MỘT ĐỊA ĐIỂM, HAI BÀI PHÁT BIỂU – MARK CARNEY ĐÃ BỎ XA DONALD TRUMP NHƯ THẾ NÀO TẠI DAVOS?
Thủ tướng Canada, Mark Carney, đã
nhận được sự ủng hộ rộng rãi cho bài phát biểu được trình bày bằng cả tiếng
Pháp lẫn tiếng Anh của mình tại Davos. EPA/Gian Ehrenzeller
Hội nghị và địa điểm tổ chức vẫn
là một nhưng phong cách và giọng điệu của hai bài phát biểu chủ đạo được mong đợi
nhất tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở thị
trấn Davos của Thụy Sĩ lại hoàn toàn khác biệt. Vào thứ Ba, ngày 20 tháng 1, Thủ
tướng Canada Mark Carney đã
phát biểu trước các nhà lãnh đạo chính trị và doanh nghiệp đang tề tựu tại đó như
một người thuộc nhóm này: một nhà lãnh đạo quốc gia có chuyên môn sâu rộng về
tài chính.
Ông nói về “sự đứt gãy” trong trật tự thế giới và nghĩa vụ của các quốc gia phải hợp lực thông qua các liên minh phù hợp vì lợi ích chung. Đó là lời tụng ca chủ nghĩa đa phương, nhưng đồng thời cũng thừa nhận rằng Mỹ sẽ không còn là chất keo kết dính các liên minh nữa. Ông Carney không hề nhắc đến tên Hoa Kỳ trong bài phát biểu của mình, thay vào đó ông nói về “các cường quốc” và “các quốc gia bá quyền”.
Cách lập luận điềm tĩnh, thận trọng
và đầy sức gợi của Carney đã chứng minh ông có khả năng trở thành mẫu nhà lãnh
đạo mà Emmanuel Macron của Pháp muốn trở thành, còn Keir Starmer của Vương quốc
Anh thì quá thận trọng để làm được như thế. Carney nói rõ ràng, dứt khoát và
không hề sợ hãi trước kẻ bắt nạt ở phía Nam biên giới nước mình. Khi đối đầu với
tổng thống Mỹ Donald Trump, ông ấy thể hiện mình là một chính khách thực thụ.
Sau đó, vào ngày 21 tháng 1, Trump bước lên sân khấu. Ông ta không hề có sự tự nhận thức như Carney, cũng chẳng đọc vị được khán phòng để thừa nhận những điểm mạnh, tài năng và sức mạnh kinh tế của họ. Trump bắt đầu bằng câu đùa, nhận xét rằng ông đang nói chuyện với “những người bạn và một vài kẻ thù”.
Nhưng ông ta nhanh chóng chuyển
sang lặp lại những luận điệu cũ rích của năm đầu tiên trong nhiệm kỳ Trump 2.0,
với cái kiểu quen thuộc là lạc khỏi kịch bản và sa đà vào nhu cầu trả thù do
chính ông ta dựng nên. Joe Biden vẫn choán lấy tâm trí Trump, nhưng nội dung một
giờ tiếp theo đó có thể được tóm gọn như sau: “Trump tuyệt vời: còn lại tệ đều.”
Tổng thống Trump là người giỏi nhất
trong việc tự tâng bốc bản thân nhưng đó là một trò chơi có tổng bằng không. Để
ông ta thắng, những người khác phải thua, dù đó là Anh, Macron hay vị nữ thủ tướng
không nêu tên của Thụy Sĩ mà ông ta chế giễu vì kỹ năng đàm phán thuế quan yếu
kém. Cần lưu ý rằng Thụy Sĩ không có thủ tướng[1] và tổng thống hiện tại của nước này là nam giới.
Trong khi Carney cẩn trọng nỗ lực
kết nối với đồng minh dưới khán đài, Trump lại sống thoải mái trong thế giới
riêng của ông, nơi sự ủng hộ – và lãnh thổ có chủ quyền – có thể mua được (ám
chỉ việc Trump đòi mua Greenland – ND), và lòng trung thành là trên hết. Như mọi
khi, Trump đã bóp méo sự thật, gói gọn những thành công thực tế, khát vọng và
quan điểm độc nhất của mình về sự thật vào một bài ca ngợi bản thân.
Thực tế, ông ta đã quay lại kịch
bản của mình để biện minh cho việc chiếm Greenland. Luận điểm được xây dựng dựa
trên nhu cầu giả định về “an ninh quốc gia và quốc tế”, được nhấn mạnh bằng việc
chỉ ra rằng lãnh thổ này “nằm trong bán cầu của chúng ta”. Như nhiều nhà bình
luận đã nói, an ninh tập thể sẽ lo chuyện (bảo
vệ Greenland) mà Trump khẳng định chỉ có Mỹ mới có thể làm được – và cũng sẽ
không yêu cầu Đan Mạch nhượng lại lãnh thổ như Trump. Nhưng Trump ngày càng tỏ
ra mình không phải là một người hành động lý trí.
Những tầm nhìn đối lập
Năm tới là năm bước ngoặt đối với
nhiệm kỳ tổng thống của Trump. Đảng Cộng hòa mà ông đại diện có thể sẽ mất quyền
kiểm soát Hạ viện và có khi là cả Thượng viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, điều này sẽ
hạn chế nghiêm trọng khả năng áp đặt ý chí của ông một cách không bị ràng buộc.
Ông Trump đang tập trung vào di sản của mình và đòi hỏi ông phải sánh ngang với các cựu tổng thống Mỹ như Thomas Jefferson, James Monroe, James Polk và William McKinley, những người đã mở rộng đế chế Mỹ và diện tích lãnh thổ thực tế. Điều này có thể là một bước đi quá xa, ngay cả đối với một tổng thống có quyền lực kinh tế và quân sự to lớn như vậy.
Bài phát biểu của Carney nhận được
sự hưởng ứng tích cực cả trong nước lẫn trên toàn thế giới. Câu nói nổi tiếng của
ông, “Nếu chúng ta không ngồi vào bàn đàm phán, chúng ta sẽ trở thành miếng bánh
chờ xâu xé”, rõ ràng đã gây được tiếng vang lớn với các nhà lãnh đạo phương Tây
khác. Tầm nhìn của ông về việc “sức mạnh của tính hợp pháp, liêm chính và luật
lệ sẽ vẫn vững mạnh nếu chúng ta cùng nhau vận dụng chúng”, cũng mang đến một
viễn cảnh tích cực trong thời điểm khó khăn này.
Trump nói với khán giả rằng ông sẽ
không sử dụng “sức mạnh vũ lực quá mức” để thâu tóm Greenland. Nhưng, với bản
chất của một nhà buôn bất động sản, ông ta đòi hỏi “quyền chủ quyền, quyền sở hữu
pháp lý và quyền làm chủ thực tế” với một lời đe dọa đầy hiểm ác: “Các bạn có
thể nói không – chúng tôi sẽ ghi nhớ điều đó.”
Việc Trump thao thao vẽ ra tầm
nhìn vĩ đại của mình về việc bảo vệ và trân trọng người giàu cũng như liên minh
các quốc gia để phục tùng cho lợi ích của Mỹ có thể nói là hoàn toàn trái
ngược với Carney. Sự khoa trương và tự huyễn hoặc, những lời lăng mạ và đe dọa,
cùng với tầm nhìn phiến diện chỉ nhìn thế giới qua những tác động riêng lên cá
nhân mình, đã khiến tổng thống Mỹ trở thành trường hợp khác thường, thậm
chí là một ngoại lệ.
Nhưng liệu đây có phải là chủ
nghĩa ngoại lệ (thuyết ngoại lệ này tin rằng Mỹ là quốc gia ưu việt vượt trội
– ND) mà Mỹ mong muốn? Chẳng lẽ nước Mỹ không là gì hơn ngoài nền chính
trị cường quyền dựa trên cưỡng ép kinh tế và quân sự?
Phản ứng tức thời ở Mỹ là sự
nhẹ nhõm, họ chộp lấy luận điểm rằng Trump sẽ không dùng vũ lực để chiếm
Greenland. Sẽ có rất nhiều điều để nói khi theo dõi các bình luận trong bối cảnh
cả nước suy ngẫm về mục tiêu của tổng thống là nâng cao vị thế của nước Mỹ,
mà dường như bằng cách kéo phần còn lại của thế giới xuống.
Tuần này tại Davos, có một nhà
lãnh đạo đã khoác lên mình phong thái của người chính khách. Và đó không phải
là Donald Trump.
Tác giả
Phó Giáo sư về Hoạt động Chính trị,
Đại học Surrey
Tuyên bố công khai
Mark Shanahan có một tuyển tập tiểu
luận mới do ông biên tập, mang tên Trump Unbound (tạm dịch Trump: Không còn
ràng buộc), dự kiến được nhà xuất bản Palgrave Macmillan phát hành vào
tháng 10 năm 2026.
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: One venue, two speeches – how Mark Carney left Donald Trump in the dust in Davos, The Conversation, January 21, 2026.
[1]
Thụy Sĩ
không có chức danh Thủ tướng. Đất nước này được điều hành bởi Hội đồng Liên
bang gồm 7 thành viên. Các thành viên của Hội đồng Liên bang sẽ lần lượt làm Tổng
thống với nhiệm kỳ 1 năm, bắt đầu từ ngày 1/1 hằng năm – ND.
