LỆNH CẤM MẠNG XÃ HỘI
ĐẦU TIÊN TRÊN THẾ GIỚI CỦA ÚC LÀ MỘT ‘THÍ NGHIỆM TỰ NHIÊN’ DÀNH CHO CÁC NHÀ
KHOA HỌC
Các nhà nghiên cứu sẽ tìm hiểu
tác động của chính sách này lên sức khỏe tâm thần, tương tác xã hội và mức độ
tham gia chính trị của giới trẻ.
Tác giả: Rachel Fieldhouse & Mohana Basu
 |
Tuần này, Úc trở thành quốc gia đầu tiên cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng hầu hết các nền tảng mạng xã hội. Nhiều thanh thiếu niên trong nước vô cùng phẫn nộ, nhưng với các nhà khoa học xã hội, chính sách này lại tạo ra một thí nghiệm tự nhiên để nghiên cứu tác động của việc hạn chế mạng xã hội lên người trẻ.
Các công ty công nghệ đã có một năm để
tìm ra cách ngăn chặn thanh thiếu niên trong nước sử dụng các nền tảng của họ,
bao gồm Facebook, X, Reddit, YouTube, Threads và Snapchat. Từ thứ Tư, các công
ty phải thực hiện các biện pháp hợp lý để ngăn chặn người trẻ tạo hoặc duy trì
tài khoản, nếu không sẽ đối mặt với mức phạt lên tới 49,5 triệu đô la Úc (khoảng
862 tỉ đồng).
Các quốc gia khác, bao gồm Pháp,
Đan Mạch và Tây Ban Nha, đã ban hành hoặc công bố kế hoạch áp dụng các hạn chế
đối với mạng xã hội dành cho giới trẻ, nhưng không một chính sách nào sâu rộng
như của Úc. Chính phủ nước này cho rằng mạng xã hội đang gây hại cho sức khỏe
tâm thần của người trẻ, khiến thanh thiếu niên mất ngủ vì các tính năng thiết kế
gây nghiện và phơi nhiễm với nội dung độc hại. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu
cho rằng bằng chứng về tác hại của mạng xã hội còn chưa rõ ràng. Giao tiếp với
bạn bè trực tuyến là một hệ thống hỗ trợ quan trọng đối với một số người trẻ, đặc
biệt là những người thuộc nhóm thiểu số và những người sống ở vùng sâu vùng xa.
Tạp chí Nature đã phỏng vấn các nhà nghiên cứu sẽ tiến hành tìm hiểu về tác động của lệnh cấm này.
Những hướng nghiên cứu mới
Đối với Susan Sawyer, bác sĩ kiêm
nhà nghiên cứu chuyên về sức khỏe vị thành niên tại Viện Nghiên cứu Trẻ em
Murdoch ở Melbourne, Úc, việc lệnh cấm mạng xã hội bắt đầu có hiệu lực trong tuần
này đồng nghĩa với việc nghiên cứu của bà sẽ bước sang giai đoạn tiếp theo.
Trong hai tháng qua, Sawyer và các đồng nghiệp đã phỏng vấn 177 thanh thiếu
niên từ 13 đến 16 tuổi về việc sử dụng mạng xã hội, thời gian dùng thiết bị điện
tử và sức khỏe tâm thần trước khi lệnh cấm có hiệu lực. Bà và các đồng nghiệp dự
định sẽ khảo sát lại nhóm thiếu niên này sau sáu tháng để xem liệu lệnh cấm có ảnh
hưởng đến việc sử dụng các nền tảng hay sức khỏe tâm thần của họ không. Nhóm
nghiên cứu cũng sẽ khảo sát phụ huynh của các trẻ này về tình trạng sử dụng
Internet và mạng xã hội thiếu lành mạnh của các em.
Một dự án nghiên cứu hợp tác khác
giữa Viện Nghiên cứu Trẻ em Úc, Đại học Tây Úc và Đại học Edith Cowan, đều tọa
lạc tại Perth, sẽ xem xét liệu lệnh cấm này có tạo ra những thách thức mới
trong việc nuôi dạy con cái hay không và những xung đột gia đình nào đã nảy
sinh từ đó.
Amanda Third, nhà nghiên cứu
chuyên tìm hiểu cách trẻ em sử dụng công nghệ tại Đại học Tây Sydney, Úc, cho
biết lệnh cấm này là cơ hội để thu thập dữ liệu về tác động của các chính sách
hạn chế quyền truy cập Internet và mạng xã hội của người trẻ. Cô sẽ tìm hiểu
cách thanh thiếu niên tương tác với công nghệ và Internet, cũng như sự thay đổi
trong các tương tác trực tiếp của họ sau lệnh cấm.
Nhưng cô cũng nói rằng, khó mà
phân định liệu những thay đổi đó là kết quả trực tiếp của lệnh cấm hay đến từ các
chính sách khác được thiết kế để làm Internet an toàn hơn: chẳng hạn, cuối
tháng này, các tiêu chuẩn ngành mới sẽ có hiệu lực đối với các công ty công nghệ
nhằm ngăn trẻ em tiếp xúc với nội dung khiêu dâm hoặc bạo lực trên mạng. Cô cho
rằng lệnh cấm mạng xã hội có thể làm suy yếu một số nỗ lực vốn được cân nhắc kỹ
lưỡng nhằm giữ trẻ em ở lại mạng xã hội và tác động tích cực đến trải nghiệm trực
tuyến của các em. “Lệnh cấm chỉ để tống bọn trẻ đi.”
Zareh Ghazarian, nhà khoa học
chính trị tại Đại học Monash ở Melbourne chuyên nghiên cứu vai trò của mạng xã
hội trong quá trình phát triển chính trị của giới trẻ, cho biết các nền tảng trực
tuyến có thể là một cách quan trọng để thanh thiếu niên tham gia vào đời sống
chính trị. Anh nói rằng giáo viên có thể thảo luận (tại lớp) về các vấn đề
đương đại, các cuộc tranh luận chính trị và các vấn đề chính sách nổi lên trên
mạng xã hội. Giờ đây, khi lệnh cấm đã được ban hành, anh dự định phỏng vấn các
giáo viên để tìm hiểu xem nó ảnh hưởng như thế nào đến kiến thức chính trị của
học sinh và các em đang chuyển sang những nền tảng thay thế nào. “Một phần của
giáo dục là khả năng tham gia vào các vấn đề và ý tưởng có thể không được đề cập
trong lớp học – và đó là lợi ích mà mạng xã hội mang lại”, Ghazarian nói.
Hệ quả ngoài ý muốn
Daniel Angus nghiên cứu tác động
của công nghệ lên xã hội tại Đại học Công nghệ Queensland ở Brisbane, Úc, bao gồm
cả trải nghiệm của giới trẻ trên mạng xã hội. Giờ đây, anh sẽ tập trung vào
cách họ duy trì kết nối với cộng đồng, và liệu họ có đang cố gắng lách luật hay
không. “Chúng tôi đang theo dõi những thứ như lượt tải ứng dụng và truy vấn tìm
kiếm,” Angus nói, để giám sát xem thanh thiếu niên có đang chuyển sang các nền
tảng không nằm trong tầm ngắm của luật mới không. “Chẳng hạn, chúng tôi biết
Lemon8 (ứng dụng chia sẻ video và ảnh) và Yope (ứng dụng chia sẻ ảnh trong nhóm
riêng tư) đang có lượt tải cao vào hôm nay và trong suốt hai tuần qua,” anh nói
thêm. Việc theo dõi thanh thiếu niên đang chuyển sang nền tảng nào và các nền tảng
đó ra sao, có thể giúp các nhà nghiên cứu tạo ra các nguồn hỗ trợ cho giới trẻ và
cha mẹ chúng, để các em có trải nghiệm tích cực khi sử dụng nền tảng này.
Nhưng lệnh cấm đã khiến một số
khía cạnh khác trong nghiên cứu trở nên khó khăn hơn, anh chia sẻ. Trong khuôn
khổ một dự án kéo dài năm năm, Angus đã sử dụng các tài khoản Facebook giả để
theo dõi cách bia rượu được quảng cáo trên mạng. Những tài khoản đó mới bị xóa
gần đây, và anh không thể tạo tài khoản mới vì Facebook đưa ra các biện pháp
xác minh nhằm ngăn chặn trẻ vị thành niên lập tài khoản, chẳng hạn như yêu cầu
người dùng mới cung cấp bằng lái xe hoặc giấy tờ tùy thân do chính phủ cấp. Anh
nói thêm: “Khả năng sở hữu và quản lý các tài khoản ‘bù nhìn’ này, vốn thực sự
quan trọng từ góc độ y tế công cộng, thông tin công cộng và giám sát, nay gần
như đã bị chặn đứng”.
Giám sát an toàn
Ủy viên An toàn Trực tuyến độc lập
của Úc, Julie Inman Grant, sẽ theo dõi cách lệnh cấm này ảnh hưởng đến trẻ em.
Cả Third và Sawyer đều thuộc một hội đồng chuyên gia, do Đại học Stanford tại
bang California dẫn dắt, có trách nhiệm định hướng chuyên môn cho chương trình
đánh giá lệnh cấm kéo dài hai năm, theo yêu cầu của Ủy viên Inman Grant.
Third cho biết ủy ban sẽ quan sát
xem trẻ em có dành nhiều thời gian ở ngoài trời hơn, gắn kết với bạn bè đồng
trang lứa, cảm thấy an toàn hơn khi lên mạng, hay được trang bị tốt hơn để ứng
phó với thông tin sai lệch và thông tin xuyên tạc hay không.
Nature 648, 501-502
(2025)
doi: https://doi.org/10.1038/d41586-025-04069-2
Huỳnh Thị Thanh Trúc
dịch
Nguồn: Australia’s world-first social media ban is a ‘natural experiment’ for scientists, Nature, 11 December 2025.
