26.3.24

80 năm tác phẩm Đường về nô lệ của Hayek: những gì các nhà phê bình hiểu sai về nhà kinh tế học người Áo này

80 NĂM TÁC PHẨM ĐƯỜNG VỀ NÔ LỆ CỦA HAYEK: NHỮNG GÌ CÁC NHÀ PHÊ BÌNH HIỂU SAI VỀ NHÀ KINH TẾ HỌC NGƯỜI ÁO NÀY

Friedrich von Hayek (1899-1992). Thư viện Quốc gia Áo/Alamy

“Lời phê phán mạnh mẽ nhất đối với kế hoạch hóa xã hội chủ nghĩa và nhà nước xã hội chủ nghĩa”, là cách Margaret Thatcher mô tả cuốn sách The Road to Serfdom (Đường về nô lệ - NXB Tri Thức) của Friedrich von Hayek. Được xuất bản vào tháng 3 năm 1944 trong nhiệm kỳ của nhà kinh tế học người Áo tại Trường Kinh tế Luân Đôn (LSE), tác phẩm này đã luôn được những người theo chủ nghĩa thị trường tự do ưa chuộng.

Trong số những người ngưỡng mộ đó có cả Winston Churchill, với tư cách là thủ tướng (nước Anh trong thế chiến II – ND), ông đã dùng 1,6 tấn giấy quý giá do chính phủ Anh phân bổ trong thời chiến để cho in thêm sách. Gần đây hơn, Elon Musk đã đăng ảnh quyển sách kèm chú thích “Cuốn sách vĩ đại của Hayek” lên mạng xã hội X (Twitter cũ) cho 174 triệu người theo dõi của anh, hành động này chắn chắn đã đưa tác phẩm của Hayek đến với một thế hệ mới.

Mặt khác, nhà kinh tế người Áo này thường bị cánh tả coi là một kẻ lừa đảo trí thức, một kẻ tạo điều kiện cho lòng tham vô độ, trách nhiệm xã hội tối thiểu và sự bất bình đẳng tăng cao.

Vậy Hayek là ai và tại sao tác phẩm Đường về nô lệ lại quan trọng?

Print Friendly and PDF

24.3.24

Ukraine: cuộc chiến mười năm của chúng ta

UKRAINE: CUỘC CHIẾN MƯỜI NĂM CỦA CHÚNG TA

Hôm nay chúng ta kỷ niệm điều gì? Có lẽ không phải là ngày bắt đầu cuộc chiến tranh kéo dài ở Ukraine - có lẽ là ngày nó đã trở thành cuộc chiến tranh của chính chúng ta.

Một tài liệu học thuyết của Andreï Kourkov[*].

Vào ngày 31 tháng 1 năm 2014, một người biểu tình nghe quốc ca Ukraine. © Vianney Le Caer/Pacific Press/Sipa USA

------------------------------------------------------

Vào ngày 24 tháng 2, chúng tôi tiếp tục loạt ấn phẩm về Ukraine trong chiến tranh, hai năm sau mưu toan xâm lược quy mô lớn của Nga. Bạn có thể tìm thấy tất cả các ấn phẩm của chúng tôi về cuộc chiến này tại đây và đăng ký để nhận bản đồ và phân tích mới nhất của chúng tôi tại đây.

​------------------------------------------------------

Ý nghĩa của ngày 24 tháng 2

Tại sao khắp nơi trên thế giới chúng ta không kỷ niệm 10 năm ngày Nga xâm lược? Tại sao lại thích nói về lễ kỷ niệm thứ hai của giai đoạn cuối cùng quy mô lớn của một cuộc chiến tranh lâu dài? Bởi vì cuộc chiến này thực sự đã bắt đầu vào ngày 20 tháng 2 năm 2014, sau vụ ám sát những người biểu tình ở quảng trường Maidan, với việc sáp nhập Crimée và sự xuất hiện của hai vùng ly khai trên lãnh thổ Ukraine: “cộng hòa” Lugansk và Donetsk. Đáng ngạc nhiên là ngay cả các nhà báo Ukraine cũng không thắc mắc tại sao không ai nói về cuộc chiến mười năm của chúng ta. Tuy nhiên, câu trả lời ít nhiều đã rõ ràng. Đối với Châu Âu, Hoa Kỳ và phần còn lại của thế giới, các sự kiện năm 2014-2015 được coi là chuyện “nội bộ”. Câu chuyện giữa Nga và Ukraine. Một cái gì đó giống như cuộc xâm lược của Nga chống lại Georgia năm 2008 - điều mà thế giới Phương Tây rất ít quan tâm. Cho đến gần đây, nhiều chính trị gia Châu Âu vẫn coi các quốc gia trước đây là một phần của Liên Xô là “một gia đình”, ngoại trừ Lituanie, Estonie và Lettonie. Trong gia đình nào cũng có những hiểu lầm và tai tiếng. Đôi khi những tranh chấp này trở nên bạo lực.

Chỉ hai năm trước - đặc biệt là sau các vụ thảm sát thường dân ở Boutcha, Vorzel, Irpin và Borodyanka - thế giới mới quyết định không còn coi cuộc chiến này là một “xung đột nội bộ” và cuối cùng đứng về phía nạn nhân của cuộc xâm lược của Nga: Ukraine.

Print Friendly and PDF

22.3.24

Những cảm xúc của sự đọc: nhường lời cho các nam nữ độc giả

NHỮNG CẢM XÚC CỦA SỰ ĐỌC: NHƯỜNG LỜI CHO CÁC NAM, NỮ ĐỘC GIẢ

Tác giả: Elena Prat

Những nam, nữ độc giả “bình thường” đã cho chúng ta biết rất nhiều về những cảm xúc được khơi dậy bởi sự đọc. Unsplash/Gift Habeshaw

Cứ mỗi lần tôi đọc lại Le baron perché (Nam tước trên cây) của Italo Calvino, tôi có cảm tưởng như được trở về nhà, một cảm tưởng vừa khích lệ vừa gây ngạc nhiên. Có thể bạn cũng có một quyển sách đem lại cho bạn cảm tưởng này? Hoặc có thể là khi đọc bạn đã có cảm giác phát hiện lại ngôn ngữ của chính bạn? Hoặc bạn có dịp hồi tưởng với niềm xúc động những cảnh đọc sách thời thơ ấu, hay đưa bạn trở lại với những người và nơi chốn thân thiết của bạn?

Để nêu đặc điểm của những mối liên hệ chặt chẽ và đa dạng này vốn dĩ được thiết lập giữa văn học và đời sống thực, bà Marielle Macé, nhà nghiên cứu về lý thuyết văn học nói về một mối liên hệ giữa “các cách đọc” và “các cách sống” của chúng ta. Những cảm xúc của chúng ta trong khi đọc (vui mừng, buồn chán, ngạc nhiên…) trỗi dậy trở lại khi chúng ta nhớ đến những bài đọc của chúng ta, những cảm xúc ấy tạo thành những dấu vết rõ ràng nhất của mối liên hệ này.

Print Friendly and PDF

20.3.24

Evergrande thanh lý: lo ngại hiệu ứng domino đối với ngành bất động sản Trung Quốc

EVERGRANDE THANH LÝ: LO NGẠI HIỆU ỨNG DOMINO ĐỐI VỚI NGÀNH BẤT ĐỘNG SẢN TRUNG QUỐC

Pierre-Antoine Donnet[*]

Bị một tòa án Hồng Kông quyết định thanh lý, gã khổng lồ bất động sản Trung Quốc Evergrande (Hằng Đại) đang nợ khoảng 328 tỷ USD. (Nguồn: Thông tin Tahiti)

Vào ngày 29 tháng 1, một tòa án Hồng Kông đã ra lệnh thanh lý gã khổng lồ ngành bất động sản Trung Quốc Evergrande. Thông báo này khiến hàng nghìn chủ nợ rơi vào tình trạng không chắc chắn về việc liệu họ có thể lấy lại được tiền hay không. Thông báo này tượng trưng cho sự sụp đổ của ngành bất động sản ở một nước Trung Quốc vốn đang trong thời kỳ trì trệ kinh tế đáng lo ngại.

​---------------------------------------------------------------

Được thành lập vào năm 1996, Evergrande/Hằng Đại (恒大集团, Hengda trong tiếng Trung Quốc) đã tận dụng tốc độ đô thị hóa nhanh chóng của đất nước để chiếm ưu thế. Biểu tượng của cuộc khủng hoảng ngành bất động sản Trung Quốc, tập đoàn bất động sản này đang nợ khoảng 328 tỷ USD. Nó đã không đưa ra được một kế hoạch tái cơ cấu thuyết phục. Điều này là quá đáng đối với các chủ nợ quốc tế, vốn, năm ngoái, đã đệ đơn yêu cầu thanh lý tập đoàn lên tòa án Hồng Kông. Quá trình tố tụng kéo dài khi các bên cố gắng thương lượng để đạt đến một thỏa thuận.

“[Xét] sự thiếu tiến bộ rõ ràng của công ty trong việc trình bày một kế hoạch tái cơ cấu khả thi […], tôi cho rằng việc tòa án đưa ra phán quyết thanh lý công ty là thích đáng và đó là điều tôi ra lệnh,” Thẩm phán Linda Chan cho biết. “Quyết định của tòa án hôm nay trái ngược với ý định ban đầu của chúng tôi […]. Điều này cực kỳ đáng tiếc”, Shawn Siu, CEO của Evergrande phản ứng trên tờ báo kinh tế Trung Quốc/21st Century Business Herald.

Sau khi phiên họp buổi sáng bị hoãn lại, Fergus Saurin, luật sư đại diện cho một nhóm chủ nợ, nói với các phóng viên rằng Evergrande đã không “khởi sự đối thoại” với họ. Ông khẳng định: “Đã có những ý định đối thoại xuất hiện vào phút cuối nhưng không dẫn đến kết quả gì. Công ty chỉ có thể đổ lỗi cho chính mình khi bị thanh lý.”

Nếu hậu quả hành chính vẫn chưa rõ ràng thì hậu quả kinh tế ngay từ bây giờ đã thấy rõ. Sau thông báo thanh lý, cổ phiếu của Evergrande đã giảm hơn 20% trên Sàn chứng khoán Hồng Kông, khiến cổ phiếu này bị đình chỉ giao dịch. Sau đó việc niêm yết công ty con xe điện của tập đoàn, Evergrande NEV, cũng bị đình chỉ. Cổ phiếu của tập đoàn lần đầu tiên bị đình chỉ hoạt động vào tháng 9 trên Sàn chứng khoán Hồng Kông, một ngày sau khi báo chí đưa tin rằng ông chủ của tập đoàn này đang bị quản thúc tại gia sau khi bị bắt vào đầu tháng.

Print Friendly and PDF

18.3.24

Những thủ phạm phá hoại hành tinh (3)

NHỮNG THỦ PHẠM PHÁ HOẠI HÀNH TINH

PHẦN 3: CÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG NGHIỆP HIỆN ĐẠI THẾ KỶ 20 

Tác giả: Tôn Thất Thông
(Phỏng theo phóng sự truyền hình Die Erdzerstörer của đài Pháp-Đức ARTE.TV)

Việc cứu vãn hành tinh bằng những công nghệ xanh và kỹ thuật số hóa chỉ làm chúng ta hoang mang, không biết có giống lời hứa của giới tinh hoa châu Âu vào đầu thế kỷ 19 hay không? Thuở ấy, những bộ óc thông minh nhất cho rằng, rừng rậm và khí hậu cần được cứu vãn bằng cách sử dụng than đá thay cho gỗ. Có lẽ chúng ta không còn đường rút lui khỏi kỷ nguyên loài người, kỷ nguyên phá hoại hành tinh. Hay có lẽ chỉ còn một giải pháp: chúng ta, những thực thể tiêu thụ không mệt mỏi, cũng là tội đồ phá hoại hành tinh, liệu chúng ta có tự nguyện đứng ra cứu vãn hành tinh trong những giây phút cuối cùng, trước khi mọi chuyện trở nên vô phương cứu chữa.

***

Người dân Mỹ trung bình trong thời hậu chiến không mơ ước những gì cao sang, hoặc quyền uy như sức mạnh nguyên tử, hoặc lãng mạn như những kênh đào vĩ đại mới mẻ. Các gia đình có những lo lắng hết sức bình thường. Cuộc chiến đã bắt buộc nhiều người hy sinh, và giờ đây họ đối mặt với việc xây dựng cuộc sống thời bình. Nhưng khủng hoảng nhà ở là mối lo lớn nhất trong xã hội hậu chiến. Lý do cũng dễ hiểu: Trong thời chiến tranh, tất cả các dự án xây dựng nhà cửa đều bị đình chỉ để dành ưu tiên cho nền sản xuất chiến tranh. Khi thế chiến chấm dứt, khắp nơi ở Chicago, New York, Los Angeles, khắp nơi trên nước Mỹ, rất nhiều gia đình và cựu chiến binh phải sống tạm bợ trong xe buýt cũ, nhà xe lưu động, hoặc được gom lại ở các khu tập trung khẩn cấp.

Phải bắt tay giải quyết! Đúng lúc đó, một nhà thầu xây cất xuất hiện như vị cứu tinh. William Levitt trở về với những kinh nghiệm thu lượm được từ chiến trường. Ông đã phục vụ bốn năm trong đơn vị công binh, chịu trách nhiệm xây dựng các trung tâm hậu cần và nhà cư trú cho quân nhân sinh sống ở gần chiến tuyến. Đòi hỏi trong thời chiến là phải xây dựng thật nhanh với phí tổn thấp. Từ đó, người ta bỗng nhiên khám phá một kỹ thuật xây dựng hàng loạt dựa vào nguyên tắc lắp ghép cấu kiện có sẵn, đồng nhất và được sản xuất đại trà.

Print Friendly and PDF

Những thủ phạm phá hoại hành tinh (2)

NHỮNG THỦ PHẠM PHÁ HOẠI HÀNH TINH

PHẦN 2: NGUYÊN TỬ VÀ CUỘC ĐỌ SỨC GIỮA CON NGƯỜI VÀ THIÊN NHIÊN

Tác giả: Tôn Thất Thông
(Phỏng theo phóng sự truyền hình Die Erdzerstörer của đài Pháp-Đức ARTE.TV)

Những thập niên ở giữa thế kỷ 20 đánh dấu một điều mà các nhà tư tưởng trong thời đại này gọi là sự tăng tốc của phá hoại hành tinh. Đó là một bước ngoặt của hành tinh chúng ta, một biến đổi hệ hình cho sự tồn tại của quả đất. Đó là điểm khởi đầu cho thời đại nguyên tử.

***

Gần 150 năm kể từ những năm tháng đầu tiên của thời đại công nghiệp hóa, dân số thế giới đã tăng lên gấp đôi. Các quốc gia, các đô thị, các doanh nghiệp đã phát triển với tốc độ chóng mặt. Ở Mỹ cũng như ở châu Âu, cuộc đại khủng hoảng năm 1929 đã đẩy hàng chục triệu người đàn ông, phụ nữ, trẻ em vào cuộc sống bần cùng và đói. Trong làn sóng đó, chủ nghĩa quốc gia cực đoan phát triển mạnh mẽ ở Đức. Thế giới phải bắt đầu tìm giải pháp và tăng tốc một quá trình phát triển mới, tìm công nghệ mới, kỹ thuật mới, quy trình sản xuất mới.

Đại khủng hoảng 1929

Trong thế kỷ 20, ngay cả lúc các tập đoàn hóa học như IG Farben, hoặc các tập đoàn công nghiệp khác như Siemens, Krupps vẫn tạo nên lợi nhuận cao, thì Đức với tư cách là một quốc gia chỉ có thể tồn tại bằng nợ nần cao như núi và nền kinh tế quốc dân rơi vào tình trạng khủng hoảng tài chính chưa từng có trước đó. Người ta nghe trong Radio Pháp: “Cả dân tộc Đức đã rơi vào hỗn loạn. Từ lúc báo chí thông báo tình trạng khẩn cấp, rằng quốc gia đang ở trong tình trạng nợ nần chưa bao giờ có, người dân có chút ít tiết kiệm đổ xô đến các ngân hàng để rút tiền”. Người dân phải mang cả bao tải tiền giấy mới có thể mua được thực phẩm cho gia đình. Đơn vị mua bán thường là tiền tỉ trở lên. Đó là tình trạng của nền tài chính Đức trong thập niên 1920.

Print Friendly and PDF

Những thủ phạm phá hoại hành tinh (1)

NHỮNG THỦ PHẠM PHÁ HOẠI HÀNH TINH

PHẦN 1: THAN ĐÁ, DẦU LỬA VÀ HÓA CHẤT

Tác giả: Tôn Thất Thông

(Phỏng theo phóng sự truyền hình Die Erdzerstörer của đài Pháp-Đức ARTE.TV)

Sự sụp đổ của dịch vụ đường sắt đô thị ở Mỹ, vốn dĩ là phương tiện giao thông công cộng rất thân thiện với môi trường, không phải là sự tiến hóa tự nhiên của thị trường, mà là kết quả của một âm mưu thâm độc của giới công nghiệp liên quan đến dầu lửa. Trong lúc loài người hít thở ngày càng nhiều khí thải CO₂, thì giới vận động hành lang tuyên truyền rằng, đó là tiến bộ, là hiện đại, là xu hướng tất yếu để phát triển phồn vinh.

***

Từ không trung nhìn xuống, chúng ta thấy quả đất với hai màu sắc tinh khiết: trắng và xanh. Đó là màu của mây, của các lục địa và đại dương mênh mông. Ở bên dưới tầng mây có vẻ như một thiên đường với không khí tỏa hương thơm ngát, thêm mùi muối biển đậm đà và những khối nước trong xanh.

Nhưng trong khoảng không gian từ 0 đến 15 km trên mặt nước biển, ở mọi nơi trên quả đất, đó là một kho bãi khổng lồ chứa 1.400 tỉ tấn khí thải CO₂, thứ khí độc mà loài người, hay nói đúng hơn, những nước công nghiệp sớm phát triển đã thải ra kể từ lúc cuộc cách mạng công nghiệp được bắt đầu cách đây hơn 200 năm. Hàng vạn tấn khí CO₂ thải ra không ngừng, năm này qua năm khác, cô đọng lại và tích tụ ở vùng thấp của tầng khí quyển mà chúng ta phải hít thở hằng ngày.

Đó là sản phẩm phụ của công cuộc xây dựng thành quả tiến bộ mà loài người đạt được từ 200 năm nay. Những tiến bộ khoa học và kỹ thuật đã cải thiện đáng kể chất lượng sống của chúng ta, đồng thời chúng cũng sản sinh ra Napalm, thuốc trừ sâu, chất độc hóa học, rác thải hạt nhân và những thứ khác vốn dĩ đã nâng cao nhiệt độ khí hậu. Chúng ta đã tạo ra tiến bộ, đồng thời cũng mang tai họa cho hành tinh này, mà các thế hệ về sau sẽ phải hứng chịu. Điều đó chúng ta có thể thấy rõ ở không khí, ở các lớp cặn, trên đất liền, ở hiệu ứng nhà kính khắp nơi.

***

Các nhà khoa học đã không ngừng lên tiếng báo động. Tác động của con người lên thiên nhiên đã đạt đến mức độ cao để chúng ta có thể kết luận rằng, hiện nay chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mới của lịch sử loài người, một kỷ nguyên mới về địa chất. Trong thực tế, kỷ nguyên địa chất thay đổi không nhiều. Cho đến nay chúng ta vẫn sống trong kỷ nguyên địa chất Holocene vốn đã bắt đầu từ lúc chấm dứt kỷ nguyên băng hà cách đây 12 thiên niên kỷ. Và bây giờ mới đến kỷ nguyên địa chất tiếp theo. Những gì loài người chưa đạt được trong 11.700 năm đã qua, thì con người cận và hiện đại đã đạt đến đích chỉ trong vòng 200 năm, tạo nên bước ngoặt để loài người chứng kiến một kỷ nguyên địa chất mới. Kỷ nguyên mới này đã được hàng ngàn báo cáo khoa học vừa làm nhân chứng vừa thúc đẩy sự biến hóa, kỷ nguyên mà Hiệp hội Quốc tế về Khoa học Địa chất (International Union of Geological Sciences) đặt tên là kỷ nguyên của loài người (Anthropocene), kỷ nguyên của những tội đồ phá hoại hành tinh.

Nói rõ là, không phải chúng ta đang sống trong một một cuộc khủng hoảng môi trường, mà chúng ta sắp hoàn tất cuộc cách mạng địa chất do chính con người tạo ra, cuộc cách mạng đã mang lại một số điều tốt đẹp, đi kèm với nhiều điều phiền toái làm con người khó sống hơn trong tương lai. Biến cố lịch sử nào, thành quả khoa học kỹ thuật nào, quyết định chính trị và công nghiệp nào đã dẫn chúng ta đến bước ngoặt này? Tiến bộ nào trong lịch sử đã mang chúng ta đi xa như thế?

Print Friendly and PDF

16.3.24

Sử dụng song ngữ làm chậm quá trình lão hóa não, và có thể ngừa bệnh Alzheimer

SỬ DỤNG SONG NGỮ LÀM CHẬM QUÁ TRÌNH LÃO HÓA NÃO, VÀ CÓ THỂ NGỪA BỆNH ALZHEIMER

PeopleImages.com - Yuri A/Shutterstock

Con người được tổ chức thành khoảng 200 dân tộc, song có khoảng 6.000 ngôn ngữ đang tồn tại. Do đó, có vẻ hiển nhiên việc sử dụng song ngữ mang tính phổ biến nhiều hơn so với những gì chúng ta tưởng. Đây là một thực tế xuất hiện ngày càng rõ, làm suy yếu mô hình nổi bật về “một nhà nước, một ngôn ngữ”, một hệ quả của việc thống nhất các khu vực và nền văn hóa khác biệt trước đây thành các quốc gia rộng lớn hơn.

Khi các quan điểm về chủ đề này bắt đầu thay đổi, thì người ta đã nghiên cứu tác động của việc sử dụng song ngữ lên sự phát triển nhận thức và ngôn ngữ trong những thập kỷ gần đây. Câu hỏi liệu việc sử dụng song ngữ có thể bảo vệ con người chống lại căn bệnh Alzheimer hay không đã được chú ý trong một thời gian, và thậm chí ngày nay mức độ hiệu quả của nó trong việc chống lại sự suy giảm nhận thức vẫn là một chủ đề tranh luận.

Print Friendly and PDF

14.3.24

Hãy tập trung vào những rủi ro hữu hình của AI thay vì cứ suy đoán về những khả năng một mối đe dọa hiện sinh phát sinh từ các khả năng này

HÃY TẬP TRUNG VÀO NHỮNG RỦI RO HỮU HÌNH CỦA A.I. THAY VÌ CỨ SUY ĐOÁN VỀ NHỮNG KHẢ NĂNG MỘT MỐI ĐE DỌA HIỆN SINH PHÁT SINH TỪ CÁC KHẢ NĂNG NÀY

Shutterstock/gopixa

Trong vài tháng qua, do việc áp dụng rộng rãi các công cụ dựa trên AI tạo sinh như chatbot và các chương trình tạo ảnh tự động, trí tuệ nhân tạo (AI) đã gia nhập cuộc đối thoại toàn cầu. Các nhà khoa học và kỹ thuật viên AI nổi tiếng đã đưa ra các quan ngại về những rủi ro hiện sinh giả định do những phát triển này gây ra.

Sau nhiều thập kỷ làm việc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, chúng tôi không khỏi bất ngờ trước mức độ phổ biến tăng vọt lẫn chủ nghĩa giật gân ăn theo nó. Chúng tôi viết bài này không phải để chống lại (sự bùng nổ AI), mà nhằm cân bằng nhận thức của công chúng vốn dường như bị chi phối một cách không tương xứng bởi những nỗi sợ hãi về các mối đe dọa hiện sinh mang tính thuần túy tư biện liên quan đến AI.

Chúng tôi không có quyền bảo ai đó không thể hoặc không nên lo lắng về những rủi ro kỳ quặc hơn này. Với tư cách là thành viên của Phòng thí nghiệm Châu Âu về các Hệ thống Học tập và Trí thông minh (European Laboratory for Learning and Intelligent Systems – ELLIS), một tổ chức nghiên cứu tập trung vào học máy, rõ ràng việc chúng tôi nên làm là xem xét những rủi ro (kì quặc) đấy, đặc biệt là trong bối cảnh các tổ chức chính phủ đang cân nhắc các hành động pháp lý với ý kiến đầu vào từ các công ty công nghệ.

Print Friendly and PDF

12.3.24

Về bí ẩn của ý thức: tại sao một lý thuyết chủ đạo lại bị gắn nhãn ‘ngụy khoa học’

VỀ BÍ ẨN CỦA Ý THỨC: TẠI SAO MỘT LÝ THUYẾT CHỦ ĐẠO LẠI BỊ GẮN NHÃN ‘NGỤY KHOA HỌC’

Hubis/Shutterstocl

Trong lĩnh vực nghiên cứu về ý thức, nội chiến đã nổ ra. Hơn 100 nhà nghiên cứu về ý thức đã ký vào một lá thư tố cáo một trong những lý thuyết khoa học thịnh hành nhất về ý thức – lý thuyết thông tin tích hợp – là ngụy khoa học.

Ngay lập tức, một vài nhân vật khác trong lĩnh vực này đã phản ứng bằng cách phê phán bức thư là lý luận kém và không tương xứng.

Cả hai phe đều được thúc đẩy bởi mối quan tâm đến sức khỏe lâu dài và sự tôn trọng đối với khoa học về ý thức. Một phe (bao gồm cả những người ký thư) lo ngại rằng sự nối kết giữa khoa học về ý thức với thứ mà họ cho là lý thuyết ngụy khoa học sẽ làm suy yếu độ tin cậy của lĩnh vực này.

Giulio Tononi

Còn phe kia đang nhấn mạnh rằng những gì họ cho là những cáo buộc không có cơ sở ngụy khoa học cuối cùng sẽ dẫn đến việc toàn bộ khoa học về ý thức bị nhìn nhận là ngụy khoa học.

Lý thuyết thông tin tích hợp (integrated information theory) – thường được gọi tắt là IIT – là một lý thuyết rất tham vọng về ý thức do nhà thần kinh học Giulio Tononi đề xuất. Cuối cùng, nó nhằm mục đích đưa ra các điều kiện toán học chính xác cho bất kỳ hệ thống nào – não bộ hay tập hợp thành phần hay vấn đề – là có ý thức hay không.

Print Friendly and PDF