Mạng sống đáng giá bao nhiêu? Các nhà kinh tế học chiếm lĩnh vấn đề này khi đối diện với chấm dứt cách ly

MẠNG SỐNG ĐÁNG GIÁ BAO NHIÊU? CÁC NHÀ KINH TẾ HỌC CHIẾM LĨNH VẤN ĐỀ NÀY KHI ĐỐI DIỆN VỚI CHẤM DỨT CÁCH LY

Một mạng sống đáng giá bao nhiêu? Vấn đề làm day dứt các nhà triết học, nhưng cũng là một cuộc tranh luận khuấy động các nhà kinh tế học từ nhiều thập kỷ qua và lại được tung ra trước viễn cảnh của ngưng cách ly, đồng nghĩa với sự đánh đổi giữa hiểm nguy gây chết người và những tàn phá về kinh tế hay xã hội. Vào ngày 6 tháng 5, khi đại dịch virus corona đã làm cho hơn 250.000 người chết trên thế giới, để biết việc khởi động lại nền kinh tế Mỹ có phải trả giá bằng các mạng người không, người ta đã hỏi Donald Trump và ông đã thừa nhận: “Có thể điều đó sẽ xảy ra”.

Daniel Hamermesh (1943-)

Bryce Wilkinson

Các biện pháp cách ly, một mặt đóng băng hoạt động kinh tế, mặt khác làm bùng phát thất nghiệp và tình trạng bấp bênh. Mỹ đã mất hơn 20 triệu việc làm chỉ trong vòng một tháng. Ở Pháp, theo INSEE (Viện Thống kê và Nghiên cứu kinh tế quốc gia), một tháng cách ly đã làm GDP (tổng sản phẩm nội địa) giảm 3%. “Có một sự đánh đổi: những mạng sống mất đi thay cho những thiệt hại về kinh tế, tất cả các nhà kinh tế đều biết điều đó”, nhà kinh tế Mỹ Daniel Hamermesh đã viết như vậy trên trang mạng của Viện nghiên cứu lao động IZA (Institute of Labor Economics).

Một vài người đã bắt đầu tính toán. Ví dụ, Bryce Wilkinson, trong một bài báo của nhóm thảo luận tự do The New Zealand Initiative, ước lượng rằng tiêu tốn 6,1% GDP để cứu tối đa 33.600 mạng người là hợp lý. “Trước khi tiêu tốn nhiều hơn, nên tự hỏi phải chăng ta sẽ không cứu sống nhiều người hơn nếu đầu tư vào cải thiện đường sá cho an toàn hơn, hoặc vào những biện pháp y tế khác”.

Cứu mạng sống con người hay tăng trưởng kinh tế, các quốc gia đang đối diện với thế tiến thoái lưỡng nan

CỨU MẠNG SỐNG CON NGƯỜI HAY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, CÁC QUỐC GIA ĐANG ĐỐI DIỆN VỚI THẾ TIẾN THOÁI LƯỠNG NAN

Thierry Weil

Các chỉ số kinh tế hiện nay có thực sự thúc đẩy chúng ta đi đến những quyết định tốt hơn? Andreas Solaro / AFP

Ý tưởng gán một cách tiên thiên một giá trị tiền tệ cho sự sống của một con người là không chấp nhận được. “Một mạng sống không là gì cả nhưng không có gì bằng một mạng sống”, André Malraux đã đúc kết như vậy. Tuy nhiên, một quốc gia phải thường xuyên chọn lựa để bảo vệ công dân của mình: nên làm điều gì hơn, trang bị cho các bệnh viện, khuyến khích tiêm chủng, tổ chức các phong trào vận động chống hút thuốc lá, hạn chế tốc độ xe trên đường, đấu tranh chống lại nạn bị gạt ra ngoài lề, nghèo đói và neo đơn?

André Malraux (1901-1976)

Nhận thức của chúng ta thường bị thiên lệch: chúng ta dễ phản ứng với một tai nạn máy bay làm 300 người chết hơn là con số thống kê của cơ quan phòng tránh tai nạn giao thông đường bộ. Một tai nạn thang máy khủng khiếp sẽ dẫn tới việc yêu cầu chủ nhân các căn hộ thực hiện những tiêu chuẩn quy phạm tốn kém hơn rất nhiều so với hoạt động phòng ngừa tai nạn trong nhà.

Trên lý thuyết, những đánh giá về kinh tế sẽ giúp tối đa hóa việc đạt được sự an sinh của tập thể (trong đó có việc giảm những nguy cơ cho sức khỏe) với một mức chi phí nhất định, được giới hạn bởi sự đồng thuận về thuế của công dân, mà sự đồng thuận này thay đổi tùy theo hoàn cảnh.

Thế giới có thể mất đi một nửa các bãi biển cát vào năm 2100. Nhưng vẫn chưa quá muộn để cứu lấy chúng

THẾ GIỚI CÓ THỂ MẤT ĐI MỘT NỬA CÁC BÃI BIỂN CÁT VÀO NĂM 2100. NHƯNG VẪN CHƯA QUÁ MUỘN ĐỂ CỨU LẤY CHÚNG

John Church

Giáo sư trưởng, Trung tâm Nghiên cứu về Biến đổi khí hậu, Đại học New South Wales (Úc)

Với nhiều vùng duyên hải, mực nước biển dâng là một cuộc khủng hoảng chực chờ đang đe dọa xã hội, sinh kế và hệ sinh thái ven biển. Một nghiên cứu mới đăng trên Tạp chí khoa học Nature Climate Change đã báo cáo rằng thế giới sẽ mất đi khoảng một nửa các bãi biển cát có giá trị vào năm 2100, khi đại dương xâm lấn đất liền cùng với sự dâng lên của mực nước biển.

Các bãi biển cát chiếm khoảng một phần ba số bờ biển trên thế giới. Và Úc, với gần 12.000 ki-lô-mét đang trong nguy cơ, có thể bị ảnh hưởng nặng nề.

Đây là nghiên cứu đầu tiên trên thế giới cố gắng lượng hóa sự xói mòn của biển. Với kịch bản lượng khí nhà kính đạt mức cao nhất, kết quả rất đáng lo ngại, nhưng việc giảm khí thải sẽ giúp giảm tốc độ xói mòn bờ biển.

Hy vọng lớn nhất của chúng ta cho tương lai của các đường bờ biển trên thế giới và những bãi biển mang tính biểu tượng của Úc là giữ cho sự nóng lên toàn cầu ở mức thấp nhất có thể bằng cách giảm khẩn cấp lượng khí thải nhà kính.

Sự bất trắc triệt để của virus Corona

SỰ BẤT TRẮC TRIỆT ĐỂ CỦA VIRUS CORONA

Sự bất trắc triệt để (radical uncertainty) nảy sinh khi chúng ta biết điều gì đó, nhưng không đủ để cho phép chúng ta tự tin hành động. Và đó là một tình huống tất cả chúng ta gặp phải quá thường xuyên

John Kay và Mervyn King

Ảnh vi điện tử truyền của các hạt virus SARS-CoV-2, được phân lập từ một bệnh nhân. Ảnh: Flickr / NIAID, được sử dụng trong Creative Commons 2.0

Khi chúng tôi bắt đầu viết một cuốn sách về sự bất trắc triệt để vào hai năm trước, hoàn thành vào năm ngoái và thống nhất ngày công bố là ngày 5 tháng 3 năm 2020, chúng tôi không biết - làm sao mà chúng tôi biết được chứ? - là thế giới vào đúng thời điểm đó sẽ rơi vào tình trạng bất định triệt để bởi một sự kiện bất trắc triệt để. Nhưng như chúng tôi đã viết trong cuốn sách đó, “chúng ta phải phòng trước việc sẽ bị ảnh hưởng bởi một bệnh dịch truyền nhiễm do một loại virus chưa từng tồn tại”. Không vui vẻ gì khi thấy cảnh báo này thành hiện thực.

Nassim Nicholas Taleb (1960-)

Donald Rumsfeld (1932-)

Covid-19 đã được mô tả là một “thiên nga đen”. Không phải vậy. Nhà giao dịch quyền chọn nay trở thành nhà hiền triết Nassim Nicholas Taleb đã sử dụng hình ảnh ẩn dụ đáng nhớ này để mô tả những gì mà chính trị gia đã trở thành hiền triết (kém thành công hơn) Donald Rumsfeld mô tả một “unknown unknown” [điều ta chưa biết mà ta còn không biết là ta chưa biết]. Người châu Âu đã từng tin rằng tất cả thiên nga đều rặt màu trắng - vì tất cả những con thiên nga châu Âu đều có màu trắng - cho đến khi những người đi khai hoang châu Úc quan sát thấy có thiên nga đen. Việc quan sát thấy một con thiên nga đen không phải là một sự kiện có xác suất thấp; đó là một sự kiện không thể tưởng tượng được, với kiến ​​thức của người châu Âu về thiên nga. Khi những người tù bị đi khai hoang bước chân lên đoàn tàu First Fleet, không ai trong số họ có thể suy đoán khả năng (huống hồ là xác định xác suất của khả năng) rằng có thể có những con thiên nga không phải màu trắng ở Úc. Ý nghĩ đó không nảy ra trong đầu họ.

Chống lại xã hội học về sự ngu ngốc: Garfinkel hay lí lẽ thông thường được khôi phục

CHỐNG LẠI XÃ HỘI HỌC VỀ SỰ NGU NGỐC: GARFINKEL HAY LÝ LẼ THÔNG THƯỜNG ĐƯỢC KHÔI PHỤC

Marie Talec^[1]

DẪN NHẬP

Harold Garfinkel (1917-2011)

Là người phản biện Parsons và là học trò của Schutz, nhà xã hội học Mỹ Garfinkel là người sáng lập ra nhánh phương pháp luận dân dã được thành lập giữa năm 1950 và 1960 mà các nguyên tắc được ông giải thích trong cuốn: Nghiên cứu về phương pháp luận dân dã (1967). Cũng giống như các người tiền bối, điều được Garfinkel quan tâm trong suốt sự nghiệp của mình, trong khi vẫn áp đặt một phương pháp hoàn toàn trái ngược với chủ nghĩa hình thức của Parsons, là “hiểu hay giải thích một loại trật tự xã hội hay đạo đức (…), một loại trật tự hiện ra và được duy trì bất chấp tất cả những gì chia rẽ các thành viên một cách sâu sắc”^[2], một trật tự xã hội có những nền tảng được giấu kín trong thế giới bình thường của những cá nhân.

Theo Garfinkel, trật tự xã hội, đạo đức này bao gồm toàn bộ các hoạt động bình thường bị chi phối bởi những quy tắc xác định những chuẩn mực mà các cá nhân đã tán thành và dung nạp (một cách ý thức hay không) nó như là tự nhiên và hiển nhiên. Những chuẩn mực này hoạt động như những mật mã tạo nên một nền chung cho các mối tương tác hằng ngày.

“Không trở lại với sự bình thường”: lời kêu gọi của 200 nghệ sĩ và nhà khoa học

“KHÔNG TRỞ LẠI VỚI SỰ BÌNH THƯỜNG”: TỪ ROBERT DE NIRO ĐẾN JULIETTE BINOCHE, LỜI KÊU GỌI CỦA 200 NGHỆ SĨ VÀ NHÀ KHOA HỌC

Một tập thể các nhà khoa học và văn nghệ sĩ, trong đó có Madonna, Cate Blanchett, Philippe Descola, Albert Fert, và do Juliette Binoche và Aurélien Barrau khởi xướng, đã đưa lên diễn đàn Le Monde lời kêu gọi các nhà lãnh đạo và công dân thay đổi một cách sâu sắc lối sống, lối tiêu thụ và nền kinh tế của chúng ta.

Diễn đàn. Đại dịch Covid-19 là một thảm kịch. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng này có ưu điểm là kêu gọi chúng ta đối mặt với những vấn đề trọng yếu.

Bảng tổng kết thật đơn giản: Những “điều chỉnh” là không đủ, vấn đề có tính hệ thống.

Thảm họa sinh thái đang diễn ra thuộc về một “siêu khủng hoảng”: hủy diệt hàng loạt sự sống trên trái đất là điều không còn nghi ngờ gì nữa và tất cả các chỉ báo cho thấy mối đe dọa trực tiếp sự sống. Khác với một đại dịch, dù là nghiêm trọng, đây là một sự sụp đổ toàn diện mà hậu quả là vô cùng nặng nề.

Do đó, chúng tôi trịnh trọng kêu gọi các nhà lãnh đạo và công dân hãy rời xa tư duy logic yếu kém hiện vẫn còn chiếm ưu thế, để xây dựng lại một cách vững chắc các mục tiêu, giá trị và nền kinh tế của chúng ta.

Về tính phù phiếm của kinh tế học chính quy: sự đánh đổi giữa hoạt động kinh tế và rủi ro y tế

VỀ TÍNH PHÙ PHIẾM CỦA KINH TẾ HỌC CHÍNH QUY: SỰ ĐÁNH ĐỔI GIỮA HOẠT ĐỘNG KINH TẾ VÀ RỦI RO Y TẾ

Michel Husson

“Tôi cảm thấy khiếp sợ giới kinh tế học từ khi tôi nghe một nhà kinh tế học nói là gã sợ rằng nạn đói ở Ireland không giết chết đến một triệu người và, như vậy chỉ vừa đủ để thực sự có ích.^[1]”

Hiện nay, tất cả các chính phủ đang mò mẫm tìm sự đánh đổi tối ưu giữa hoạt động kinh tế và rủi ro y tế. Một hệ quả của tình hình này là rọi ánh sáng vào tính phù phiếm của kinh tế học chính quy. Chủ đề về sự đánh đổi biểu lộ những giới hạn của kinh tế học này và ngầm chỉ các vấn đề chúng ta cần đối diện. Hãy bắt đầu bằng một văn bản nhại.

Kinh tế học y tế

KINH TẾ HỌC Y TẾ

Medical economics

Lĩnh vực của kinh tế học về sức khoẻ quan tâm đến việc đánh giá kinh tế những chiến lược y tế, kinh tế học y tế đáp ứng nhu cầu hiểu biết mà những khó khăn ngày càng tăng trong việc ra những quyết định y tế gặp phải gợi lên. Khác với đánh giá y khoa thuần tuý vốn thuộc về một phương pháp giải thích tính đến một tiêu chuẩn chính, kinh tế học y tế, còn được gọi là đánh giá y tế-kinh tế, được lồng vào một phương pháp hỗ trợ ra quyết định có tính đến nhiều tiêu chuẩn cùng lúc.

Chính kể từ những năm 1970 mà kinh tế học y tế đã thật sự bắt đầu phát triển, vì những lí do khoa học lẫn kinh tế. Sự bùng nổ của những dữ liệu khoa học và việc nhân bội những phương tiện chẩn đoán và điều trị, gắn với mức độ bất trắc riêng của nghệ thuật y khoa, đã làm cho việc ra quyết định của các bác sĩ trở nên đặc biệt phức tạp. Mặt khác, sự đứt đoạn của tăng trưởng song song của của cải quốc gia và tăng trưởng của chi phí cho sức khoẻ diễn ra trong những năm 1975 đã làm cho việc điều tiết tiến hoá của chi tiêu sức khoẻ trở thành cần thiết. Do mọi hạn mức về chi tiêu sức khoẻ đều bị các tầng lớp nhân dân khó chấp nhận nên các tác nhân của hệ thống ưu tiên cho nguyên lí duy lí hoá, một nguyên lí phải vận dụng những phương pháp đánh giá y tế-kinh tế. Việc đánh giá này có những khó khăn đặc biệt trong số đó quan trọng nhất là khó khăn nhận diện và thể hiện kết quả của các thủ tục chăm sóc và khó khăn để có được tất cả những dữ liệu cần thiết. Như thế, kinh tế học y tế vấp phải, một mặt, sự thiếu vắng của một chỉ báo tổng hợp về một chiến lược chăm sóc và, mặt khác việc thiếu thông tin về thước đo sức khoẻ và về những dữ liệu liên quan đến các chi phí.

Những mối quan hệ nguy hiểm giữa Tổ chức Y tế Thế giới và Trung Quốc đã ghi dấu lên cuộc khủng hoảng virus Corona

NHỮNG MỐI QUAN HỆ NGUY HIỂM GIỮA TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI VÀ TRUNG QUỐC ĐÃ GHI DẤU LÊN CUỘC KHỦNG HOẢNG VIRUS CORONA

Paul Benkimoun, Frédéric Lemaître^[1] và Marie Bourreau^[2]

PHÓNG SỰ | Covid-19, sự bùng nổ địa chính trị. Trong một loạt điều tra, báo “Le Monde” nêu trở lại những rạn nứt trong các cơ cấu đa phương do cuộc khủng hoảng y tế gây ra. Hôm nay, Tổ chức Y tế Thế giới bị cáo buộc là đứng về phía Trung Quốc.

Gauden Galea

Cao Phú (1961-)

Ngày 31 tháng 12 năm 2019, văn phòng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO - sẽ dùng chữ viết tắt này trong bài - ND) tại Bắc Kinh, nằm trong một khu ngoại giao, hoạt động chậm lại, cũng như các tổ chức quốc tế khác. Tổng giám đốc của văn phòng, bác sĩ Gauden Galea, người Malta (Man-ta), chuyên về các bệnh không lây nhiễm, đã trở về châu Âu. Tuy nhiên, chiều tối hôm trước, bác sĩ Cao Phú (高福), giám đốc trung tâm kiểm soát và phòng bệnh của Trung Quốc, đã phát hiện qua internet là ở Vũ Hán có một vài bác sĩ ở bệnh viện lo ngại về sự xuất hiện của một virus rất giống SARS, virus đã gieo kinh hoàng cho châu Á vào năm 2003.

Tổng quan xã hội học Pháp: 1813-1915 (É. Durkheim, 1915)

TỔNG QUAN XÃ HỘI HỌC PHÁP: 1815-1915 (1915)

Tác giả: Émile Durkheim*
Người dịch: Nguyễn Văn Khoa

*

Émile Durkheim (1858-1917)

Nguyên bản của bài viết này là một báo cáo bằng tiếng Ý, với tựa đề là “La sociologia e il suo domino scientifico”, đăng trên Rivista italiana di sociologia, số 4, năm 1900, tr. 127–148. Được dịch sang tiếng Pháp cùng năm, với tựa đề “La Sociologie et son domaine scientifique” (Xã Hội Học Và Lĩnh Vực Khoa Học Của Nó), bài báo cáo được tái bản dưới tựa rút gọn là “La Sociologie”, đăng trong La science française (Paris, Larousse, 1915, 2 q., xuất bản nhân dịp nước Pháp tham dự cuộc Triển Lãm Quốc Tế Toàn Cầu Tại San Francisco = Exposition universelle et internationale de San Francisco, năm 1915), và cuối cùng được tái bản trong Émile Durkheim, Textes I - Éléments d'une théorie sociale, Paris, Éd. de Minuit, 1975, tr. 13-36.

Về nội dung, bài viết muốn cho chúng ta thấy một bức tranh toàn cảnh về sự khởi đầu và sự phát triển của xã hội học và các khoa học lân cận, từ đầu thế kỷ XIX (khoảng 1813) đến đầu thế kỷ XX (khoảng 1915). Thật ra, đây là một cái nhìn còn thiếu sót và khá thiên lệch, dù chỉ giới hạn vào tình hình ở Pháp hay mở ra cả Âu châu. Ở Pháp, một số tác giả bị bỏ quên^[1]; và phần được báo cáo của các khoa học xã hội trong bài chủ yếu là tiêu biểu cho quan điểm thống trị của xã hội học lúc bấy giờ trên các môn học này: thực chứng (positivist), toàn thể luận (holist = cái toàn thể giải thích và quy định hành vi của các bộ phận) và duy xã hội luận (sociologist = xu hướng xem mọi hiện tượng xã hội như sản phẩm của cấu trúc hay tổ chức xã hội). Với định kiến phát triển các môn học nhân văn và xã hội theo điển mẫu (paradigm) và nhắm đến cùng một mục đích như các khoa học thực nghiệm, Durkheim (1858-1917) cho ta cảm tưởng rằng ông không biết hay không muốn biết tới sự xuất hiện và trưởng thành dần dần của một điển mẫu phát triển khác - nỗ lực đi tìm một lối tiếp cận đặc thù cho các Geisteswissenschaften (“khoa học tinh thần”) đang hình thành ở Đức (nơi ông từng đến học tập một thời gian ngắn, 1885-1887), trong trước tác của các tác giả có tác phẩm được xuất bản hầu như đồng thời với ông là Wilhelm Dilthey (1833-1911) và Maximilian Weber (1864-1920).