Từ ASEAN đến G20: Trung Quốc cố đánh bóng lại hình ảnh của mình khi đối mặt với Hoa Kỳ

TỪ ASEAN ĐẾN G20: TRUNG QUỐC CỐ ĐÁNH BÓNG LẠI HÌNH ẢNH CỦA MÌNH KHI ĐỐI MẶT VỚI HOA KỲ

Pierre Antoine Donnet

Tổng thống Mỹ Joe Biden và người đồng cấp Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến có cuộc hội đàm tại Bali trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh G20 do Indonesia đăng cai tổ chức vào ngày 15-16/11/2022. (Nguồn: CM)

Phải chăng các đường cong đang đảo ngược? Tại hội nghị thượng đỉnh các nước ASEAN, bắt đầu vào hôm thứ Năm ngày 10 tháng 11 ở Phnom Penh và bế mạc vào hôm Chủ nhật tuần này ngày 13 tháng 11, cũng như tại hội nghị G20 được tổ chức ở Bali vào thứ Ba ngày 15 tháng 11 và thứ Tư ngày 16 tháng 11, Trung Quốc đang cố đánh bóng lại một hình ảnh bị hoen ố ít nhiều trên trường quốc tế. Về phía Hoa Kỳ, do Tổng thống Joe Biden đại diện, người đã phấn chấn lên sau kết quả các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khá tích cực cho ông, Hoa Kỳ có ý định củng cố sự hiện diện của họ ở châu Á.

Nhận định đầu tiên đối với mười nước thành viên của Hiệp hội các nước Đông Nam Á là Trung Quốc không còn là động lực tăng trưởng kinh tế trong khu vực. Nhiều nước, lần đầu tiên sau một thời gian rất dài, đã đạt được những kết quả rõ ràng tốt hơn đáng kể. Một nhận định nặng trĩu những hậu quả đối với Trung Quốc, vì điều đó sẽ làm giảm vị thế và vai trò của nước này trên trường thế giới, đặc biệt ở châu Á.

Việc lôi cuốn các nước láng giềng và, nếu cần, khiến họ sợ hãi là một thao tác ngày càng khó khăn đối với Bắc Kinh. Nhưng điều đó sẽ không ngăn Trung Quốc cố gắng xuất hiện dưới một vẻ thuận lợi ở Phnom Penh. Tại Diễn đàn ASEAN lần này, Thủ tướng Lý Khắc Cường đã ca tụng những thành quả của một nước Trung Quốc luôn luôn năng động. Nhưng sức nặng chính trị của Lý giờ đây là không đáng kể, do ông đã bị loại khỏi Bộ Chính trị của Đảng tại Đại hội lần thứ 20 của ĐCSTQ, vừa kết thúc vào ngày 5 tháng 11.

Ngoài ra, nhà cựu lãnh đạo tương lai của chính phủ Trung Quốc sẽ đối mặt với Joe Biden, người sẽ không gặp quá nhiều khó khăn để thuyết phục một số nước ASEAN rằng sự hiện diện của Mỹ trong khu vực là một sự đảm bảo cho sự ổn định địa chiến lược, nơi mà Trung Quốc đã làm dấy lên nhiều lo ngại về mặt quân sự. Tổng thống Hoa Kỳ cũng sẽ không quên so sánh sự ổn định tương đối của nền dân chủ Mỹ, vốn cuối cùng đã trở lại bình lặng hơn sau các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, so với một chế độ Trung Quốc đã tỏ ra cứng rắn, một cách đáng kể, tại Đại hội vừa qua của ĐCSTQ.

Khí hậu: vấn đề gai góc về trách nhiệm lịch sử của các nước phát triển

KHÍ HẬU: VẤN ĐỀ GAI GÓC VỀ TRÁCH NHIỆM LỊCH SỬ CỦA CÁC NƯỚC PHÁT TRIỂN

Tác giả: Michel Damian^[*] và Patrick Criqui^[**]

SaintLouis (Sénégal), vào tháng tám năm 2021, một bé gái quan sát công trình xây dựng một con đê chống lại nước dâng vì khí hậu nóng lên. John Wessels/AFP

Các bạn sẽ không bỏ qua: Hội nghị lần thứ 27 các bên tham gia Công ước khung về khí hậu của Liên Hiệp Quốc khai mạc ngày thứ hai 7/11/2022 tại Charm el-Cheikh, Ai Cập. Các cuộc thảo luận, hứa hẹn sẽ gay go, sẽ tiếp tục cho đến ngày 18 tháng 11 tới. Thật vậy, đây sẽ là hội nghị các bên (COP) đầu tiên mà vấn đề bồi thường tài chính cho những thiệt hại mà các nước đang phát triển phải chịu sẽ là ưu tiên trong chương trình nghị sự.

Cuộc gặp gỡ thượng đỉnh này, qui tụ gần 200 quốc gia, sẽ bị gây rối bởi sự mất tin tưởng ngày càng gia tăng của các nước đang phát triển đối với các nước phát triển (phương Nam/phương Bắc), bởi những yêu sách được lặp lại bởi nhóm “các nước đang phát triển + Trung Quốc”, với chí ít là 6,5 tỷ người trong số 8 tỷ của hành tinh!

Biểu đồ động (infographics) trên Phân Tích Kinh Tế

BIỂU ĐỒ ĐỘNG (INFOGRAPHICS)

TRÊN PHÂN TÍCH KINH TẾ

Kính chào Quý bạn đọc!

Nhân kỷ niệm ngày PTKT lên mạng – 15.11.2014 –, hôm nay chúng tôi sẽ giới thiệu đến quý bạn một phương tiện trình bày dữ liệu và thông tin rất đặc biệt và hữu ích, đó là Biểu đồ động (Infographics). Do tính chất rất mới mẻ và tương đối đa dạng của nó mà sau nhiều năm chúng tôi mới đủ số lượng bài (được dịch từ nhiều nguồn) đã lên mạng để viết một bài giới thiệu ngắn gọn như sau.

Biểu đồ nói chung thường được trình bày dưới dạng “tĩnh” và do tính chất “tĩnh” của nó nên thường làm chúng ta phải tốn rất nhiều… giấy mực hoặc nhiều trang bài viết để trình bày thông tin cho một vấn đề, điều này có thể được khắc phục dễ dàng nếu chúng ta dùng biểu đồ động. Một biểu đồ động, với khả năng tích hợp với số lượng thông tin gần như không hạn chế, có thể chuyển tải gấp 10 hoặc nếu nói không ngoa, gấp cả 100 lần so với biểu đồ thông thường.

Vì quý bạn đọc đến với PTKT qua nhiều “ngõ” khác nhau (tức là bằng những thiết bị khác nhau), vào những thời điểm khác nhau và với những chủ đề ưa thích khác nhau, nên chúng tôi mạo muội chọn ra hai biểu đồ động trong hai bài dưới đây để giới thiệu công cụ này theo cách chúng gây nhiều khó khăn, thách thức và “ấn tượng” nhất với mình, chứ không phải chủ đích của PTKT nhằm khơi lại các chủ đề hay vấn đề liên quan đến nội dung hai bài viết. Nếu quý bạn đọc quan tâm hơn, xin mời theo các liên kết ở cuối bài viết này để được tham khảo nhiều biểu đồ động hơn.

Biều đồ động thứ nhất muốn giới thiệu nằm trong bài “Miễn dịch cộng đồng trên toàn cầu vẫn nằm ngoài khả năng do phân phối vắc xin không công bằng - 99% người dân ở các nước nghèo vẫn chưa được tiêm chủng”, chúng tôi biểu diễn lại sau đây:

Di sản thực sự của Gregor Mendel: làm khoa học cẩn thận, nghiêm túc và khiêm tốn

DI SẢN THỰC SỰ CỦA GREGOR MENDEL: LÀM KHOA HỌC CẨN THẬN, NGHIÊM TÚC VÀ KHIÊM TỐN

Các thí nghiệm của vị giáo sĩ đã đặt nền tảng cho di truyền học – và cách tiếp cận tinh tế với nghiên cứu của ông thực sự truyền cảm hứng.

Mendel đã chỉ ra rằng màu hoa ở cây đậu có thể được di truyền. Bông hoa ở trung tâm là sự lai giống giữa bông hoa màu hồng và bông màu trắng. Ảnh: Kho lưu trữ Khoa học Oxford/Print Collector/Getty

Di truyền học cực kỳ phức tạp. Chúng ta biết điều này qua hàng thập kỷ tìm hiểu sinh học phân tử, từ các kết quả nghiên cứu về trình tự sắp xếp và phân tích bộ gien và từ kiến ​​thức ngày càng tăng của chúng ta về cách gien tương tác với môi trường. Vậy làm thế nào mà một thầy dòng Augustinian, một người thầy và nhà khoa học công dân Gregor Mendel đã xoay sở để mô tả các nguyên tắc di truyền vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay – từ công trình ông thực hiện một mình trong khu vườn tu viện của mình vào những năm 1850 và 1860?

Nhiều chi tiết đã thất lạc xuyên suốt lịch sử, vì các ghi chú về những thí nghiệm của Mendel, bao gồm các quan sát tạm thời và phương pháp làm việc của ông, đã bị thiêu hủy sau khi ông qua đời, như Kim Nasmyth tại Đại học Oxford, Vương quốc Anh, mô tả trong một bài báo thuộc mục Quan điểm trên Nature Reviews Di truyền học [Genetics]^[1].

Nhưng từ các công trình đã xuất bản của ông, cũng như từ các tư liệu lịch sử được đưa ra ánh sáng gần đây, rõ ràng Mendel là một nhà khoa học cẩn thận; thận trọng, kiên nhẫn và sát sao với dữ liệu. Những phẩm chất này giúp cho ông có những khám phá vượt qua thử thách của thời gian. Lễ kỷ niệm 200 năm ngày sinh của ông vào ngày 22 tháng 7 năm 1822 là dịp để tôn vinh và công nhận một người khổng lồ trong khoa học. Peter van Dijk tại KeyGene ở Wageningen, Hà Lan và các đồng nghiệp của ông viết trong một bài báo thuộc mục Quan điểm trên Nature Genetics^[2]: “Nhìn lại qua những gì đã được biết về tế bào vào giữa thế kỷ 19, có thể thấy Mendel đã đi trước thời đại của mình hàng thập kỷ.”

Olaf Scholz độc diễn ở Bắc Kinh trong bối cảnh ngờ vực của phương Tây đối với Trung Quốc

OLAF SCHOLZ ĐỘC DIỄN Ở BẮC KINH TRONG BỐI CẢNH NGỜ VỰC CỦA PHƯƠNG TÂY ĐỐI VỚI TRUNG QUỐC

Pierre-Antoine Donnet

Thủ tướng Đức Olaf Scholz được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đón tiếp tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, ngày 4 tháng 11 năm 2022. (Nguồn: DW)

Thủ tướng Đức Olaf Sholz đã có chuyến thăm chớp nhoáng tới Bắc Kinh vào hôm thứ Sáu (ngày 4 tháng 11), trở thành nhà lãnh đạo đầu tiên của nhóm G7 đến thăm Trung Quốc kể từ ba năm qua. Chuyến thăm của ông đã dấy lên những chỉ trích gay gắt ở châu Âu và ngay cả ở nước Đức, khi rạn nứt giữa Trung Quốc và phương Tây ngày càng gia tăng.

Chuyến thăm chỉ kéo dài 11 giờ, nhưng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã hoan nghênh chuyến công du của Thủ tướng Đức. Chủ tịch Trung Quốc đã kêu gọi Đức tăng cường quan hệ với Trung Quốc, trong khi Olaf Sholtz đã ca ngợi ngành công nghiệp Đức và cho biết chuyến thăm của ông sẽ giúp “phát triển hơn nữa” quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai nước. Nếu Olaf Sholtz đã nói với báo chí nước ngoài rằng ông đã yêu cầu Chủ tịch Tập Cận Bình sử dụng “ảnh hưởng của mình” để Nga chấm dứt “cuộc chiến tranh xâm lược” chống lại Ukraine, thì người đối thoại ông đã đáp lại: “Trung Quốc và Đức cần phải tôn trọng lẫn nhau” và “cùng nhau chống lại các cuộc can thiệp” vào mối quan hệ của họ, theo lời tường thuật của đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV.

Những lời được cho là của Tập Cận Bình đang nhắm đến Hoa Kỳ, mà không nói ra một cách rõ ràng. Thực vậy, chủ tịch Trung Quốc từ lâu đã hy vọng sử dụng mối quan hệ của Trung Quốc với Liên minh châu Âu để làm đối trọng với người Mỹ, khi những căng thẳng với Hoa Kỳ không ngừng gia tăng.

Những người đào ngũ giai cấp xuất thân trong văn học: trường hợp của Annie Ernaux

NHỮNG NGƯỜI ĐÀO NGŨ GIAI CẤP XUẤT THÂN TRONG VĂN HỌC: TRƯỜNG HỢP CỦA ANNIE ERNAUX

Tác giả: Isabelle Charpentier

Giáo sư Xã hội học, Đại học Picardie Jules Vernes (UPJV)

Annie Ernaux, người đạt giải Nobel văn học năm 2022, trò chuyện với tác giả Kate Zambreno tại Albertine Books, New York, ngày 10/10/2022.

Là nữ văn sĩ với thành công ngày càng lớn trước công chúng mặc dù thường có những phê bình tranh luận khi mỗi tác phẩm mới của bà được xuất bản, Annie Ernaux vừa mới đạt giải thưởng Nobel văn học năm 2022. Được xuất bản trong collection Blanche chez Gallimard (Bộ sưu tập Blanche - Nhà xuất bản Gallimard) ngay từ tác phẩm đầu tiên, một tác phẩm tự truyện xuất bản năm 1974 (Les Armoires vides - Những cái tủ trống), trước đây bà đã nhiều lần được trao các giải thưởng văn học: ví dụ giải Renaudot và giải Maillé-Latour-Landry vào năm 1984 cho tác phẩm La Place (Chỗ đứng), giải Marguerite Duras và giải François Mauriac cho tác phẩm Les Années (Những năm tháng) vào năm 2008, cũng như giải Tiếng Pháp (2008) - Prix de la langue française - và giải Marguerite Yourcenar (2017) cho toàn bộ các tác phẩm của bà.

Sinh năm 1940, là con của những công nhân vùng Normandie về sau trở thành tiểu thương, chủ của một tiệm tạp hóa và cà phê ở Yvetot, bà đã trở thành một “người lai về mặt xã hội” (“une métisse sociale”) nhờ vốn văn hóa mà bà đã đạt được thông qua trường học, “một người chuyển lên tầng lớp trên” (“déclassée par le haut”), hay còn là một người “đào ngũ giai cấp”. như bà thường thích tự định nghĩa mình như vậy.

Cáo phó: James Lovelock

CÁO PHÓ: JAMES LOVELOCK

Pearce Wright và Tim Radford

Nhà khoa học, nhà môi trường học, nhà phát minh và là người theo thuyết Gaia xem Trái Đất như một hệ thống tự điều chỉnh tiêu biểu.

James Lovelock tại nhà riêng ở Abbotsbury, Dorset, năm 2014. Ảnh: Laura Jones/BNP

Những khám phá của nhà khoa học James Lovelock có ảnh hưởng to lớn đến sự hiểu biết của chúng ta về tác động toàn cầu của loài người, và đối với việc tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất. Một nhà văn và một diễn giả sôi nổi, ông đã trở thành anh hùng của phong trào xanh, mặc dù ông ấy là một trong những nhà phê bình nó dữ dội nhất.

Một số vấn đề trong nghiên cứu của ông đã trở thành các mối quan tâm về môi trường mãnh liệt nhất vào cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, trong số đó có vấn đề các chất ô nhiễm công nghiệp ngấm ngầm lan khắp môi trường sống; tầng ôzôn bị phá hủy; và mối đe dọa tiềm tàng từ hệ thống sưởi toàn cầu. Ông ủng hộ năng lượng hạt nhân và bảo vệ các ngành công nghiệp hóa chất – những lời cảnh báo của ông ngày càng đậm ý nghĩa của ngày tận thế.

Biến đổi khí hậu: những điều cần biết trước hội nghị COP27

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT TRƯỚC HỘI NGHỊ COP27

DIỄN ĐÀN. Nhà kinh tế Christian de Perthuis dựng lên một hiện trạng trước thềm hội nghị lần thứ 27 của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, sẽ khai mạc tại Sharm el-Sheikh vào ngày 6 tháng 11.

Christian de Perthuis^[*]

Về CO₂ và nitơ oxit, hai loại khí nhà kính, các trữ lượng đo được vào năm 2021 tăng, theo thứ tự, 149% và 124% so với thời kỳ tiền công nghiệp. © MARTIN BERTRAND/Hans Lucas qua AFP

Hội nghị lần thứ 27 của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu sẽ khai mạc tại Sharm el-Sheikh vào ngày 6 tháng 11. Nhiều báo cáo được công bố trước thềm hội nghị cho phép thiết lập hiện trạng mà các nhà đàm phán sẽ đối mặt khi bắt đầu các cuộc thảo luận.

Chính sự gia tăng trữ lượng khí nhà kính (GHG) đã làm nhiệt độ thời tiết trên hành tinh nóng lên. Từ đó cho thấy tầm quan trọng của việc đạt được, càng nhanh càng tốt, sự trung hòa carbon (hay “trung hòa khí hậu”) để ổn định trữ lượng này. Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), ngày 26 tháng 10, đã công bố những dữ liệu gần đây nhất về trữ lượng của ba loại khí nhà kính chính.

Tăng trưởng kinh tế ở châu Á: Trung Quốc không còn là đầu tàu, Đông Nam Á và Ấn Độ tiếp nối vai trò đó

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CHÂU Á: TRUNG QUỐC KHÔNG CÒN LÀ ĐẦU TÀU, ĐÔNG NAM Á VÀ ẤN ĐỘ TIẾP NỐI VAI TRÒ ĐÓ

Hubert Testard

Một nữ công nhân Trung Quốc tại một xưởng dệt ở Hình Đài thuộc tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc, gần Bắc Kinh. (Nguồn: Asia Times)

IMF và Ngân hàng Thế giới vừa công bố các dự báo kinh tế cho năm nay và năm sau. Ở châu Á, bức tranh được các định chế quốc tế vẽ ra là chưa từng có tiền lệ trong bốn mươi năm qua. Trung Quốc không còn là đầu tàu của nền kinh tế châu Á, Đông Nam Á và Ấn Độ đang tiếp nối vai trò đó một cách mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự suy giảm kinh tế toàn cầu và cuộc khủng hoảng năng lượng đều có cái giá của chúng. Một số quốc gia ở ngoại vi lục địa châu Á đã không chống đỡ nổi và đang chìm trong khủng hoảng. Để đánh giá bức tranh mới này phải chăng chỉ mang tính tình thế, thì cần phải biết Tập Cận Bình suy nghĩ điều gì trong đầu, và liệu Trung Quốc có khả năng quay trở lại chủ nghĩa thực dụng hay không.

Lời phán của IMF và Ngân hàng Thế giới trong các ước tính của tháng 10 năm 2022 mang tính dứt khoát đối với Trung Quốc. Tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc trong năm 2022 sẽ không vượt quá 3,2% hoặc 2,8% theo các dự báo tương ứng của hai định chế trên. Các số liệu của quý III vừa được công bố không đặt lại vấn đề về kịch bản này: các con số xác nhận mức tăng trưởng kinh tế ở mức 3% trong 9 tháng đầu năm. Đây là con số gần bằng với mức tăng trưởng kinh tế toàn cầu, điều này có nghĩa là Trung Quốc không còn ở trong giai đoạn bắt kịp tăng trưởng trong năm 2022, một tình thế mà đế chế trung tâm chưa hề trải nghiệm kể từ năm 1976, dưới thời chủ tịch Mao Trạch Đông. Hai định chế trên dự báo mức tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc cho năm 2023 vẫn ở mức kém, khoảng 4,5%. Cùng lúc đó, Đông Nam Á và Ấn Độ đang thể hiện khả năng chịu đựng các cú sốc khi đối mặt với sự suy giảm kinh tế toàn cầu.

Vài suy nghĩ về một di sản

VÀI SUY NGHĨ VỀ MỘT DI SẢN

Gregor Johann Mendel, 'cha đẻ của di truyền học hiện đại', ra đời cách đây 200 năm, vào ngày 20 tháng 7 năm 1822. Để kỷ niệm cột mốc quan trọng này, trong ấn bản tháng 7, chúng tôi suy ngẫm về di sản của ông và trách nhiệm của lĩnh vực này xung quanh tiềm năng sử dụng và lạm dụng di truyền học và nghiên cứu bộ gien.

Tháng 7 năm 2022 tới đây là đã qua hai thế kỷ tính từ ngày sinh của Gregor Mendel. Để kỷ niệm cột mốc quan trọng này, hai bài viết trong mục Bình luận ^[1],[2] và Quan điểm^[3] trong số tháng 7 của tạp chí Nature Reviews Genetics sẽ suy ngẫm về công trình của Mendel và một di sản khoa học đã định hình lĩnh vực của chúng ta.

Chân dung Gregor Johann Mendel.
(Do Tu viện Brno Cũ của Dòng Thánh Augustine cung cấp)

Ngoài việc được biết đến như là cha đẻ của di truyền học hiện đại, Mendel thường được coi như một hình mẫu của nhà đổi mới khoa học mà ít ai biết đến vì những ý tưởng của ông không được chấp nhận hoặc công nhận rộng rãi mãi cho đến đầu thế kỷ 20, khoảng 30 năm sau khi công trình của ông trên cây đậu Hà Lan được công bố. Việc khám phá lại các quy luật di truyền của Mendel vào đầu những năm 1900 trùng hợp với sự trỗi dậy của phong trào ưu sinh, phong trào này chiếm lĩnh di truyền học Mendel làm nền tảng khoa học mới, áp dụng sai các sơ đồ trội/lặn để giải thích những đặc điểm, hành vi và năng lực phức tạp của con người. Thuyết ưu sinh sẽ còn tiếp tục hỗ trợ sự phát triển vô số chương trình nghị sự về xã hội và chính trị, bao gồm luật triệt sản và nhập cư của Hoa Kỳ và các chính sách của Đức Quốc xã. Ví dụ, những người theo chủ nghĩa ưu sinh đã ủng hộ và thúc đẩy Đạo luật Nhập cư Johnson – Reed năm 1924, hạn chế đáng kể sự nhập cư vào Hoa Kỳ từ những quốc gia châu Âu đối với những người dân bị coi là người da màu^[4].