Chính thiên kiến nhận thức đã khiến chúng ta hoảng loạn trước vi rút Corona

Công nghệ & các Ý tưởng

CHÍNH THIÊN KIẾN NHẬN THỨC ĐÃ KHIẾN CHÚNG TA HOẢNG LOẠN TRƯỚC VI RÚT CORONA

Bạn có cảm thấy lo âu không? Trách nhiệm thuộc về tâm lý “sao nhãng xác xuất”.

Cass R. Sunstein

Ngày 29 tháng 02 năm 2020.

Từ Rome đến Milan, mọi người đều phòng ngừa dịch bệnh.

Người chụp ảnh: Marco Di Lauro/công ty Getty Images

Ở thời kì này, chẳng một ai có thể xác định tầm mức đe dọa từ virus Corona. Nhưng có một điều rất rõ là: rất nhiều người đang hoảng sợ quá mức cần thiết dù họ không có lý do cụ thể nào để phải sợ. Họ có một cảm giác phóng đại về nguy cơ cá nhân trong người họ.

Tại sao lại dẫn đến tình trạng như vậy?

Câu trả lời tốt nhất là một cái tên chẳng đáng yêu chút nào: “sao nhãng xác xuất” [probability neglect]. Giả sử có một tác nhân tiềm tàng chi phối các cảm xúc trong bạn, có thể bởi vì nó thực sự rất đáng sợ, hoặc cũng có thể bởi vì nó quá tuyệt diệu. Nếu đúng như vậy thì khả năng cực cao là bạn sẽ chú tâm vào nó – mà ít chú ý hơn đến một câu hỏi quan trọng mà bạn nên đặt ra, đó là xác xuất nó xảy ra là bao nhiêu.

Hướng tới việc nghiên cứu địa chính vi mô các không gian công cộng bình thường ở TPHCM

HƯỚNG TỚI VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỊA CHÍNH VI MÔ CÁC KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG BÌNH THƯỜNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Marie Gibert-Flutre^[1]

Marie Gibert-Flutre

Là nơi pha trộn và tương tác xã hội trong thành phố, các không gian công cộng nằm trong một vị trí mang tính nghịch lý ở Việt Nam hiện nay. Trong khi đất nước đang tìm cách tự lồng mình vào những luồng mang tính cạnh tranh của tiến trình toàn cầu hóa, chính quyền TPHCM hoàn toàn hỗ trợ cho việc sản xuất những cột mốc mới của siêu thành phố, chủ yếu dưới hình thức những dự án lớn mang tính biểu tượng: sự quy hoạch những không gian công cộng rộng lớn phải biểu hiện sự hiện đại hóa của đất nước và sự gia nhập của thành phố vào câu lạc bộ được thèm muốn của những siêu thành phố mới nổi. Nhưng, cùng lúc, sự phong phú đã có từ lâu của những không gian công cộng bình thường, với một quy mô nhỏ hơn nhiều - những “không gian công cộng bỏ túi” – càng ngày càng bị trực tiếp đe dọa. Có hai loại đe dọa. Trên phương diện quy hoạch thực tiễn, sự xúc tiến những giao dịch bất động sản lớn và việc xây dựng những hạ tầng cơ sở lớn - mà sự xây dựng tuyến metro là biểu hiện rõ ràng nhất – bào chữa cho sự biến đi dần những không gian mở nhỏ, đặc biệt là các công viên, quảng trường nhỏ, hẻm. Ngoài ra, trên bình diện của quy hoạch được quy chế hóa, nhiều chương trình rộng lớn của Nhà Nước để dẹp bỏ các không gian công cộng đang đe dọa, và ngày càng công khai, tính đa chức năng của những không gian công cộng được thừa hưởng và sự đa dạng lịch sử trong việc sử dụng chúng.

Thành phố thông minh đã trở thành một loại huyền thoại cứu nguy

“THÀNH PHỐ THÔNG MINH ĐÃ TRỞ THÀNH MỘT LOẠI HUYỀN THOẠI CỨU NGUY”

PHỎNG VẤN. Những người dân cử đã không đo lường được sức mạnh của những công ty kỹ thuật số khổng lồ, theo Jean Haëntjens. Phải chăng những thuật toán của họ sẽ sớm cai trị những thành phố của chúng ta? Phỏng vấn do Laurence Neuer thực hiện.

----------------------

Jean Haëntjens (1950-)

Jean Haëntjens, nhà kinh tế và hoạch định đô thị, hiện là giám đốc công ty tư vấn về các chiến lược đô thị (Urbatopie), quy hoạch đô thị và phát triển lãnh thổ. Ông tốt nghiệp kinh tế học (HEC Paris) và đô thị học (Sciences Po Urba).

Năm 2008, ông cho xuất bản cuốn “Sức mạnh của các thành phố”, và sau đó đã cho xuất bản năm cuốn sách và hai mươi bài báo (đáng chú ý trên tạp chí Futuribles và Urbanisme) về các chủ đề của thành phố bền vững, chiến lược đô thị và thành phố của thế kỷ XXI.

Ông đã tổ chức hơn 100 hội thảo và hội nghị về cùng một chủ đề cho chính quyền địa phương, các công ty, trường đại học và các tổ chức quốc tế ở Châu Âu và Bắc Mỹ.

 -------------------------------------------------

Giao thông xe ô tô ở Singapore. Quốc gia-đô thị được xem như là tiến bộ nhất trên thế giới về mặt hỗ trợ cho sự giao thông trong thành phố.

Ảo ảnh về một “thành phố dịch vụ được số hóa” (hay là smart city) có thể sắp thắng những người được dân cử và giết chết nền dân chủ không? Trong cuốn sách cuối của ông, Comment les géants du numérique veulent gouverner nos villes? (Những công ty kỹ thuật số khổng lồ muốn cai trị các thành phố của chúng ta như thế nào?), nhà kinh tế học Jean Haentjens đã cảnh cáo: “việc các công ty kỹ thuật số đặt sự giám hộ của họ trên các thành phố chính trị có thể được thực hiện với sự tiếp tay của vài thị trưởng, vốn bị sự tích lũy các thách thức tràn ngập hay mong muốn giành được một hình ảnh hiện đại. Ngay Seattle cũng đã mang biệt danh thành phố Amazon?”, chuyên gia về chiến lược thành phố đã khẳng định như vậy.

Phải chăng chúng ta sẽ sớm biến thành những động vật hạnh phúc bị nhốt trong chuồng trong một thế giới tốt đẹp nhất mà thuyết “giải pháp công nghệ” cho thành phố đã hứa hẹn? Liệu vũ khí của luật pháp có thể đủ để kiềm chế tham vọng của những “chúa tể của các thuật toán” vốn muốn chiếm dụng sự quản lý các thành phố không?

Virus Corona: bức thư xúc động của một hiệu trưởng người Ý gửi học sinh của mình

VIRUS CORONA: BỨC THƯ XÚC ĐỘNG CỦA MỘT HIỆU TRƯỞNG NGƯỜI Ý GỬI HỌC SINH CỦA MÌNH

Giữa cuộc khủng hoảng virus Corona, lời của một vị hiệu trưởng [trường trung học] đã làm xúc động toàn nước Ý. Ông cảnh báo chống lại “sự đầu độc các mối quan hệ xã hội”.

Cuộc phỏng vấn do Quentin Raverdy, phóng viên ở Ý, thực hiện

04/03/2020

Đó là một bức thư mộc mạc được đăng trên trang web của trường trung học khoa học Alessandro-Volta ở Milan, trong khi cơ sở này vừa phải đóng cửa trước sự lây lan choáng ngợp của virus Corona ở vùng Lombardie. Thay vào đó, bức thư của hiệu trưởng Domenico Squillace gửi đến 1.200 học sinh của ông đã có một sự cộng hưởng khó tin, được chia sẻ hàng loạt trên các mạng xã hội, rồi được các phương tiện truyền thông nước này lần lượt đăng tải.

Domenico Squillace, 64 tuổi, “giáo viên lớn tuổi về tiếng Ý và văn học”, như lời tự giới thiệu của ông, muốn mang lại một chút lý lẽ trong sự báo động đang bao trùm. Ví dụ, trong thư, ông đã khuyên các học sinh của mình “giữ bình tĩnh, không để bị lôi cuốn bởi hoang tưởng tập thể, tiếp tục một cuộc sống bình thường – với các biện pháp phòng ngừa cần thiết”. Và đặc biệt, vị hiệu trưởng đã kêu gọi các học sinh cảnh giác với “sự đầu độc các mối quan hệ xã hội”.

Domenico Squillace

Alessandro Manzoni (1785 - 1873)

Để củng cố quan điểm của mình, Squillace viện dẫn một tác giả khá nổi tiếng mà các học sinh trẻ tuổi của bán đảo đều biết, đó là Alessandro Manzoni. Và đặc biệt tác phẩm của nhà văn người Lombardie của thế kỷ XIX: Les Fiancés [Những người đính hôn]. Một cuốn sách trung tâm, một trong những tác phẩm nền tảng của ngôn ngữ Ý với bản trường ca La Divine Comédie [Thần khúc] của Dante. Như thế, Domenico Squillace đã gợi lại trong ký ức các học sinh của ông một bản mô tả ấn tượng của Manzoni về sự tàn phá của bệnh dịch hạch vào năm 1630 (được “bọn Đức” mang đến) ở Milan.

Xã hội học: đối tượng và phương pháp (É. Durkheim, 1895)

XÃ HỘI HỌC: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP (1895)

Tác giả: Émile Durkheim*
Người dịch: Nguyễn Văn Khoa

*

Émile Durkheim (1858-1917)

Một khoa học hình thành và khác biệt với một khoa học khác ở chỗ nó có một đối tượng và/hay một phương pháp đặc thù. Như vậy, để trả lời cho câu hỏi “xã hội học phải chăng là một khoa học?”, ta có hai vấn đề phải giải quyết. Và trên hai vấn đề này, Émile Durkheim cho thấy ông vừa tiếp nối Auguste Comte, vừa đối lập với Comte. Bởi trong mắt Durkheim, nhà xã hội học phải loại bỏ mọi “tiên đề”, tức là mọi giả định mà ta bị cám dỗ sử dụng thay cho các sự kiện hiện thực, để chỉ tập trung nghiên cứu loại sự kiện thực sự quan sát được mà thôi.

Vấn đề đầu tiên là phải phân định rõ đối tượng của xã hội học – cụ thể là phân biệt sự kiện xã hội với sự kiện tâm lý và sự kiện sinh học^[1]. Ở đây, Comte cho rằng không có gì trong các quy luật tiến hóa của xã hội mà lại không thể hiểu và giải thích được từ bản chất của con người, như những gì đã nảy sinh và hình thành từ sự phát triển đầy đủ của bản chất tâm lý, sinh lý đó. Hệ quả là những hiện tượng xã hội chỉ có thể bước vào khoa học sau khi đã bị quy giản vào những điều kiện cơ bản, tâm lý hay hữu cơ, của chúng. Theo Durkheim, đây là một tiên đề: “sự kiện xã hội không thể nào bị nhầm lẫn với các hiện tượng hữu cơ, vì chúng bao gồm những biểu tượng và hành động; cũng không thể nào bị nhầm lẫn với các hiện tượng tâm lý, vốn chỉ tồn tại trong ý thức cá nhân và thông qua nó”. Ông cho rằng có một sự kiện xã hội đặc thù; nó được hiển thị không chỉ bằng hành vi mà còn thông qua biểu tượng, và những biểu tượng này cùng các hành vi đi kèm với chúng được áp đặt từ bên ngoài cho mỗi cá nhân. Khi tôi quyết định lập gia đình hoặc tôn trọng luật pháp chẳng hạn, đấy là tôi đã tự động tuân theo các nề nếp mà xã hội áp đặt, chứ không phải là một quyết định cá nhân. Xã hội không chỉ đơn giản là một tập hợp những cá nhân. Nó có các quy tắc riêng mà nó áp đặt bằng nhiều biện pháp cưỡng chế đối với mọi thành viên của mình.

Vấn đề thứ hai là xác định một phương pháp. Chính Comte đã chỉ ra rằng tính khoa học chẳng là gì khác hơn là tính thực chứng của nó – nghĩa là sự kiện nó được đặt trên sự quan sát những sự kiện. Thế nhưng học thuyết của Comte về sự phát triển tuyến tính của loài người qua ba giai đoạn lại chỉ là một giả thuyết. Quan sát hiện thực chỉ cho ta thấy, ngược lại, là loài người bị phân chia thành một số xã hội không phát triển theo cùng một cách, và không thể bị quy giản vào một mô hình thống nhất, hướng về cùng một cứu cánh. Để loại trừ mọi thứ “tiên đề” có thể còn ẩn nấp đâu đó trong xã hội học thực chứng, ta cần phải đặt ra ngoài phạm vi của khoa học này mọi quan hệ với triết lý lịch sử. Theo Durkheim, nhà xã hội học không cần phải đi tìm nguyên nhân của một thực trạng xã hội trong quá khứ trước đó, hoặc trong tương lai sau này. Ông ta phải truy tìm nó trong “môi trường xã hội nội bộ”, nghĩa là trong một lý do cùng tồn tại với sự kiện và thực tế xã hội, một nguyên nhân xã hội học đặc thù, không vướng mắc vào một hệ tư tưởng lịch sử nào cả.

Virus Corona: “Tin giả ảnh hưởng đến đại dịch”

VIRUS CORONA: “TIN GIẢ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐẠI DỊCH”

Các thuyết âm mưu, phát triển xung quanh đại dịch, có thể thúc đẩy sự lây lan của đại dịch, theo cảnh báo của nhà tâm lý học Sebastian Dieguez.

Cuộc phỏng vấn do Thibaut Déléaz thực hiện

Ngày 02/03/2020

Một đại dịch thoả mãn tất cả những điều kiện để các thuyết âm mưu phát triển. (Ảnh minh họa) © JOSEPH EID / AFP

“Có một chút kỳ lạ trong cách làm giảm bớt tính bi kịch của con virus này trong 10 ngày qua trên các kênh tin tức […] nhưng để thực hiện những biện pháp chưa từng có tiền lệ. […] liệu người ta có che giấu chúng ta điều gì đó hay không?!!!!” Xét qua các bài viết đăng trên các mạng xã hội, ca sĩ Matt Pokora đã không mấy hài lòng khi buổi hòa nhạc của mình bị hủy bỏ sau lệnh của chính quyền trước đại dịch virus Corona. Đến mức sa vào thuyết âm mưu, giống như nhiều trường hợp khác trong những tuần gần đây.

Sebastian Dieguez

Thoát khỏi từ một phòng thí nghiệm Trung Quốc, được cấp bằng sáng chế một năm trước khi xuất hiện tại một học viện do Bill Gates tài trợ, bắt nguồn từ một “âm mưu thù địch” của Iran, được điều trị bằng những liệu pháp đơn giản nhưng được giữ bí mật để làm giàu cho các phòng thí nghiệm dược phẩm với một vắc-xin... virus Covid-19 đã khởi động một đại dịch tin giả trên các mạng truyền thông xã hội. Sebastian Dieguez, nhà tâm lý học tại Đại học Fribourg ở Thụy Sĩ và tác giả cuốn Total bullshit! Au cœur de la post-vérité [Mọi thứ đều nhảm nhí! Ở trung tâm của thời hậu sự thật], đã phân tích, cho tuần san Le Point, sự nhân rộng các thuyết âm mưu và các hậu quả của các thuyết này.

Các nhà khoa học “kịch liệt lên án” các tin đồn và các thuyết âm mưu về nguồn gốc của trận bùng phát virus Corona

CÁC NHÀ KHOA HỌC “KỊCH LIỆT LÊN ÁN” CÁC TIN ĐỒN VÀ CÁC THUYẾT ÂM MƯU VỀ NGUỒN GỐC CỦA TRẬN BÙNG PHÁT VIRUS CORONA

19/02/2020

Jon Cohen

Các bài đăng trên mạng xã hội và ngay cả một bài báo khoa học cũng cho rằng virus Corona gây ra trận dịch COVID-19 - có màu cam như trong hình, sinh ra từ một tế bào có nguồn gốc từ phòng thí nghiệm chuyên nghiên cứu virus tại Vũ Hán, Trung Quốc. VIỆN NGHIÊN CỨU QUỐC GIA VỀ CÁC BỆNH DỊ ỨNG VÀ TRUYỀN NHIỄM

Một nhóm gồm 27 nhà khoa học nổi tiếng về sức khỏe cộng đồng từ bên ngoài Trung Quốc đang tìm cách đẩy lùi một loạt các câu chuyện thêu dệt xuất hiện đều đặn và ngay cả một bài báo khoa học cho rằng một phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, Trung Quốc, có thể là nguồn gốc của trận bùng phát dịch COVID-19. Các nhà khoa học, từ chín quốc gia, đã viết trong một bức thư tuyên bố chung đăng trên trang trực tuyến của tạp chí Lancet ngày hôm qua như sau, “Việc chia sẻ thông tin nhanh chóng, cởi mở, và minh bạch về trận dịch hiện đang bị đe dọa bởi các tin đồn thất thiệt và thông tin sai lệch về nguồn gốc của virus Corona.”   

Bức thư không chỉ trích bất kỳ sự quả quyết nào về nguồn gốc của trận dịch, nhưng nhiều bài đăng trên mạng xã hội đã đưa Viện Nghiên Cứu Virus Vũ Hán vào diện phải tiến hành điều tra kỹ càng vì viện có một phòng thí nghiệm được đặt ở mức độ bảo mật tối cao - an toàn sinh học mức độ 4 - và các nhà khoa học của viện nghiên cứu virus Corona từ loài dơi, bao gồm cả chủng gần nhất với chủng SARS-CoV-2, loại virus gây ra trận dịch COVID-19. Các suy đoán cũng không loại trừ khả năng virus được tạo ra bằng kỹ thuật sinh học trong phòng thí nghiệm hoặc do một nhân viên phòng thí nghiệm bị nhiễm virus khi đang thao tác với dơi và sau đó truyền bệnh cho những người khác bên ngoài phòng thí nghiệm. Các nhà nghiên cứu từ viện này đã khẳng định không có mối liên hệ nào giữa trận dịch và phòng thí nghiệm của họ.

Luồng và kho

LUỒNG VÀ KHO

Stocks and Flows

® Giải Nobel: HICKS, 1972

Một kho (biến điểm) là một đại lượng được đo tại một thời điểm nhất định (lượng nước của một hồ) và một luồng (biến kì) là một đại lượng theo đơn vị thời gian (lưu lượng của một dòng sông). Trong khi một kho là một ảnh chụp tại một thời điểm (lượng tiền M của một nền kinh tế) thì những luồng không thể tách được với khái niệm khoảng thời gian. Nếu, ví dụ, C là một tiêu dùng không đổi trong một đơn vị thời gian, thì luồng tiêu dùng trong một khoảng thời gian Dt bằng với CDt. Khi  không thể tính trực tiếp một kho thì kho này đôi lúc được ước tính từ một luồng: 600.000 hợp đồng đoàn kết^[*] cho một thời gian trung bình là tám tháng tương đương với một kho hàng năm trung bình bằng với 400.000 (600.000 x 8/12).

Đối mặt với virus Corona, những kỹ thuật cảnh sát của các nhà nghiên cứu để nhận diện người bị nhiễm virus

ĐỐI MẶT VỚI VIRUS CORONA, NHỮNG KỸ THUẬT CẢNH SÁT CỦA CÁC NHÀ NGHIÊN CỨU ĐỂ NHẬN DIỆN NGƯỜI BỊ NHIỄM VIRUS

Nếu bạn là người bị nhiễm virusCovid-19, thì những “người truy lùng các đối tượng đã liên hệ” chịu trách nhiệm tìm lại những người mà bạn có thể truyền virus lây nhiễm. Dưới đây là cách thức mà những “người truy lùng” này làm điều đó.

Kate Forrester và Thibaut Derex

18/02/2020

VIRUS CORONA - Westerdam là du thuyền mà tất cả các cảng đều từ chối [cho cập cảng] vì lý do có một trường hợp nhiễm virus Corona. Cuối cùng con tàu đã có thể cập cảng Campuchia vào hôm thứ năm này. Nhưng vào thứ Bảy, một hành khách nữ, vốn đã bay đến Malaysia, đã bị xét nghiệm dương tính với virus Covid-19. Nhưng còn có hàng chục hành khách khác đã rời khỏi đất Campuchia. Vậy các nước sẽ xử lý như thế nào trong tình huống này?

Theo Bác sĩ Freya Jephcott, vũ khí hiệu quả nhất chống lại virus Covid-19 không phải là gel khử trùng, khẩu trang hoặc xà phòng, mà chính là danh bạ điện thoại của bạn. Cho đến giờ, Vương quốc Anh đã ghi nhận 9 trường hợp dương tính với loại virus có khả năng gây tử vong tiềm tàng này, và cuộc chiến của các chuyên gia y tế nhằm ngăn chặn sự lây nhiễm cho đến nay vẫn tập trung vào việc truy tìm các đối tượng đã liên hệ.

Mỗi lần mà một người bệnh được chẩn đoán, các chuyên gia y tế sẽ lao vào cuộc đua với thời gian [chiếc đồng hồ] để nhận diện những người mà họ có thể đã bị nhiễm virus, trước khi vô tình tự mình lây nhiễm sang người khác. 

Biến đổi khí hậu đang gây ra khủng hoảng di cư ở Việt Nam

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐANG GÂY RA KHỦNG HOẢNG DI CƯ Ở VIỆT NAM

Alex Chapman và Văn Phạm Đăng Trí

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) tại Việt Nam là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp trù phú nhất trên Trái đất và giữ tầm quan trọng toàn cầu về xuất khẩu gạo, tôm và trái cây. 18 triệu người sinh sống tại vùng đồng bằng sông nước trũng thấp này cũng nằm trong số những người dễ bị tổn thương nhất trên thế giới trước biến đổi khí hậu. Trong mười năm qua, khoảng 1,7 triệu người đã di cư rời khỏi những cánh đồng, sông ngòi và kênh rạch chằng chịt trong khi chỉ có 700.000 người di chuyển đến vùng đất này.

Ở cấp độ toàn cầu, di cư đến các khu vực đô thị vẫn cao như mọi khi: cứ 200 người thì có 1 người di chuyển từ khu vực nông thôn đến thành phố mỗi năm. Trong bối cảnh đó, rất khó để quy kết các nguyên nhân di cư riêng lẻ, nhất là bởi vì có thể khó mà tìm được những người đã rời khỏi một khu vực để hỏi tại sao họ ra đi và bởi vì mỗi bối cảnh địa phương là duy nhất. Nhưng tỷ lệ di cư ròng ở mức cao của các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long cao hơn gấp đôi mức trung bình của cả nước, và thậm chí cao hơn cả của các khu vực dễ bị tổn thương nhất bởi khí hậu. Điều này ngụ ý rằng có một cái gì đó khác - có thể liên quan đến khí hậu - đang diễn ra ở đây.