10 điều bí ẩn của virus Corona

10 ĐIỀU BÍ ẨN CỦA CORONAVIRUS

Các nhà khoa học vẫn còn vấp phải 10 câu hỏi chưa được giải đáp về virus corona.

Charles-Elie Guzman

Ngày 17/4/2020

Từ khi xuất hiện, virus corona nguyên nhân của Covid-19 trở thành đối tượng của một làn sóng nghiên cứu khoa học dồn dập. Chỉ trong chưa đầy bốn tháng đã có trên 50.000 bài báo đăng trên các tạp chí y học. Chúng ta còn nhớ là vào tháng 12 năm 2019 chúng ta còn chưa biết đến tên của cái sẽ trở thành mối lo của mọi cư dân trên hành tinh của chúng ta. Rất nhiều đội ngũ các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu và bác sĩ ở tất cả các nước đều rất căng thẳng chú tâm vào chủ đề này: để xác định trình tự bộ gen của virus, để tìm ra vắc-xin, phương thuốc trị liệu, để hiểu động thái, sự lây lan của virus, những tổn hại về thể chất mà nó gây ra cho bệnh nhân, v.v..

Các nhà lãnh đạo trên toàn thế giới đều dựa vào các nhà khoa học nhằm triển khai các biện pháp bảo vệ, ra lệnh cách ly hay ngưng cách ly. Tuy nhiên có cảm tưởng vẫn có một sự lúng túng. Bởi vì vẫn còn dai dẳng những điều mơ hồ và các nhà khoa học vẫn còn vấp phải những câu hỏi cơ bản mà con virus corona quỷ quái này đặt ra cho chúng ta.

Thế giới năm 2030 - Khí hậu sẽ vẽ lại bản đồ thế giới như thế nào?

THẾ GIỚI NĂM 2030 - KHÍ HẬU SẼ VẼ LẠI BẢN ĐỒ THẾ GIỚI NHƯ THẾ NÀO

PHẦN 2. Tình trạng biến đổi khí hậu và sự chuyển đổi năng lượng cần thiết sẽ làm đảo lộn tình hình địa chính trị. Cộng tác với Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế Sciences Po Ceri.

Luc de Barochez

Sự phân bố bất công các mỏ than đá, khí tự nhiên và dầu mỏ, về mặt địa lý, đã định hình tình hình địa chính trị thế giới kể từ thế kỷ XIX. © P. Cairns / blickwinkel / Picture-Alliance/AFP

Quần đảo Tokelau là một ví dụ điển hình. Quốc gia này, với gần 1.500 cư dân, nằm rải rác trên ba đảo san hô mất hút ngoài khơi Thái Bình Dương, là quốc gia đầu tiên có nguồn năng lượng hoàn toàn tái tạo. Nguồn năng lượng của họ, chưa bao lâu trước đây, được cung cấp từ hydrocarbon nhập khẩu với giá rất cao, thì giờ đây được cung cấp 100% bởi các tấm pin mặt trời và, trong thời kỳ mây mờ [không có nắng], thì được cung cấp bởi chất dầu sinh học [biofioul] được chiết xuất từ hạt dừa của địa phương. Nỗ lực của Tokelau chỉ là một giọt nước trước quy mô phát thải khí nhà kính trên thế giới; tuy nhiên đất nước này minh chứng cho thách thức mà nạn phát thải khí nhà kính đang gây ra cho nhân loại - và khả năng vượt qua thách thức này.

Ngay cả khi những dự đoán kinh khủng về sự hủy diệt của hành tinh bởi con người được phóng đại lên rất nhiều, nhưng tình trạng biến đổi khí hậu cũng mang đến rất nhiều vấn đề, đã làm thay đổi, đôi khi có lợi nhưng thường là hiểm nghèo, những cân bằng lớn về địa chính trị. Một mặt, sự chuyển đổi năng lượng, có nghĩa là quá trình chuyển đổi từ các nguồn năng lượng hóa thạch sang các nguồn năng lượng tái tạo, làm xáo trộn địa lý năng lượng của thế giới; mặt khác, các hệ sinh thái của hành tinh cũng bị đảo lộn, mang đến những hậu quả cho con người; và cuối cùng, một số tài nguyên hữu ích chống lại thời tiết nóng lên toàn cầu - ví dụ như coban, lithium hoặc niken dùng làm pin cho xe điện - đang bị khan hiếm và tranh giành.

Các tổ chức quốc tế: mối đe doạ của sự thống trị của Trung Quốc đang được cụ thể hoá

CÁC TỔ CHỨC QUỐC TẾ: MỐI ĐE DỌA CỦA SỰ THỐNG TRỊ CỦA TRUNG QUỐC ĐANG ĐƯỢC CỤ THỂ HÓA

Emmanuel Véron^[1] - Emmanuel Lincot^[2]

Buổi họp báo ngày 26.2.2020 của đại sứ Trung Quốc Chen Xu tại Văn phòng Liên hợp quốc ở Genève về cuộc bầu cử sắp tới vào chức vụ lãnh đạo Tổ chức Thế giới về Sở hữu trí tuệ. Fabrice Coffrini/AFP

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (PRC) dường như ở một vị trí mạnh mẽ để áp đặt quan điểm của mình trong các tổ chức quốc tế chính. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) - hai cơ quan mà sự thiếu vắng tính trung lập đã đẩy nhanh đại dịch khủng khiếp nhất thế kỷ 21 - đã bị đặt dưới sự ảnh hưởng của họ. ICAO và ba cơ quan khác của Liên Hiệp Quốc trong tổng số mười lăm - Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hiệp Quốc (UNIDO), và Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) - được lãnh đạo bởi những người Trung Quốc, nhiều gấp ba lần bất cứ quốc gia nào khác và có bảy phó tổng giám đốc người Trung Quốc trong các tổ chức quốc tế này, cũng là một con số kỷ lục. Cuối cùng, vào đầu tháng 4, Trung Quốc đã tham gia một nhóm tư vấn lớn của Hội đồng Nhân quyền LHQ chỉ gồm năm quốc gia.

Trung Quốc - mà ta cần phải nhắc lại là nước đã đưa ra sáng kiến thành lập nhiều tổ chức đa phương ở cấp khu vực hay lĩnh vực, những tổ chức trong đó Trung Quốc đã giành được một ảnh hưởng to lớn (kiểu tổ chức 17+1, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), Ngân hàng Châu Á đầu tư Cơ sở hạ tầng (AIIB), v.v.) để nhân đôi hệ thống quốc tế - đặc biệt đã cho thấy tinh thần tiến công ở Liên Hiệp Quốc, tập trung ưu tiên vào các lĩnh vực mà họ cho là có tầm quan trọng chiến lược.

Lí thuyết trò chơi hiện như thế nào?

Bernard Guerrien (1943-)

LÍ THUYẾT TRÒ CHƠI HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Về bài của Larry Samuelson: “Game Theory in Economics and Beyond”

Bernard Guerrien

Tóm tắt

Trong một bài viết công bố cuối năm 2016, chuyên gia về lí thuyết trò chơi, phê phán nghiêm khắc lí thuyết trò chơi, ít nhất là phiên bản “không hợp tác” của lí thuyết này. Ông không mấy khoan dung đối với kinh tế học công nghiệp trong phiên bản lí thuyết trò chơi lẫn với cách tiếp cận gọi là “tiến hoá”. Theo ông, những việc tinh vi hoá khác nhau cân bằng Nash nhằm khắc phục vấn đề ám ảnh về tính bội của các cân bằng này đã không giải quyết được vấn đề. Ngược lại là khác. Thật ra dưới mắt ông, duy chỉ có cách tiếp cận hợp tác – bị xao lãng nhiều trong các thập niên qua – mới còn có thể mở ra những triển vọng đáng chú ý, đặc biệt trên phương diện thực tiễn.

Từ khoá: tinh vi hoá các cân bằng, bất định, trò chơi tiến hoá, cách tiếp cận hợp tác, thiết kế cơ chế, hình thức tổ chức.

Bố cục

“Vườn thú” những việc tinh vi hoá cân bằng Nash

Những “chi tiết tinh tế” của mặc cả và tính bội của các cân bằng

Lí thuyết trò chơi tiến hoá: thêm một thất vọng nữa

Đấu giá và mechanism design

Sự cứu rỗi lí thuyết trò chơi bằng cách tiếp cận hợp tác?

Kết luận

Ngôn ngữ hình thức giới hạn rất nhiều số người thật sự hiểu lí thuyết trò chơi; sự trừu tượng hoá để trong bóng râm những nhân tố mà tư duy tính đến một cách tự nhiên trong lúc sự hình thức hoá tạo ảo tưởng rằng lí thuyết có tính khoa học.

Ariel Rubinstein

COVID-19: Bao giờ mùa dịch trôi qua?

COVID-19: BAO GIỜ MÙA DỊCH TRÔI QUA?

Tác giả: Tôn Thất Thông

Sau khi đăng bài “Phỏng vấn GS Nguyễn Sĩ Huyên”, một số độc giả đặt ra nhiều câu hỏi lý thú, thí dụ như: Có lẽ nào Việt Nam có hàng triệu người đã nhiễm bệnh và miễn dịch? Tại sao xét nghiệm kháng thể lại quan trọng lúc này? Miễn nhiễm cộng đồng là gì? Từ đâu có con số 60-70% cho Covid-19? Bao giờ thì đại dịch được xem là chấm dứt? Đấy là những tin tức ít nhiều phức tạp dành cho giới dịch tễ, nhưng chúng tôi cố gắng giản lược vấn đề, trình bày bằng ngôn ngữ không chuyên môn, có thể xem như một bài viết khoa học thường thức về dịch Covid-19. Hy vọng qua đây, quí độc giả có thể tìm thấy câu trả lời. Xin cám ơn GS Huyên đã bổ sung các dữ liệu khoa học cần thiết.

***

Trước khi bàn về kháng thể, miễn dịch và miễn dịch cộng đồng, chúng ta bắt đầu bằng một vài khái niệm căn bản.

Điểm sách: Thế giới đối mặt với “nguy cơ” Trung Quốc

ĐIỂM SÁCH: THẾ GIỚI ĐỐI MẶT VỚI “NGUY CƠ” TRUNG QUỐC

Jean-Raphaël Chaponnière

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. (Nguồn: Nikkei Asian Review)

Trung Quốc không còn là “thách thức” đối với thế giới, mà là “nguy cơ” đe dọa phương Tây và các giá trị của nó. Về căn bản, đó là cảnh báo của cuốn sách La Chine e(s)t le monde, essai sur la sino-mondialisation [Trung Quốc l(v)à thế giới, tiểu luận về sự toàn cầu hóa Trung Quốc], của các tác giả Sophie Boisseau du Rocher, cộng sự nghiên cứu tại viện Ifri, và Emmanuel Dubois de Prisque, cộng sự nghiên cứu tại viện Thomas More. Cuốn sách được viết bởi hai chuyên gia xuất sắc về châu Á, giới thiệu những vấn đề then chốt để phân tích sự nổi lên của một siêu cường mà vận mệnh liên quan đến tất cả chúng ta.

Xã hội học về nguy cơ và khủng hoảng y tế: một nhận định về đại dịch coronavirus

XÃ HỘI HỌC VỀ NGUY CƠ VÀ KHỦNG HOẢNG Y TẾ: MỘT NHẬN ĐỊNH VỀ ĐẠI DỊCH CORONAVIRUS

Patrick Peretti-Watel

Patrick Peretti-Watel

Đại dịch coronavirus là bằng chứng cho vị trí trung tâm mà sự nguy cơ chiếm trong các xã hội đương đại, vừa là mối lo lắng xã hội vừa là sản phẩm của sự phát triển của chúng. Trong cuộc phỏng vấn này, nhà xã hội học Patrick Peretti-Watel trở lại cách mà xã hội học hiểu sự nguy cơ và các vấn đề xã hội mà các cuộc khủng hoảng y tế và sự quản lý chúng làm nổi lên. Ông giải thích rằng các hình tượng, các thái độ đối với sự nguy cơ và sự khác biệt xã hội trong việc tiếp xúc với nguy cơ là những yếu tố không thể bỏ qua khi ta cố gắng ngăn ngừa nguy cơ y tế.

Patrick Peretti-Watel là giám đốc nghiên cứu ở Viện Quốc Gia Y Tế và Nghiên Cứu Y Học/INSERM (Institut National de la Santé et de la Recherche Médicale) ở phòng thí nghiệm VITROME (Véctơ của sự lây lan các bệnh truyền nhiệm ở các vùng nhiệt đới và Địa Trung Hải)^[1] mà trụ sở nằm ở Viện Đại Học Y Học /IHU (Institut Hospitalo Universitaire) ở Marseille, nơi mà ông là đồng lãnh đạo của nhóm Thế đối ngã và Quyết định, Nguy Cơ và Hành vi Y Học. Chuyên gia về xã hội học nguy cơ và xã hội học y tế, ông là tác giả của nhiều bài báo và sách khoa học, bao gồm Sociologie du risque (Xã hội học về nguy cơ) (2000), La société du risque (Xã hội nguy cơ) (2010) và La cigarette du pauvre (Thuốc lá của người nghèo) (2012).

Các câu hỏi khác nhau được đề cập trong cuộc phỏng vấn:

1.   Ý niệm nguy cơ và cách tiếp cận xã hội học ý niệm này

2.   Vị trí của nguy cơ trong các xã hội đương đại

3.   Bản chất của nguy cơ trong các xã hội toàn cầu hóa và liên kết chặt chẽ

4.   Đại dịch coronavirus như là một loại nguy cơ

5.   Quản lý khủng hoảng y tế

6.   Nguyên tắc cẩn trọng

7.   Sự xuất hiện của các nguy cơ bổ sung cho nhau trong việc xử lý khủng hoảng y tế

8.   Sự khác biệt giữa chuyên gia và người không chuyên trong việc cảm nhận nguy cơ

9.   Tác động của các thông điệp phòng ngừa trong lĩnh vực y tế

10.   Tầm quan trọng của thái độ đối với nguy cơ trong việc xử lý khủng hoảng y tế

11.   Bất bình đẳng xã hội khi đối mặt với nguy cơ

* * *

Bà Thái Anh Văn tái đắc cử [tổng thống] ở Đài Loan: những bài học từ một chiến thắng kép và sự không chắc chắn của Trung Quốc

BÀ THÁI ANH VĂN [Tsai Ing-wen] TÁI ĐẮC CỬ [TỔNG THỐNG] Ở ĐÀI LOAN: NHỮNG BÀI HỌC TỪ MỘT CHIẾN THẮNG KÉP VÀ SỰ KHÔNG CHẮC CHẮN CỦA TRUNG QUỐC

Hugo Tierny

Nữ tổng thống Đài Loan sắp mãn nhiệm Thái Anh Văn đã tái đắc cử với 57% số phiếu bầu vào ngày 11 tháng 1 năm 2020. (Nguồn: Hawai Public Radio)

Làm thế nào để diễn giải chiến thắng của bà Thái Anh Văn khi tái đắc cử tổng thống vào hôm 11 tháng 1 và việc đảng của bà duy trì được thế đa số tuyệt đối tại Lập pháp viện Trung Hoa Dân Quốc [hay Quốc hội – ND]? Không thể hạ thấp các cuộc bầu cử ở Đài Loan thành một phong vũ biểu về các mối quan hệ với Trung Quốc. Người Đài Loan cũng đang bỏ phiếu vì đời sống chính trị trong nước của họ. Nhưng thách thức về các mối quan hệ giữa Đài Bắc và Bắc Kinh vẫn giữ một vai trò không đổi trong các chiến dịch bầu cử của Đài Loan. Các cuộc bầu cử vào tháng 1 năm 2020 cũng không phải là ngoại lệ.

Ngày sách thế giới 23/4 & Sinh nhật Immanuel Kant 22/4

NGÀY SÁCH THẾ GIỚI & IMMANUEL KANT

Nguyễn Xuân Xanh

Hôm nay ngày 23/4 kỷ niệm Ngày Sách Thế Giới (& Bản Quyền), còn gọi là Ngày Quốc Tế Sách (International Book Day), được UNESCO ban hành năm 1995, đúng 25 năm trước. Việt Nam cũng có Ngày Sách Việt Nam, ngày 21/4, được ban hành ngày 24.2.2014.

Nhân dịp này xin chia sẻ lại bài viết về đọc sách thế giới và Việt Nam để thấy ý nghĩa của việc đọc sách thế nào:

Người Việt có mê đọc sách?

Tác phẩm điêu khắc “Kỹ thuật in sách hiện đại” cao 12,2 mét được xây dựng vào ngày 21 tháng 4 năm 2006 trên Đại lộ Unter den Linden tại quãng trường Bebelplatz đối diện Đại học Humboldt, để kỷ niệm Kỹ thuật in sách hiện đại của Johannes Gutenberg khoảng năm 1450.

Bestseller đầu tiên là quyển Gutenberg Bibel (xem trong bài trên)

Ngoài ra, hôm qua, 22/4 là ngày kỷ niệm sinh nhật thứ 300-4 của nhà triết học Immanuel Kant. Triết học nhận thức luận (Epistemology, Erkenntnistheorie) là cái mà các nhà triết học, khoa học luôn luôn hướng tới trên con đường khám phá khoa học. Khoa học chắc không thể nào cứ mày mò mà không có phương pháp có tính triết học. Chúng ta biết những phép diễn dịch và quy nạp. Nhưng không phải chỉ có thế. Quá trình khám phá phức tạp hơn nhiều, và người ta muốn biết khám phá thế giới bằng con đường, phương pháp nào? Và đó là đối tượng nghiên cứu của các nhà triết học.

Covid-19 hay là đại dịch của đa dạng sinh học bị ngược đãi

COVID-19 HAY LÀ ĐẠI DỊCH CỦA ĐA DẠNG SINH HỌC BỊ NGƯỢC ĐÃI

Philippe Grandcolas và Jean-Lou Justine

26/03/2020

Con tê tê, một trong những động vật bị săn bắt trái phép nhiều nhất trên thế giới có thể là động vật trung gian làm lây lan Covid-19 sang người.

Covid-19 đang tấn công thế giới về mọi mặt. Nó động chạm đến mỗi người trong chúng ta, chúng ta lo lắng cho sức khỏe của mình, của người thân và của những người ốm yếu. Đối với chúng ta, chỉ trong vòng vài tuần Covid-19 đã trở nên vô cùng quan trọng hơn các cuộc khủng hoảng về khí hậu hay đa dạng sinh học. Hơn cả những khủng hoảng gần đây đã huy động sự quan tâm của thế giới như thảm họa cháy rừng ở Úc chẳng hạn.

Tuy nhiên, những cuộc khủng hoảng môi trường này - chúng gây ra cho chúng ta những vấn đề nghiêm trọng trong ngắn hạn và trung hạn - dường như ít nghiêm trọng hơn rất nhiều trong hiện tại vì nạn dịch đe dọa có thể lây lan tức thì đến cơ thể của chúng ta.

Tuy vậy, cần nhấn mạnh rằng Covid-19, cũng như các nạn dịch quan trọng khác (HIV/AIDS, Ebola, SARS, v.v.) vẫn có mối tương quan với khủng hoảng về đa dạng sinh học và về khí hậu mà chúng ta đang trải nghiệm.

Những đại dịch này nói lên điều gì về trình trạng của đa dạng sinh học?