TỪ PHƯƠNG PHÁP LUẬN ĐẾN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU (CHỨ KHÔNG PHẢI
NGƯỢC LẠI)
Dẫn nhập cho Hồ sơ “Từ quan sát đến sản
xuất kiến thức. Các sự trung gian trong nghiên cứu
khoa học xã hội”
Nathalie Mondain, Jean-Marc Larouche và Stéphanie Gaudet
Tóm tắt
“Dữ liệu” thường bị giới hạn trong các thông
tin thu thập được trong quá trình nghiên cứu trong khi chúng là kết quả của các
động thái về quan hệ đã góp phần tạo ra nó. Hồ sơ này tập hợp một mẫu những suy
nghĩ về chủ đề này tại Đại học mùa hè thứ 9 của RéDoc (Mạng lưới quốc tế các
trường đào tạo tiến sĩ về xã hội học/khoa học xã hội của Hiệp hội quốc tế các
nhà xã hội học nói tiếng Pháp/Réseau international d'écoles doctorales en
sociologie/sciences sociales de l'Association internationale des sociologues de
langue française) được tổ chức tại Đại học Ottawa năm 2018. Các cuộc thảo
luận tập trung vào động thái của các mối quan hệ xã hội định hướng quá trình sản
xuất tri thức mới từ khái niệm trung gian xã hội. Khái niệm này, vừa đề cập đến
các mối quan hệ giữa người quan sát và người được quan sát, vừa đề cập đến các
trung gian tạo những cột mốc suốt quá trình nghiên cứu, từ sự thiết kế đối tượng
nghiên cứu đến sự phân tích dữ liệu thông qua sự khảo sát thực địa, cho phép
chúng ta có cái nhìn phê phán về việc (tái) sản xuất kiến thức và diễn ngôn.
==========================================================
 |
| Howard S. Becker (1928-) |
Một vấn đề cơ bản và ngày càng mang tính
thời sự đối với nhiều nhà nghiên cứu (nam và nữ) trong khoa học xã hội là việc đặt
câu hỏi về những chiều kích liên quan đến việc tạo ra kiến thức, trong khi vẫn tránh
rút gọn những vấn đề này thành một cuộc thảo luận về các phương pháp để tập
trung nó vào khái niệm phương pháp luận phức tạp hơn.
Howard S. Becker, trong cuốn sách Những mẹo
của nghề/Les Ficelles du métier, chẳng hạn gợi ý những hướng giúp các nhà
nghiên cứu “tiến bộ khi họ đối mặt với những vấn đề nghiên cứu cụ thể” (Becker,
2002, trang 25). Theo hướng này, cần phải suy nghĩ về cách thức mà các trải
nghiệm xã hội hóa (cá nhân, nghề nghiệp) của những người này đã định hướng quan
điểm của họ về một dạng thực tại xã hội cụ thể (mà họ sẽ nghiên cứu) và xem xét
sự thiết kế phương pháp luận như một phần không thể thiếu của quá trình lý thuyết
hóa (Lahire, 2012, 2007). Thật vậy, khi việc sản xuất kiến thức dựa trên sự lao
động thực nghiệm, lao động này thường có xu hướng bị rút gọn thành việc “thu thập
dữ liệu” tách ra khỏi toàn bộ quá trình khái niệm hoá đã dẫn đến việc thực hiện
nghiên cứu thực địa. Kết quả của điều này là việc tạo ra các kiểu phân loại thực
tại xã hội bằng những kỹ thuật đa dạng (điều tra bảng câu hỏi, phỏng vấn định
tính, v.v.) dẫn đến việc hình thành hoặc tái tạo các biểu tượng về các nhóm và các
sự kiện xã hội. Tuy nhiên, nếu dữ liệu được tạo ra tách rời khỏi quá trình lý
thuyết hóa mà toàn bộ nghiên cứu dựa vào, thì không chỉ sự nghiên cứu thực địa mất
đi ý nghĩa của nó, mà cả những biểu tượng xã hội này cũng sẽ tự tách rời khỏi
thực tại xã hội mà chúng dựa vào. Do đó, “thực địa” nghiên cứu tạo nên chính không
gian xã hội trong đó những vấn đề này hiện thực hóa, do đó thu hút mạnh mẽ sự
chú ý của các nhà nghiên cứu, đôi khi gây thiệt thòi cho sự suy nghĩ phương
pháp luận sâu sắc (Stavo-Debauge et al., 2017) mà khái niệm về các trung gian xã hội giúp chúng ta có thể
xem xét trong bất kỳ lĩnh vực nào.