TRUNG QUỐC ĐANG ĐÁNH CƯỢC RẰNG TRÍ
TUỆ NHÂN TẠO GIÁ RẺ SẼ KHIẾN CẢ THẾ GIỚI “NGHIỆN” CÔNG NGHỆ CỦA HỌ
 |
| VGC / Getty Images |
Trí tuệ nhân tạo
(AI) đang trải qua một thời kỳ đậm dấu ấn Trung Quốc. Những động
thái gần đây từ các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đang đặt ra thách thức sự
thống trị của các “phòng thí nghiệm hàng đầu” của Mỹ như Google và OpenAI.
Tuần trước, ByteDance, công ty đứng
sau TikTok, đã phát hành công cụ tạo video bằng trí tuệ nhân tạo có tên
Seedance 2.0, tạo ra các đoạn phim chất lượng cao từ các câu lệnh bằng văn bản,
thản nhiên phớt lờ vấn đề bản quyền. Tuần
này, Anthropic, công ty Mỹ đứng sau chatbot Claude, cho biết ba phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đã tạo
ra hàng nghìn tài khoản giả để vơ vét câu trả lời của Claude bằng phương pháp “chưng
cất” (distillation: kỹ thuật huấn luyện AI giá rẻ bằng cách chắt lọc tri thức từ
những mô hình hàng đầu – ND), có thể được dùng để cải thiện các mô hình AI.
Những sự kiện này khiến nhiều người cho rằng Trung Quốc có thể đang chiếm ưu thế trong cuộc chiến thống trị lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Vậy, Trung Quốc có đang thắng thế trong “cuộc đua AI” thật không?
Những công cụ giá rẻ và phổ biến
Mặc dù hầu hết các mô hình AI
tiên tiến hàng đầu vẫn do các công ty Mỹ sản xuất, Trung Quốc đang nỗ lực phát
triển các công cụ AI giá rẻ, được sử dụng rộng rãi, điều này có thể tạo ra sự
phụ thuộc toàn cầu vào các nền tảng của Trung Quốc.
Hãng Reuters đưa tin ngành công
nghiệp này đang chuẩn bị để ứng phó với “làn
sóng” các mô hình AI giá rẻ của Trung Quốc, với các hệ thống Trung Quốc liên tục
đẩy chi phí sử dụng xuống thấp.
Kế hoạch là gì? Các tài liệu
chính sách chính thức về trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc cho thấy nước này coi AI là “động
lực mới để xây dựng Trung Quốc thành một cường quốc cả về sản xuất lẫn không
gian mạng”, và “động
lực mới cho phát triển kinh tế”.
Từ năm 2017, Trung Quốc đã nhận
thức rằng công nghệ này là trọng tâm của “cuộc cạnh tranh quốc tế”. Một tài liệu chính sách quan trọng nêu
rõ: “Đến năm 2030, công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc phải đạt
đến trình độ dẫn đầu thế giới, đưa Trung Quốc trở thành trung tâm đổi mới sáng
tạo AI chủ chốt trên toàn cầu”.
Việc tập trung trở thành thế lực thống
trị trong lĩnh vực AI này giúp giải thích tại sao các công ty Trung Quốc đang đánh
mạnh vào yếu tố giá. Nếu có thể tạo ra AI đủ rẻ, biết đâu bạn có thể làm nó phủ
sóng khắp thế giới.
Chi phí góp phần quyết định ai sẽ
áp dụng AI trước tiên, và mô hình nào sẽ được triển khai đầu tiên trong phần mềm
và dịch vụ. Ngay cả khi Hoa Kỳ vẫn dẫn đầu trong hầu hết các chuẩn đối sánh hàng
đầu, các sản phẩm của Trung Quốc vẫn có thể vươn tầm ảnh hưởng toàn cầu nếu có
nhiều bên sử dụng và phụ thuộc vào chúng.
Sức mạnh mềm từ công nghệ cao
Nhưng Trung Quốc không giới thiệu
công nghệ trí tuệ nhân tạo của mình với thế giới như một sản phẩm chỉ mang lại
lợi ích cho riêng nước này. Thay vào đó, họ quảng bá nó như một đóng góp cho
nhân loại.
Một tuyên bố năm 2019 về “các
nguyên tắc quản trị” từ một ủy ban chuyên gia quốc gia về quản trị AI cho rằng
việc phát triển AI nên nâng cao “phúc lợi chung của nhân loại” và “phục vụ sự
tiến bộ của nền văn minh nhân loại”.
Những cụm từ này miêu tả AI như một
công nghệ thúc đẩy sự phát triển của nhân loại, chứ không chỉ phục vụ lợi ích của
Trung Quốc. Nó ngụ ý rằng vị thế lãnh đạo của Trung Quốc trong lĩnh vực AI là
có lợi cho tất cả mọi người.
Đây là một ví dụ về sức mạnh mềm
của Trung Quốc. Các công cụ như Seedance có thể đe dọa mô hình kinh doanh của
Hollywood, nhưng chúng còn giữ một vai trò khác. Các nội dung tạo sinh chất lượng
cao với chi phí thấp có thể lan truyền nhanh chóng.
Nếu các hệ thống của Trung Quốc
trở nên phổ biến, chúng có thể ảnh hưởng đến người sáng tạo nội dung, thói quen
của giới lập trình và sự lệ thuộc vào nền tảng, đặc biệt là ở các thị trường
ngoài phương Tây, nơi cần các công cụ giá cả phải chăng và có thể không thích sự
thống trị của công nghệ Mỹ.
Sự lan rộng của ‘mô hình Trung Quốc’
Đối với các nền dân chủ tự do như
Vương quốc Anh, Úc và Canada, sự phát triển của các công cụ AI Trung Quốc tạo
ra một bài toán khó về chiến lược. Sẽ không dễ dàng để quản lý các mối lo ngại
về an ninh liên quan đến công nghệ Trung Quốc trong khi vẫn phải tránh bị cô lập
về công nghệ nếu các công cụ AI của Trung Quốc được sử dụng rộng rãi.
Công cụ trí tuệ nhân tạo của
Trung Quốc cũng có mặt tối. Viện nghiên cứu Freedom House của Mỹ mô tả Trung
Quốc là quốc gia có “điều kiện tự do internet tồi tệ nhất thế giới”, và cho rằng các
quốc gia khác hiện đang “đón nhận mô hình Trung Quốc về kiểm duyệt trên diện rộng
và giám sát tự động”.
Năm 2022, Cục Quản lý Không gian
mạng Trung Quốc đã ban hành các quy định về các
thuật toán điều phối bảng tin (mạng xã hội) và các nền tảng video ngắn. Các nhà
cung cấp dịch vụ được yêu cầu phải “giữ vững các định hướng giá trị chính thống”
và “lan tỏa năng lượng tích cực một cách quyết liệt”.
Các thuật toán này rất quan trọng
vì chúng định hình những gì mọi người thấy và những thứ bị chặn. Do đó, những
quy định này cho thấy chính phủ Trung Quốc rất quan tâm đến việc kiểm soát
thông tin trên các nền tảng mạng xã hội và công cụ trí tuệ nhân tạo của mình.
Thế lưỡng nan cho các bên thứ ba
Không phải mọi công cụ AI của
Trung Quốc đều là vũ khí tuyên truyền. Thay vào đó, Trung Quốc đang xây dựng
công nghệ AI tầm cỡ thế giới trong một hệ thống chuyên chế ưu tiên kiểm soát
thông tin.
Điều này có nghĩa là khả năng của
Trung Quốc trong việc tạo ra ưu thế thương mại mạnh mẽ cho trí tuệ nhân tạo tạo
sinh (generative AI), bất chấp những tuyên bố về việc phục vụ “nền văn minh
nhân loại”, nhiều khả năng cũng sẽ làm cho việc kiểm duyệt và quản lý dư luận trở
nên rẻ hơn và dễ dàng hơn.
Mô hình kinh doanh và quyền lực mềm
của Trung Quốc là một câu chuyện lớn hơn nhiều so với thái độ coi thường bản
quyền của Seedance hay những lo ngại về sở hữu trí tuệ của Anthropic. Mục tiêu
của Trung Quốc là xây dựng các công cụ trí tuệ nhân tạo sánh ngang với những
công cụ do các gã khổng lồ công nghệ của Mỹ tạo ra, giữ chúng ở giá thành thấp
và phổ cập toàn cầu.
Đối với các quốc gia khác, điều
này có thể tạo ra một tình huống khó xử. Một khi có công nghệ đã trở thành tiêu
chuẩn, thật khó để đưa ra lý do chính đáng cho việc sử dụng sản phẩm khác.
Câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu các nền
dân chủ tự do có thể áp dụng các sản phẩm giá rẻ của Trung Quốc mà không rơi
vào tình trạng phụ thuộc vào các hệ thống được định hình bởi mô hình chính trị chuyên
chế hay không.
Tác giả
 |
| Nicholas Morieson |
Nghiên cứu viên, Viện Nghiên cứu về Quyền công dân và Toàn cầu hóa Deakin, Đại học Deakin
Tuyên bố công khai
Nicholas Morierson không làm việc,
tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có
thể hưởng lợi từ bài báo này, và không có sự trực thuộc nào ngoài giới chuyên
môn của mình.
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: How China is betting cheap AI will get the world hooked on its tech, The
Conversation, February 26, 2026.
