhà nghiên cứu Arne Heise và Sebastien Thieme, thế hệ các nhà kinh tế trẻ thời hậu chiến, chủ yếu được đào tạo tại Hoa Kì, có một mặc cảm tự ti trước sự toán học hóa và hình thức hóa tăng dần của “khoa học” kinh tế Mĩ.

Chủ nghĩa thực dụng là điều tốt nhất trong việc cải cách kinh tế học

John Kay (1948-)

Chủ nghĩa thực dụng là điều tốt nhất trong việc cải cách kinh tế học

Chủ đề không giống như như triết học, trong đó giá trị đối với sinh viên nằm trong chính cuộc tranh luận.

Tuần trước tới Paris, tôi tham dự buổi hội thảo hàng năm của Viện Tư duy kinh tế mới (Institute for New Economic Thinking), một viện chính sách tập trung khuyến khích việc phát triển các lý thuyết mới và thực hành trên thực địa. Đã có rất nhiều cuộc thảo luận về việc cải cách chương trình giảng dạy kinh tế học tại đại học. Cuộc tranh luận tập trung vào một giáo trình sửa đổi về nhập môn kinh tế học được Wendy Carlin thuộc Đại học University College London và một nhóm các cộng tác viên hàn lâm soạn thảo. Chương trình giảng dạy mới đang được thử nghiệm ngày nay.

Đạo đức và thị trường

Jean Tirole (1953-)

Đạo đức và thị trường

Quan điểm của Jean Tirole, chủ tịch Trường Kinh tế Toulouse và giải Nobel Kinh tế năm 2014.

Các giới hạn đạo đức của thị trường ...

Trong con mắt các nhà kinh tế học, thị trường là một cơ chế phân bổ nguồn lực mạnh mẽ. Nó cũng bảo vệ công dân chống các cuộc vận động ở hành lang nghị viện và quyền tùy ý quyết định, vốn có mặt trong các nền kinh tế kế hoạch hóa, nơi mà các cơ chế phân bổ nguồn lực mang tính tập trung hơn. Vì những lý do trên, nó đóng vai trò trung tâm trong đời sống kinh tế. Nhưng việc hưởng lợi các ưu điểm của thị trường thường đòi hỏi phải xa rời tự do kinh doanh. Trong thực tế, các nhà kinh tế học đã dành nhiều nghiên cứu để nhận diện các khuyết tật của thị trường và cách thức điều chỉnh chúng bằng các chính sách công: luật cạnh tranh, sự điều tiết của các cơ quan ngành và cơ quan giám sát, đánh thuế các ngoại ứng môi trường hoặc các ngoại ứng tắc nghẽn, chính sách tiền tệ và bình ổn tài chính, cơ chế cung ứng các sản phẩm được bảo hộ như giáo dục và y tế, phân phối lại, v.v.

Các chuyên gia trong các ngành khoa học xã hội khác (các nhà triết học, nhà tâm lý học, nhà xã hội học, luật sư và nhà khoa học chính trị ...), một phần lớn xã hội dân sự, và hầu hết các tôn giáo đều có một tầm nhìn khác nhau về thị trường. Trong khi thừa nhận ưu điểm của thị trường, họ thường đổ lỗi các nhà kinh tế học do chưa xem xét đúng mức các vấn đề đạo đức, và nhu cầu thiết lập một ranh giới rõ ràng giữa các lãnh vực thị trường và phi thị trường.

Sự mù lòa của các nhà kinh tế

Robert Boyer (1943)

Sự mù lòa của các nhà kinh tế

Kinh tế học là một “khoa học cứng” hay là một khoa học xã hội vận dụng cả chính trị học, xã hội học và lịch sử học? Cuộc tranh luận đến hồi quyết liệt giữa các nhà kinh tế chính thống và phi chính thống. Các nhà kinh tế phi chính thống bị Jean Tirole xem gần như là những kẻ “ngu dân” vô cùng quan ngại trước sự độc quyền của các nhà “tân cổ điển” trong giáo dục và nghiên cứu. Robert Boyer, cựu sinh viên trường Bách Khoa và nhà sáng lập trường phái điều tiết trả lời phỏng vấn của Mariane. Những suy tưởng loại bỏ các thói quen xưa cũ và mang tính đổi mới.

Mariane: Ông có thể tóm tắt nhanh cuộc xung đột đang chia rẽ các nhà kinh tế trong đại học Pháp?

Hàng trăm giảng viên và nhà nghiên cứu mong muốn mở ra một ban mới bổ sung cho ban “Các khoa học kinh tế” (Sciences économiques) hiện nay. Định chế “Các thể chế, kinh tế học, các lãnh thổ và xã hội” (Institutions, économie, territoires et société) sẽ sử dụng những công cụ của sử học, nhân học, và xã hội học để tìm hiểu thế giới. Ở phía đối lập, các nhà kinh tế chính thống sử dụng mọi phương tiện họ có trong tay để bảo tồn một kinh tế học chủ yếu mang tính toán học.

Trào lưu phi chính thống trong kinh tế học, một cơ may của nước Pháp

James Galbraith (1952-)

Trào lưu phi chính thống trong kinh tế học, một cơ may của nước Pháp

James Galbraith, tác giả của La Grande Crise: comment en sortir autrement^[1] (Le Seuil, 2015), và giáo sư đại học Texas ở Austin (Hoa Kì) cung cấp cho Médiapart một bài biện hộ cho các nhà kinh tế phi chính thống mà sự công nhận có thể đặt nước Pháp vào “một vị thế tốt hơn vị thế của nhiều nước khác hiện nay”.

Vụ ám sát nhà kinh tế Bernard Maris gây chấn động và cướp đi của nước Pháp một khuôn mặt kinh tế đang ở đỉnh cao năng lực. Nhưng biến cố bi thảm này nhắc nhở thế giới rằng tại Pháp kinh tế học còn giữ được truyền thống về tính đa nguyên, độc đáo, phi chính thống và vì lợi ích chung. Thật vậy, các truyền thống này là một trong những điểm mạnh của đời sống hàn lâm Pháp và một trong những đặc trưng của tiếng nói nước Pháp trên trường quốc tế. Ngày nay, trong các đại học Pháp, có khoảng 600 nhà kinh tế phi chính thống, tức một phần tư các nhà kinh tế trong đại học.

Đưa kinh tế học trở lại đời sống học thuật tự do

Hugh Goodacre

Đưa kinh tế học trở lại đời sống học thuật tự do

Thưa ngài, sự hấp hối của thuyết chính thống hiện như là một cái vòng kim cô xiết các phân khoa kinh tế học ở đại học, theo bình luận của Wolfgang Münchau, sẽ không tránh khỏi đối mặt với một thách thức, và điều này "sẽ đến từ bên ngoài môn học và sẽ rất tàn bạo" ("Macroeconomists need new tools to challenge consensus - Các nhà kinh tế vĩ mô cần những công cụ mới để thách thức sự đồng thuận", ngày 13 tháng 4). Bản thân thuyết chính thống đã tự chuốc lấy viển cảnh ảm đạm này thông qua sự tàn bạo trong việc đã thanh lọc những phân khoa trên của bất kỳ trường phái tư tưởng nào khác nó.

Thật vậy, trong phiên bản cực đoan của nó, thuyết chính thống đơn giản cho rằng "không có trường phái tư tưởng trong kinh tế học", một sự khẳng định toàn trị đúng tất trong hầu hết các phân khoa kinh tế học ngày nay, thanh lọc không thương xót các đối chọn khác. Kết quả là, nhiều cách tiếp cận khác nhau các vấn đề kinh tế của Adam Smith, Bentham, Ricardo, Marshall, Keynes, Friedman và v.v. tất cả đều bị loại ra ngoài lề của "lịch sử tư tưởng kinh tế".

Một số hồi đáp về đề thi môn kinh tế học năm 1953 của trường Harvard

Dani Rodrik (1957-)

Một số hồi đáp về đề thi môn kinh tế học năm 1953 của trường Harvard

Cho đến nay, đây là bài đã đăng được đọc nhiều nhất trên blog Mostly Economics. Tổng lượt vào blog trong một tháng (hoặc nhiều hơn) đã được thực hiện trong vòng một ngày. Rõ ràng là người ta có đôi chút cảm nhận được việc giảng dạy kinh tế học thay đổi như thế nào trong nhiều năm qua. Trên trang Twitter, có những lời bình luận đại loại kiểu liệu sinh viên có trả lời được bất cứ câu hỏi nào trong số đó hay không, làm thế nào mà kinh tế học đã không đề cập đến những vấn đề trọng yếu và vân vân.

Giáo sư Holt đã viết về nhiều câu hỏi đặt ra cho ông có liên quan đến đề thi:

Tôi đã nhận được một số thư điện tử cá nhân về đề thi kinh tế học của trường Harvard vào ngày 29/4/1953, mà tôi đã gửi ra vào tuần rồi. Đa số mọi người thắc mắc có phải đề thi đó là dành cho trình độ đại học hay không. Đây là bài thi viết tổng quát dành cho sinh viên chưa tốt nghiệp đại học. Bài thi có thời lượng là ba giờ, được chia ra làm hai phần. Tùy theo sự lựa chọn của giám khảo, bài thi có thể được thực hiện ở dạng vấn đáp, “nếu người ta nghi ngờ về điểm số của sinh viên.”

Vì sao Jean Tirole e ngại kinh tế học phi chính thống

Jean Tirole (1953-)

Vì sao Jean Tirole e ngại kinh tế học phi chính thống

Jean Tirole nói rằng kinh tế học phi chính thống cổ vũ cho “tương đối luận về tri thức” và là “bước đệm cho chính sách ngu dân.” Xem phản hồi của Hội Kinh Tế Chính Trị Pháp (Association Française D'Économie Politique -  AFEP) ở đây^[1]. Bối cảnh là việc sáng lập ra một bộ phận mới của Hội Đồng Quốc Gia Các Trường Đại Học (National Council of Universities – CNU), bộ phận này sẽ kết hợp các cách tiếp cận phi chính thống vào trong kinh tế học, vấn đề này đã từng được thảo luận ở đây và ở đây^[2].

Tirole cho rằng trừ khi bạn công bố bài báo trên các tạp chí dòng chính, và có được sự công nhận của những nhân vật có vai vế, đã từng đoạt giải “Nobel” (của Ngân hàng Thụy Điển), giải Clark hay giải Yrjö Jahnsson, nếu không thì bạn không là gì cả. Các kinh tế gia phi chính thống căn bản là “một nhóm tạp nham, gặp rắc rối với các tiêu chuẩn đánh giá được quốc tế công nhận.”

Sự đa nguyên của suy tưởng kinh tế là một tất yếu dân chủ

André Orléan, Chủ tịch AFEP, Giám đốc nghiên cứu CNRS

Sự đa nguyên của suy tưởng kinh tế là một tất yếu dân chủ

Sự đa nguyên của các ý tưởng kinh tế đang chết dần trong đại học. Và sau đó trong cuộc tranh luận công cộng và dân chủ. Vì sao ra đến nông nỗi này? Làm thế nào chấn chỉnh lại? Vào lúc mà Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP) công bố một tuyên ngôn về sự đa nguyên, André Orléan, chủ tịch AFEP trả lời phỏng vấn của AlterecoPlus.

Vì sao ông nói rằng sự đa nguyên trong tranh luận kinh tế đang chết dần ở Pháp?

Có thể thấy điều này qua việc ngày càng có ít nhà kinh tế phi chính thống trúng tuyển giáo sư đại học. Trong mười năm qua, tỉ số này rơi từ 10% xuống còn 5 % trong tổng số tuyển chọn. Ngày càng có ít nhà kinh tế phi chính thống được chọn làm giáo sư. Đây là sự kiện đã được chứng minh về mặt thống kê và không ai bác bỏ. Từ đó ta thấy là các master và ê-kíp nghiên cứu gặp khó khăn lớn để tìm những người thay thế cho làn sóng hiện nay của các nhà kinh tế phi chính thống đến tuổi về hưu.

Ở cấp độ tranh luận kinh tế ở Pháp, ta có gặp lại hiện tượng thiếu sự đa nguyên này không?

Các nhà kinh tế cũng cần sự cạnh tranh

 

Charlie Chaplin trong Modern Times (1936)

 Các nhà kinh tế cũng cần sự cạnh tranh

Trên báo Le Monde ngày 4 tháng bảy 2012, nhiều tên tuổi lớn trong các khoa học xã hội đã lên tiếng yêu cầu chính phủ đảm bảo tính đa nguyên trong các định chế nghiên cứu và giảng dạy kinh tế học, mà nếu không có nó thì không thể có trong đất nước chúng ta, một sự tranh luận dân chủ, được thông tin đầy đủ và chặt chẽ. Vấn đề lúc bấy giờ là rút ra những bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, cuộc khủng hoảng đã cho thấy rằng một tư tưởng kinh tế quá thuần nhất và quá tự tin có thể có hiệu ứng ngược với chờ đợi đến nhường nào.

Thế mà ngày nay chúng tôi buộc phải nhận định rằng không có gì thay đổi, trong các chương trình nghiên cứu lẫn trong giảng dạy. Đó là do vị thế độc quyền mà các cách tiếp cận gọi là mainstream (“thống trị”) hiện đang nắm giữ.

Thư của Jean Tirole gởi Geneviève Fioraso, Thứ trưởng phụ trách đại học và nghiên cứu

Jean Tirole (1953-)

Thư của Jean Tirole gởi Geneviève Fioraso, Thứ trưởng phụ trách đại học và nghiên cứu

Thưa bà Thứ trưởng,

Sự hiện diện của bà bên cạnh tôi trong tuần này ở Stockholm làm tôi rất cảm động. Sự hỗ trợ của bà và các ê-kíp của bà đối với Trường kinh tế Toulouse (TSE) từ hơn hai năm nay góp phần vào sự lạc quan tôi cảm nhận được về tương lai của những trung tâm chất lượng cao trong nghiên cứu kinh tế ở Pháp, điều mà tôi chia sẻ trên các phương tiện truyền thông đại chúng từ ngày 13 tháng mười vừa qua.

Cho phép tôi bày tỏ mối lo âu trước một tin đồn dai dẳng liên quan đến việc thành lập một ban mới trong Hội đồng quốc gia đại học (CNU) mang tên là “Các thể chế, kinh tế học, các lãnh thổ và xã hội”. Nếu tin đồn này trở thành sự thật thì sẽ là một tai họa cho tầm nhìn rõ và tương lai của nghiên cứu kinh tế trong đất nước chúng ta.

Thư của Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP) gởi Jean Tirole

André Orléan

Thư của Hội kinh tế học chính trị Pháp (AFEP) gởi Jean Tirole

Thưa ông,

Bản tin của thông tấn xã AFP ngày thứ năm 23 tháng giêng đề cập đến một lá thư ông gởi cho Bộ giáo dục quốc gia. Người ta cho rằng lá thư này đã có vai trò trong việc Bộ rút lại ý định thành lập một ban mới về kinh tế học.

Chúng tôi thấy cần phải trả lời vì những nhận định của ông minh họa cho những động cơ thúc đẩy chúng tôi mong muốn rời ban “các khoa học kinh tế” để tham gia vào một ban mới “Kinh tế học và xã hội”, rộng mở và liên ngành. Trên điểm này, ông nêu khả năng có “một tai họa cho tầm nhìn rõ và tương lai của nghiên cứu kinh tế trong đất nước chúng ta”. Ông viết rằng dự án này “khuyến khích tương đối luận về tri thức, một bước đệm chuẩn bị cho chính sách ngu dân”.

Ông viết rằng “những phê phán […] về sự thiếu tính liên ngành, tính khoa học và lợi ích xã hội của kinh tế học hiện đại là không có cơ sở” và thêm rằng khi tính đến các công trình của ông có cầu viện đến tâm lí học, ông xứng đáng là “thành viên của ban mới này”. Dường như ông không muốn nhân bội các tiêu chí đánh giá những nhà kinh tế trẻ và cho rằng điều “tối cần thiết là chất lượng nghiên cứu phải được đánh giá trên cơ sở của những bài được công bố” trên các tạp chí khoa học lớn, đặc biệt là các tạp chí Mĩ.