HIỆU ỨNG CHATGPT: TRONG 3 NĂM, CHATBOT AI ĐÃ THAY ĐỔI CÁCH CON NGƯỜI TRA CỨU THÔNG TIN
 |
| ChatGPT đã trở thành ứng dụng “mặc định” của hàng trăm triệu người. Nguồn ảnh: AP/Kiichiro Sato |
Ba năm trước, nếu ai đó cần sửa một vòi nước bị rò rỉ hoặc muốn tìm hiểu về lạm phát, họ thường làm một trong ba việc: gõ câu hỏi vào Google, tìm video hướng dẫn trên YouTube, hoặc tuyệt vọng gọi trợ lý ảo Alexa để nhờ giúp đỡ.
Ngày nay, hàng triệu người bắt đầu theo một cách khác: họ mở ChatGPT và chỉ cần hỏi.
Tôi là giáo sư kiêm giám đốc nghiên cứu về Tác động và Chiến lược AI tại Thư viện Đại học bang Mississippi [Hoa Kỳ]. Với tư cách là một học giả nghiên cứu về truy xuất thông tin, tôi nhận thấy rằng sự thay đổi trong công cụ mà con người tìm đến đầu tiên trong việc tìm thông tin chính là cốt lõi của việc ChatGPT đã làm biến đổi cách chúng ta sử dụng công nghệ hằng ngày.
Sự thay đổi trong hành vi tìm kiếm
Thay đổi lớn nhất không phải là việc các công cụ khác biến mất. Mà là ChatGPT đã trở thành cánh cổng chính mới dẫn đến thông tin. Chỉ trong vài tháng sau khi ra mắt vào ngày 30/11/2022, ChatGPT đã đạt 100 triệu người dùng hàng tuần. Đến cuối năm 2025, con số này tăng lên 800 triệu. Điều đó khiến nó trở thành một trong những công nghệ tiêu dùng được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới.
Các khảo sát cho thấy việc sử dụng này không chỉ xuất phát từ tò mò – mà phản ánh một thay đổi thực sự trong hành vi. Một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Pew năm 2025 cho thấy 34% người trưởng thành tại Mỹ đã sử dụng ChatGPT, gần gấp đôi so với năm 2023. Trong nhóm dưới 30 tuổi, đa số (58%) đã từng sử dụng. Một cuộc thăm dò của AP-NORC cho biết khoảng 60% người trưởng thành ở Mỹ sử dụng AI để tìm kiếm thông tin, – đây là mục đích sử dụng phổ biến nhất. Con số này tăng lên 74% ở nhóm dưới 30 tuổi.
Các công cụ tìm kiếm truyền thống vẫn là “xương sống” của hệ sinh thái thông tin trực tuyến, nhưng cách mỗi người tìm kiếm đã thay đổi rõ rệt kể từ khi ChatGPT xuất hiện. Mọi người đang thay đổi công cụ mà họ ưu tiên sử dụng.
Trong nhiều năm, Google là lựa chọn mặc định cho mọi thứ, từ “cách đặt lại bộ định tuyến” đến “giải thích trần nợ công”. Những sự truy tìm thông tin cơ bản này chiếm phần lớn lưu lượng tìm kiếm. Nhưng chính những câu hỏi nhanh, mang tính làm rõ hằng ngày kiểu “điều này có nghĩa là gì” lại là thứ mà ChatGPT giờ đây trả lời nhanh hơn và gọn gàng hơn so với một trang đầy các liên kết.
Và người dùng đã nhận ra điều đó. Một khảo sát người tiêu dùng Mỹ năm 2025 cho thấy 55% người được hỏi hiện sử dụng ChatGPT của OpenAI hoặc chatbot Gemini của Google cho các tác vụ mà trước đây họ dùng Google Search để trợ giúp, với tỷ lệ sử dụng thậm chí còn cao hơn ở vương quốc Anh. Một phân tích hơn 1 tỷ phiên tìm kiếm cho thấy lưu lượng từ các nền tảng AI tạo sinh đang tăng trưởng nhanh hơn 165 lần so với việc tìm kiếm truyền thống, khoảng 13 triệu người trưởng thành tại Mỹ đã coi AI tạo sinh là công cụ chính để khám phá thông tin trực tuyến.
Điều này không có nghĩa là mọi người đã ngừng “tìm kiếm trên Google”, mà là ChatGPT đã tách ra những loại câu hỏi mà người dùng muốn có câu trả lời trực tiếp thay vì danh sách các liên kết. Bạn tò mò về bản cập nhật chính sách? Bạn cần một định nghĩa? Bạn muốn có cách lịch sự để trả lời một email khó chịu? ChatGPT nhanh hơn, mang tính đối thoại hơn và cho cảm giác chính xác hơn.
Trong khi đó, Google cũng không đứng yên. Giao diện kết quả tìm kiếm đã thay đổi đáng kể so với ba năm trước, khi Google tích hợp hệ thống AI Gemini trực tiếp vào đầu trang. Các phần “Tổng quan AI” xuất hiện phía trên các liên kết truyền thống có thể trả lời ngay nhiều câu hỏi đơn giản – đôi khi chính xác, đôi khi không.
Dù vậy, nhiều người vẫn chẳng bao giờ cuộn xuống quá bức ảnh chụp màn hình do AI tạo ra. Điều đó, kết hợp với tác động của ChatGPT, khiến số lượng tìm kiếm “không nhấp chuột” tăng vọt. Một báo cáo dựa trên dữ liệu Similarweb cho thấy lưu lượng từ Google tới các trang tin mới giảm từ hơn 2,3 tỷ lượt truy cập giữa năm 2024 xuống dưới 1,7 tỷ lượt vào tháng 5 năm 2025, trong khi tỷ lệ tìm kiếm tin tức kết thúc mà không nhấp chuột tăng từ 56% lên 69% chỉ trong một năm.
Google Search có thế mạnh trong việc dẫn tới nhiều nguồn và quan điểm khác nhau, nhưng kết quả đôi khi rối và thiên về tối ưu lượt nhấp hơn là sự rõ ràng. Ngược lại, ChatGPT cung cấp câu trả lời tập trung, mang tính hội thoại và ưu tiên giải thích hơn là xếp hạng. Tuy nhiên, câu trả lời của ChatGPT có thể thiếu tính minh bạch về nguồn và sự đa dạng góc nhìn mà ta thường thấy trên Google Search.
Về độ chính xác, cả hai đều có thể mắc sai sót. Điểm mạnh của Google là cho phép người dùng đối chiếu nhiều nguồn, trong khi độ chính xác của ChatGPT phụ thuộc nhiều vào chất lượng câu hỏi và khả năng nhận biết của người dùng khi nào cần kiểm chứng câu trả lời ở nơi khác.
OpenAI cũng đang tìm cách khiến người dùng ưu tiên ChatGPT cho việc tìm kiếm, chẳng hạn bằng việc phát triển trình duyệt tích hợp sẵn ChatGPT.
Loa thông minh và YouTube
Tác động của ChatGPT không chỉ dừng lại ở công cụ tìm kiếm. Các trợ lý giọng nói như Alexa hay Google Home vẫn phổ biến, nhưng tỷ lệ sở hữu đã giảm nhẹ. Một bản tóm tắt thống kê tìm kiếm bằng giọng nói năm 2025 ước tính rằng khoảng 34% người từ 12 tuổi trở lên sở hữu một loa thông minh, giảm so với 35% vào năm 2023. Dù không đáng kể, sự chững lại này có thể cho thấy các truy vấn phức tạp đang dần chuyển sang ChatGPT hoặc các công cụ tương tự. Khi người dùng cần lời giải thích chi tiết, kế hoạch từng bước hoặc trợ giúp soạn thảo văn bản, một trợ lý giọng nói chỉ trả lời bằng câu ngắn gọn bỗng trở nên hạn chế.
Ngược lại, YouTube vẫn là một “gã khổng lồ”. Tính đến năm 2024, nền tảng này có khoảng 2,74 tỷ người dùng, và tiếp tục tăng đều từ năm 2010. Trong nhóm thanh thiếu niên Mỹ, khoảng 90% cho biết họ sử dụng YouTube, khiến đây trở thành nền tảng phổ biến nhất trong nhóm này. Nhưng loại [nội dung] video mà mọi người tìm kiếm đang thay đổi.
Hiện nay, mọi người thường bắt đầu với ChatGPT và sau đó chuyển sang YouTube nếu cần thêm thông tin chi tiết từ các video hướng dẫn. Đối với nhiều tác vụ hằng ngày, như “giải thích về quyền lợi bảo hiểm sức khỏe của tôi” hoặc “giúp tôi viết email khiếu nại”, mọi người thường yêu cầu ChatGPT cung cấp bản tóm tắt, kịch bản hoặc danh sách kiểm tra. Họ chỉ tìm tới YouTube khi cần xem quy trình thực tế.
Bạn có thể thấy một xu hướng tương tự cũng xuất hiện trong các lĩnh vực chuyên môn. Chẳng hạn, các kỹ sư phần mềm trước đây thường dựa vào Stack Overflow để tìm lời khuyên và đoạn mã. Tuy nhiên, sau khi ChatGPT ra mắt, lượng câu hỏi giảm mạnh, và một phân tích cho thấy lưu lượng truy cập tổng thể đã giảm khoảng 50% từ năm 2022 tới năm 2024. Khi chatbot có thể tạo mã và giải thích theo yêu cầu, ngày càng ít người cần đăng câu hỏi lên diễn đàn công khai.
Vậy điều này dẫn chúng ta đến đâu?
Sau 3 năm hoạt động, ChatGPT không thay thế toàn bộ hệ sinh thái công nghệ mà đã tái sắp xếp nó; nó chỉ sắp xếp lại thứ tự các thành phần. Công cụ tìm kiếm mặc định đã thay đổi. Công cụ tìm kiếm vẫn phù hợp cho việc đào sâu và so sánh phức tạp. YouTube vẫn là nơi để xem con người thực hiện các thao tác thực tế. Những loa thông minh vẫn hữu ích cho những tình huống cần rảnh tay.
Nhưng khi cần hiểu một điều gì đó, nhiều người giờ đây bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện, thay vì một ô tìm kiếm. Đó chính là hiệu ứng ChatGPT thực sự: nó không chỉ bổ sung thêm một ứng dụng vào điện thoại di động – mà còn âm thầm thay đổi cách chúng ta tra cứu thông tin ngay từ điểm xuất phát.
Các từ khóa: Trí tuệ nhân tạo (AI), Google, YouTube, Công nghệ, Công cụ tìm kiếm, Trợ lý ảo Alexa, ChatGPT, Truy xuất thông tin, Chatbot AI
Tác giả
Giáo sư kiêm Giám đốc chương trình Tác động Nghiên cứu và Chiến lược AI, Đại học bang Mississippi [Hoa Kỳ]
Tuyên bố công khai
Deborah Lee không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài báo này, và không có bất kỳ sự trực thuộc liên quan nào ngoài giới chuyên môn của mình.
Nguyễn Việt Anh dịch
Nguồn: The ChatGPT effect: In 3 years the AI chatbot has changed the way people look things up, The Conversation, Nov 25, 2025.
